Луи Риель – канадтық саясаткер, Манитоба провинциясын құрған және Метис халқының көшбасшысы. Ол екі қарсылық қозғалысын басқарды, Метис құқықтарын қорғады.
Métis leader in Canada (1844–1885)
the Métis leader in Canada
Луи Риэль ( /l//uː//i// //r//i/'/ɛ//l/; lwi ʁjɛl; 22 қазан 1844 – 16 қараша 1885) – канадалық саясаткер, Манитоба провинциясының негізін қалаушы және метис халқының саяси көшбасшысы. Ол Канада үкіметіне және оның бірінші премьер-министрі Джон А. Макдональдқа қарсы екі қарсылық қозғалысын басқарды. Риэль Солтүстік-Батыс территориялары Канаданың ықпал аймағына енген кезде метистердің құқықтары мен ұлттық ерекшеліктерін қорғауға тырысты. Риэль басқарған алғашқы қарсылық қозғалысы – 1869–1870 жылдардағы Қызыл өзен қарсылығы. Риэль құрған уақытша үкімет Манитоба провинциясының Канада конфедерациясына қабылдану шарттарын келісіп белгіледі. Бірақ қарсылық көрсеткен кезеңде Риэль канадалық ұлтшыл Томас Скотты өлім жазасына кесті. Ол қудалаудан қашып, АҚШ-қа қашып кетті. Риэль үш рет Халық палатасының депутаты болып сайланды, бірақ өміріне қауіптенгендіктен, мандатын атқармады. Шет елде жүрген жылдары ол Құдайдың таңдаған көшбасшысы және пайғамбар екеніне сене бастады. 1881 жылы Монтана территориясында жер аударылғанда үйленді. 1884 жылы Саскачеван провинциясының метис көшбасшылары Риэльге Канада үкіметімен ұзақ жылдар бойы шешілмей келген мәселелерді реттеуге көмектесу үшін шақырды. Ол Канадаға оралып, үкімет әскерлерімен қарулы қақтығысқа түсті: 1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісі. Батош шайқасында жеңілген Риэль Регинада тұтқындалды және мемлекеттік қасақаналық қылмысы үшін сотталды. Халықтың наразылығына, үндеулеріне және қазылар алқасының кешірім сұрауына қарамастан, Риэль дарға асылды. Француз канадалықтары Риэльді қаһармандық құрбан ретінде қарады; оның өлімі Канадаға теріс әсер етті және жаңа мемлекетті этно-діни бағыттар бойынша бөліп тастады. Метистер Прерия провинцияларында ағылшын тілділердің басымдығына байланысты маргиналдануға ұшырады. Бұл әрекеттердің ұзақ мерзімді салдары – Канададағы франкофондардың ашуы және өз отандастарының қысымына наразылығы болды. Риэльдің тарихи беделі ұзақ жылдар бойы қауіпті діни фанатик және Канада мемлекетіне қарсы көтерілісші ретінде бейнеленді, ал керісінше, метис халқын федералды үкіметтің әділетсіз шабуылдарынан қорғауға ниеттенген харизматикалық көшбасшы ретінде танылды. Оранжистер басымдық құрған Онтарио отарлаушыларына жерге басымдық беруге құштар болды. Риэль Канада тарихындағы ең көп зерттелген тұлғалардың бірі болып табылады.
