Кіріспе

1995 жылы Британдық Колумбиядағы (Канада) түпкілікті халықтардың арасындағы қақтығыс

Густафсен көліндегі қақтығыс – бұл жер дауы, ол Корольдік Канадалық атты полициясы (RCMP), түпкілікті халық өкілдері (Tsʼpeten Defenders) және түпкілікті емес наразылар арасындағы қақтығысқа әкелді. Бұл қақтығыс 1995 жылдың 18 тамызында басталды және 31 күнге созылды. 17 қыркүйекте қалған наразылар тыныш түрде оқиға орнын тастап кеткеннен кейін аяқталды. RCMP-нің осы қақтығыс кезіндегі операциясы қазіргі Канада тарихындағы ең қымбат операция болып есептеледі, оған 400 полиция қызметкері және Канада Қарулы күштерінің "Wallaby" операциясы арқылы көрсеткен қолдауы қатысты.

Күн биі және ертедегі жұмыс

1995 жылғы Күн биі Густафсен көлінде өткізілген алтыншы Күн биі болды. Күн билері осы жерде Faith Keeper Перси Розетт және басқа шусвап ақсақалдары осы жерді көріп тұрғаннан кейін басталды. Бұл жер Дог Крик өзенінің бастауында, Британдық Колумбияның 100 Майл Хаус қаласының жанында орналасқан. Жердің нақты орналасқан жері Лиллоет жер ауданының 114-ші учаскесінде, шамамен... Розетт ферма иесі Лайл Джеймске Густафсен көлінде рәсім өткізуге рұқсат сұрады. Джеймс рәсімнің төрт жыл бойы өткізілуіне келісті, бірақ осы жерде тұрақты құрылыстар салынбау шарты қойылды. Күн биі 1994 жылы да жалғасты, және Джеймс Розетт пен оның серіктесі Мэри Пенаның 1994 жылдың соңында осы жерде тұрақты түрде қоныстанғанын анықтады. Розетт ежелгі халықтардың құқықтары жөніндегі тәжірибелі заңгер және халықтардың егемендігін қолдаушы Брюс Аллан Кларкпен байланыста болды. 1995 жылдың 3 қаңтарында Кларк Канаданың түкпір-түкпіріндегі халықтардың діни қауымдарының өкілдері қол қойған петицияны Королеваға жіберді, оның ішінде Розетт пен Альбертаның дәрігері Джон Стивенс та болды. Петицияда Канада үкіметінің басып алған халықтардың жерлерін иеленуіне қатысты халықаралық сараптама талғаны туралы өтініш қойылды. Осы кезде RCMP Джеймс Мал Компаниясы мен наразылық білдірушілер арасында делдалдық қызмет атқарды.

Жағдайдың шиеленісуі

1995 жылдың маусым айында Секвепемк (Шусвап) халқы, басқа да жергілікті және жергілікті емес қолдаушылар Розет пен Пенаға қосылып, шілдеде өтетін Күн биіне дайындалу үшін Густафсен көліне келді. Жағдай одан әрі ушықты, Джеймс лагерьге шығу туралы бұйрық бергенде, олар рәсімдік аймақтан малдың нәжісін алшақтату үшін қоршау орнатқаннан кейін. Джеймс жергілікті қауым мүшелері мен олардың жақтастары өздерінің жерін белгілеп алуда деп ойлады. Жағдайды қарулы және нәсілшіл шаруалардың қиындығына ұшыратты, олар бұйрықты киелі сүңгіге қадап қойды. Секвепемк халқы өз дініне шабуыл жасалып жатыр деп сенді. Лагерьде қару-жарақ болғанымен, 1995 жылғы Күн биінің басшысы "Аспанды бөліп алу" қарулы қорғанысқа шақырды. Жергілікті сайланған Шусвап басшылығының араласуы наразылық білдірушілерді одан әрі ашуландырды, олар сайланған басшылықты Канада мемлекетінің өкілі ретінде қарады. Маусым және шілде айларындағы алғашқы баспасөз хабарламаларында наразылық білдірушілер Күн билеушілерді осы жерге шақырып, дін тану құқықтары бұзылып жатыр деп мәлімдеді және бұл жердің бұрын берілмеген жергілікті жерлердің үлкен бөлігі екенін қайта қуаттады. Аймақта жұмыс істеген орман шаруашылығы қызметкерлеріне оқ атылған деген хабар тарады, сол кезде RCMP аймақты бақылауға алуға тырысты.

Қақтығыстар

RCMP жергілікті сайланған басшылық арқылы және содан кейін Ұлттық алғашқы халықтар ассамблеясының (AFN) Бас басшысы Овиде Меркреди арқылы наразылық білдірушілермен келіссөздер жүргізуді жалғастырды, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. RCMP Канада тарихындағы ең ірі полиция операцияларының бірін бастады, оған 400 тактикалық шабуыл тобының мүшелері, бес тікұшақ, екі бақылау ұшағы және Канада Қарулы күштерінен уақытша алынған тоғыз "Байсон" бронетранспортері жұмылдырылды. 11 қыркүйекте RCMP лагерьге баратын жолға орналастырылған жарылғыш құрылмын жарытып, наразылық білдірушілер жүргізіп келе жатқан жүк көлігіне ауыр зақым келтірді. Оқиға салдарынан "Байсон" бронетранспортерлері де қолданылған қақтығыс орын алды. Бұл операция Британдық Колумбия тарихындағы ең ірі жартылай әскери операция болып есептеледі және құны 5,5 миллион долларды құрады.

Қаулы

14 түпкілікті және 4 түпкілікті емес адам қоршаудан кейін айыпталды, олардың 15-і кінәлі деп танылып, алты айдан сегіз жылға дейін түрмеге қамалды. Намаздың/оқкупацияның жетекшісі Уильям "Вулверін" Джонс Игнас мүлікке зиян келтіру, өміріне қауіп төндіретін зиян келтіру, атыс қаруын және жарылғыш заттарды иелену, полицияға атыс жасау және полиция қызметкерлеріне қару қолдану қылмыстары үшін кінәлі деп танылды. Үш сотталушы Канада соттарының Густафсен көліндегі қақтығыс болған жерге билік ету құқығы жоқ екенін, олардың пікірінше, бұл жерлер түпкілікті халыққа тиесілі болып қала береді деп шағымданып, сотқа шағымдады. Британ Колумбиясының Жоғарғы соты шағымды қараудан бас тартты. Сотталғандардың бірі – Джеймс Питаванакват, ол өміріне қауіп келтіргені үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. Ол шартты түрде босатылғаннан кейін тоғыз күн өткен соң Канададан АҚШ-қа кетіп, Канадаға экстрадициялаудан сәтті қорғанып, АҚШ-та саяси баспана алған жалғыз түпкілікті адам болды. АҚШ-тың Орегон штатындағы округтік сот судьясы Дженис М. Стюарттың айтуынша: "Густафсен көліндегі оқиға – бұл Канада үкіметінің қасиетті және берілмеген тайпалық жерлерін басып алуына қарсы тұрған түпкілікті халықтың ұйымдасқан тобының көтерілісі болды". Ол сондай-ақ "Канада үкіметі бұл оқиғалардың нақты ауқымын және саяси мәнін бұқаралық ақпарат құралдарына жеткізіп, жариялауға кедергі келтіру үшін жала жабу және дезинформация науқанына бармақшы болды" деп мәлімдеді.