Кіріспе

16-шы ғасырдағы жапон шай рәсімінің шебері Сен но Рикю (千利休), сонымен қатар Рикю деп те аталады, жапондық "Сай жолы" – чаноюға, әсіресе ваби-ча дәстүріне ең зор ықпал еткен тарихи тұлға саналады. Ол рәсімнің бірнеше маңызды аспектілерін, оның ішінде қарапайымдылықты, тікелейлік пен адалдықты алғаш рет баса көрсетті. Бұл шай рәсімінің ерекшеліктері Сеңгоку және Азучи-Момояма дәуірлерінен бастау алып, бүгінге дейін сақталған. Рикю көптеген есімдермен танымал, бірақ бұл мақалада оны Рикю деп атайтын боламыз. Жапондық "Сай жолының" үш iemoto (sōke) немесе "бас үйі" бар, олар тікелей Рикюден тараған: Омотесенке, Урасенке және Мушакодзисенке. Олардың үшеуі де Рикюдің, өз отбасының негізін қалаушының, ілімдерін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуге арналған. Олар бірлесіп сан сенке деп аталады.

Ерте өмір

Рикю қазіргі Осака префектурасының Сакай қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Танака Йохей (田中與兵衛) есімді қойма иесі болған, ол өмірінің кейінгі кезеңінде Сен фамилиясын да қолданған, ал анасы Гессин Мёчин (月岑妙珎) болған. Балалық шағындағы есімі Йоширо (與四郎) еді. Жас кезінде Рикю Сакай қаласының тұрғыны Китамуки Дочин (1504–62) есімді шай шеберінен шай өнерін үйренген, ал он тоғыз жасында Дочиннің ұсынуымен, шай рәсіміндегі ваби эстетикасының дамуымен байланысты Такено Жоодан шай оқуға кіріскен. Ол Сакайдағы Наншудзи ғибадатханасының Ринзай дзен діни қызметкері Дайрин Сотодан (1480–1568) буддалық аты Сōэки (宗易) есімін алған деп саналады. Рикю жиырма бір жасында Хосин Мёдзю (1577 жылы қайтыс болған) есімді әйелге үйленді. Рикю Киотодағы Дайтокудзи ғибадатханасында да дзендік жаттығулардан өтті. Оның өмір бойының ортаңғы жылдары туралы көп мәлімет белгілі емес.

Рикюдің жеті жоғары санаттағы шәкірті

; Рикю Шичитетсу ("Жеті ең басты шәкірт", "Жеті нұрлы тұлға") - Сен но Рикюдің тікелей шәкірттері болған жеті жоғары дәрежелі даймё немесе генералдардың тобы: Маэда Тошинага, Гамо Удзисато, Хосокава Тадаоки, Фурута Орибе, Макимура Тошисада, Дом Юсто Такаяма және Шимаяма Мунетсуна. Бұл жеті мүшеден тұратын топты алғаш рет Рикюдің немересі Сен но Сотан атады. Сотанның ұлы (Сен Соса шежіресінің төртінші буынының басшысы) 1663 жылы жасаған тізімде Маэда Тошинаганың орнына Сета Масатада кірген.

Танымал мәдениетте

Рикю (, ; Rikyū, 1989) – Хироси Тешигахараның шебер туралы түсірген фильмі. Фильм Рикю өмірінің соңғы кезеңдеріне, феодалдық Жапонияның аса даулы Сеңгоку кезеңінде назар аударады. Фильм бірнеше марапатқа ие болды. Death of a Tea Master (, ; Sen no Rikyu Honkakubô ibun, сондай-ақ; Sen no Rikyū: Honkakubo's Student Writings) – 1989 жылы Кей Кумай режиссерлік еткен, Тосиро Мифуне басты рөлде түсірілген тарихи драмалық фильм. Ол оның ритуалдық өзіне-өзі қол жұмсауына байланысты оқиғаларды қамтиды. Фильм 43-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің басты конкурсына қатысып, Күміс Арыстан сыйлығын жеңіп алды. Hyouge Mono (2=へうげもの (3=Hyōge Mono)) – Ямада Ёсихиро жазып, суреттеген манга. ; Хёге Моно – Сэн но Рикю өмір сүрген дәуірдің және шай мәдениетінің саясат әлеміне қаншалықты жақын болғанын көркемдеп баяндайды. Ол бірнеше комикс сыйлықтарын жеңіп алды және 2011 жылы аниме сериалына бейімделді. 2013 жылы Мицутоси Танаканың режиссерлік еткен «Рикюдан сұра» (利休にたずねよ) атты Рикю өмірі мен еңбектері туралы тарихи драмасы шықты, онда басты рөлдерді кабуки актері Ичикава Эбизо XI, Рей Дан, Акира Эмото және Сейджи Фукуши ойнады. Ол Кеничи Ямамотоның осы аттас романы негізінде түсірілген. Сэн но Рикю – 2015 жылы шыққан Sengoku Basara 4 ойынында таныстырылған Sengoku Basara франшизасының кейіпкері. Рикю екі жақты тұлғамен бейнеленген: тыныш және әдемі Уабисуке және бейшара және агрессивті Сабисуке. Бұл Рикю тарапынан танымал болған уаби-саби философиясына сілтеме жасайды. Ойында Рикю – Тоётоми Хидэёсидің бұрынғы шай шебері, Хидэёси оған ритуалдық өзіне-өзі қол жұмсауды бұйырғаннан кейін қашып жүр. Сэн но Рикю – Тэцуо Синохараның 2017 жылғы трагикомедиялық фильмі «Гүл мен қылыш» (2=花戦さ (3=Hana Ikusa) фильмінің басты кейіпкерлерінің бірі. Рикю рөлін Коичи Сато орындайды. Sen no Rikyū 2022 жылы GUDAGUDA 7 оқиғасында 5 жұлдызды Berserker класының қызметшісі ретінде Fate/Grand Order ойынына ойналатын кейіпкер ретінде қосылды. Fate/Grand Order-де ол ақ және сұр шашы бар, дәстүрлі жапон киімін киген әйел ретінде бейнеленген. Қызметшінің Noble Phantasm анимациясында ол шай дайындап, жауға беріп, содан кейін зиян келтіреді.