Louis Riel ('/l//uː//i// //r//i/'/ɛ//l/; lwi ʁjɛl; 22 October 1844 – 16 November 1885) was a Canadian politician, a founder of the province of Manitoba, and a political leader of the Métis people. He led two resistance movements against the Government of Canada and its first prime minister John A. Macdonald. Riel sought to defend Métis rights and identity as the Northwest Territories came progressively under the Canadian sphere of influence. The first resistance movement led by Riel was the Red River Resistance of 1869–1870. The provisional government established by Riel ultimately negotiated the terms under which the new province of Manitoba entered the Canadian Confederation. However, while carrying out the resistance, Riel had a Canadian nationalist, Thomas Scott, executed. Riel soon fled to the United States to escape prosecution. He was elected three times as member of the House of Commons, but, fearing for his life, never took his seat. During these years in exile he came to believe that he was a divinely chosen leader and prophet. He married in 1881 while in exile in the Montana Territory. In 1884 Riel was called upon by the Métis leaders in Saskatchewan to help resolve longstanding grievances with the Canadian government. He returned to Canada and led an armed conflict with government forces: the North West Rebellion of 1885. Defeated at the Battle of Batoche, Riel was imprisoned in Regina where he was convicted at trial of high treason. Despite protests, popular appeals and the jury's call for clemency, Riel was executed by hanging. Riel was seen as a heroic victim by French Canadians; his execution had a lasting negative impact on Canada, polarizing the new nation along ethno religious lines. The Métis were marginalized in the Prairie provinces by the increasingly English dominated majority. A long term effect of these actions was the bitter alienation felt by Francophones across Canada, and their anger against the repression by their countrymen. Riel's historical reputation has long been polarized between portrayals as a dangerous religious fanatic and rebel opposed to the Canadian nation, and, by contrast, as a charismatic leader intent on defending his Métis people from the unfair encroachments by the federal government eager to give Orangemen dominated Ontario settlers priority access to land. Riel has received among the most formal organizational and academic scrutiny of any figure in Canadian history.
Ерте өмір
Қызыл өзен қонысы – Гудзон шығанағы компаниясы (HBC) басқаратын Руперт жерінің аумағы еді. 19 ғасырдың ортасында бұл қоныста негізінен еуропалық текті алғашқы халықтардың араласуынан пайда болған метистер тұрды. Олардың ата-бабалары көбінесе шотланд және ағылшын еркектері кри әйелдеріне, ал француз канадалық еркектері сальто (далалық оджибве) әйелдеріне үйленген. Луи Риль 1844 жылы Қызыл және Сене өзендерінің қосылған жеріне жақын Сент-Бонифас қаласындағы әжесі мен әпасының кішкентай бір бөлмелі үйінде дүниеге келді. Риль – жергілікті жақсы сыйланған отбасының он бір баласының ең үлкені еді. Оның әкесі, франко-чипевиан метисі, Гвийом Сейерді қолдаған топты ұйымдастырып, осы қауымдастықта беделге ие болды. Гвийом Сейер – HBC-нің тарихи сауда монополиясына қарсы шыққан метис еді. Луи ағаның тобының ынтасымен Сейер босатылып, монополияның күші әсерін жойды, сондықтан Риль есімі Қызыл өзен аймағында кеңінен танылды. Оның анасы – Жан Батист Лагимодьер мен Мари-Анн Габуридің қызы, олар 1812 жылы Қызыл өзенге қоныстанған алғашқы еуропалықтардың бірі болған. Рильдердің дінге берілгендігімен және мықты отбасылық байланыстарымен танымал болды. Риль жеті жасында мектепке барып, он жасында Сент-Бонифас қаласындағы католик мектептерінде оқыды, соның ішінде француз христиан бауырлары басқаратын мектепте де білім алды. Он үш жасында ол талантты жас метистерге діни қызметкерлікке жол ашуға ынта білдірген епископ Александр Таше назарына ілікті. Ол жақсы оқушы болғанымен, ыстық мінезді, көзқарастары радикалды, сынға және қарсылыққа төзбейтін, тіпті мұғалімдерімен де дауласуға дайын еді. 1864 жылы әкесінің мерзімінен бұрын қайтысынан кейін Риль діни қызметке деген қызығушылығын жоғалтып, 1865 жылдың наурыз айында колледжден шығып кетті. Біраз уақыт бойы ол Грей Нанс монастырында күндізгі оқушы ретінде оқуын жалғастырды, бірақ тәртіп бұзғандықтан жақын арада монастырьдан кетуге мәжбүр болды. Осы кезеңде ол Мари-Жули Гернон есімді жас қызбен сәтсіз махаббатқа түсті. Бұл оның неке шартына қол қоюына дейін жетті, бірақ оның болашақ әйелінің отбасы метиске үйленуіне қарсы болды, сондықтан келісімдер бұзылды. Бұл көңіл көтерудің орнына, Риль заңгерлік жұмысты ұнатпады және 1866 жылдың басында Канаданың шығысын тастап кетуге шешім қабылдады. Кейіннен достарының айтуынша, ол Чикагода уақытылы жұмыс істеген, ақын Луи Оноре Фрешеттпен бірге тұрып, Ламартин стилінде өлеңдер жазған, содан кейін 1868 жылдың 26 шілдесінде Қызыл өзен қонысына оралған.
The Red River Settlement was a Rupert's Land territory administered by the Hudson's Bay Company (HBC). At the mid 19th century the settlement was largely inhabited by Métis people of mixed First Nations European descent. Their ancestors were for the most part Scottish and English men married to Cree women, and French Canadian men married to Saulteaux (plains Ojibwe) women. Louis Riel was born in 1844 in his grandparents' small one room home in St Boniface near the fork of the Red and Seine rivers. Riel was the eldest of eleven children in a locally well respected family. His father, who was of Franco Chipewyan Métis descent, had gained prominence in this community by organizing a group that supported Guillaume Sayer, a Métis arrested and tried for challenging the HBC's historical trade monopoly. Sayer's eventual release due to agitations by Louis Sr.'s group effectively ended the monopoly, and the name Riel was therefore well known in the Red River area. His mother was the daughter of Jean Baptiste Lagimodière and Marie Anne Gaboury, one of the earliest White families to settle in Red River in 1812. The Riels were noted for their devout Catholicism and strong family ties. Riel began his schooling at age seven, and by age ten he attended St. Boniface Catholic schools, including eventually a school run by the French Christian Brothers. At age thirteen he came to the attention of Bishop Alexandre Taché, who was eagerly promoting the priesthood for talented young Métis. While a good student, he was also hot tempered, extreme in his views, intolerant of criticism and opposition, and not opposed to arguing with his teachers. Following news of his father's premature death in 1864, Riel lost interest in the priesthood and withdrew from the college in March 1865. For a time, he continued his studies as a day student in the convent of the Grey Nuns, but was soon asked to leave, following breaches of discipline. During this time he was involved in a failed romance with a young woman named Marie–Julie Guernon. This progressed to the point of Riel having signed a contract of marriage, but his fiancée's family opposed her involvement with a Métis, and the engagement was soon broken. Compounding this disappointment, Riel found legal work unpleasant and, by early 1866, he had resolved to leave Canada East. Some of his friends said later that he worked odd jobs in Chicago, while staying with poet Louis Honoré Fréchette, and wrote poems himself in the manner of Lamartine, and that he was briefly employed as a clerk in Saint Paul, Minnesota, before returning to the Red River settlement on 26 July 1868.
Қызыл өзен қарсылығы
Қызыл өзеннің басым халқы тарихи түрде метистер мен бірінші ұлттардың адамдары болған. Риел қайтып келгенде, Онтариодан ағылшын тілді протестант қоныс аударушылардың келуінен діни, ұлттық және нәсілдік шиеленістердің күшейгенін көрді. Саяси жағдай да белгісіз болды, өйткені Хадсон шығанағы компаниясынан Канадаға Руперт жерін беру туралы жүргізіліп жатқан келіссөздер берудің саяси шарттарын қарастырмаған. Соңында, Канаданың қоғамдық жұмыстар министрі Уильям Макдугалл аймақты зерттеуге бұйрық берді. 1869 жылдың 20 тамызында зерттеу тобының келуі метистер арасында алаңдаушылықты арттырды, себебі зерттеу метистердің өзен бойындағы жерлерін кесіп өтетін, американдық жүйедегі қалалардың желілік жүйесі ретінде жүргізілді. Тамыз айының соңында Риел зерттеуді айыптап сөз сөйледі, ал 1869 жылдың 11 қазанында Риелді де қамтитын метистер тобы зерттеу жұмысын тоқтатты. HBC бақылауындағы Ассинибоя Кеңесі оның әрекеттерін түсіндіруді талап еткенде, Риел Канада билікті өз мойнына алуға тырысса, егер Оттава алдымен метистермен келіссөздер жүргізбесе, қарсылық көрсетілетінін мәлімдеді. Дегенмен, екі тілді емес Макдугалл губернатордың орынбасары болып тағайындалды және 2 қарашада қонысқа кіруге тырысты. Макдугаллдың тобы Канада-АҚШ шекарасына жақын жерде кері қайтарылды, ал сол күні Риел басқаратын метистер Форт-Гарриді басып алды. Макдугалл Денниске қарулы күштер жасауға рұқсат беру арқылы өзінің билігін орнатуға тырысты, бірақ ағылшын тілді қоныс аударушылар қаруға шақыруға жауап бермеді. Алайда, Шульц шамамен елу адамды жинап, үйі мен дүкенін нығайтты. Риел Шульцтің үйін қоршауға бұйрық берді, ал канадалықтар аз болғандықтан тез жеңіліп, Үстіңгі Форт-Гарриде тұтқынға алынды. Олар жолда жүргенде, 8 желтоқсанда Метис Ұлттық Комитеті уақытша үкімет жариялады, ал 27 желтоқсанда Риел оның президенті болды. Риел мен Оттава делегациясының кездесулері 1870 жылдың 5 және 6 қаңтарында өтті. Бұл нәтиже бермеген соң, Смит өзінің мәселесін көпшілік алдында көтеруді жөн көрді. 19 және 20 қаңтарда өткен үлкен жиналыстардан кейін Риел Смит ұсыныстарын қарастыру үшін франкофондық және англофондық қоныс аударушылар арасында тең бөлінген жаңа конвенция құруды ұсынды. 7 ақпанда Оттава делегациясына жаңа құқықтар тізімі ұсынылды, ал Смит пен Риел осы негізде Оттаваға өкілдерді жіберіп, тікелей келіссөздер жүргізуге келісті. Ассинибоя Заң шығару жиналысы Қызыл өзен қонысындағы алғашқы сайланған үкімет болды және 1870 жылдың 9 наурызынан 24 маусымына дейін жұмыс істеді. Жиналыста 28 сайланған өкіл болды, оның ішінде президент Луи Риел, атқарушы кеңес (үкімет кабинеті), генерал-адъютант (әскери штаб бастығы), бас судья және хатшы.
The majority population of the Red River had historically been Métis and First Nations people. Upon his return, Riel found that religious, nationalistic, and racial tensions were exacerbated by an influx of Anglophone Protestant settlers from Ontario. The political situation was also uncertain, as ongoing negotiations for the transfer of Rupert's Land from the Hudson's Bay Company to Canada had not addressed the political terms of transfer. Finally, the Canadian minister of public works, William McDougall, ordered a survey of the area. The arrival of a survey party on 20 August 1869 increased anxiety among the Métis as the survey was being carried out as a grid system of townships (an American system) that cut across existing Métis river lots. In late August, Riel denounced the survey in a speech, and on 11 October 1869, the survey's work was disrupted by a group of Métis that included Riel. When summoned by the HBC controlled Council of Assiniboia to explain his actions, Riel declared that any attempt by Canada to assume authority would be contested unless Ottawa had first negotiated terms with the Métis. Nevertheless, the non bilingual McDougall was appointed the lieutenant governor designate, and attempted to enter the settlement on 2 November. McDougall's party was turned back near the Canada–US border, and on the same day, Métis led by Riel seized Fort Garry. McDougall attempted to assert his authority by authorizing Dennis to raise a contingent of armed men, but the Anglophone settlers largely ignored this call to arms. Schultz, however, attracted approximately fifty recruits and fortified his home and store. Riel ordered Schultz's home surrounded, and the outnumbered Canadians soon surrendered and were imprisoned in Upper Fort Garry. While they were en route, the Métis National Committee declared a provisional government on 8 December, with Riel becoming its president on 27 December. Meetings between Riel and the Ottawa delegation took place on 5 and 6 January 1870. When these proved fruitless, Smith chose to present his case in a public forum. After large meetings on 19 and 20 January, Riel suggested the formation of a new convention split evenly between Francophone and Anglophone settlers to consider Smith's proposals. On 7 February, a new list of rights was presented to the Ottawa delegation, and Smith and Riel agreed to send representatives to Ottawa to engage in direct negotiations on that basis. The Legislative Assembly of Assiniboia was the first elected government at the Red River Settlement and functioned from 9 March to 24 June 1870. The assembly had 28 elected representatives, including a president, Louis Riel, an executive council (government cabinet), adjutant general (chief of military staff), chief justice and clerk.
Томас Скоттың өлтірілуі
Саяси майдандағы прогреске қарамастан, канадалық партия уақытша үкіметке қарсы қастандық жасауды жалғастырды. Олар Риелді құлату үшін қолдаушылар жинауға тырысты. Бірақ, 17 ақпанда Боултон мен Томас Скоттты қоса алғанда, қырық сегіз адам Форт-Гарри маңынан қамауға алынғанда, олардың жоспары сәтсіз аяқталды. Боултон Амброаз Дидим Лепин басқарған сотта уақытша үкімет ісіне араласқандығы үшін өлім жазасына кесілді. Ол кешірілді, бірақ Скотт мұны метистердің әлсіздігі деп қабылдады және оларды ашық жек көретін. 4 наурызда Скотт метистердің оқ жауын тиып өлтірілді. Риелдің ниеттері көп пікірталас тудырды, бірақ оның өзінің түсіндіруінше, канадалықтарға метистерді қастерлеу қажеттігін көрсету мақсатында осы қадамға барды. Протестант Канадасы оқиғаға ден қойып, кек алуға ант берді және ашуларын жұмылдыру үшін «Канада бірінші» қозғалысын құрды. Канадалық билікті орнату және американдық экспансионистерді тоқтату үшін полковник Гарнет Уолсли басқаратын канадалық әскери экспедиция Қызыл өзенге жіберілді. Үкімет бұл шараны «бейбітшілік миссиясы» деп сипаттаса да, Риел экспедиция құрамындағы канадалық милицияның оны дарға асуды көздегенін білді. Кешірім күтпестен және канадалық милицияның өміріне қауіп төндіріп тұрғанда, Риел АҚШ-Канада шекарасы арқылы Дакота аймағындағы Сент-Джозеф миссиясына қашып кетті. 1870 жылғы желтоқсанда өткен алғашқы провинциялық сайлаудың нәтижелері Риел үшін үміт беретін болды, өйткені оның көптеген жақтастары билікке келді. Дегенмен, стресс пен қаржылық қиындықтар оның Манитобаға 1871 жылдың мамырына дейін оралуына кедерілген, бұл ауыр науқасқа шалдықты – мүмкін болашақ психикалық ауруларының алғы көрінісі. Арчибальд қазан айында қаруға шақыруды жариялады және Риелге қатысса, қамауға алынбайтынын уәде берді. Риел Манитобаны қорғау үшін бірнеше метис жасақтарын ұйымдастырды. Арчибальд Сент-Бонифаста әскерді тексерген кезде, ол Риелдің қолымен жұрт алдында амандасып, қарым-қатынастың жақсарғанын көрсетті. Риел Монреальге барып, тұтқындалудан немесе өлтіруден қорқып, Парламенттегі орынды алуға тырысу керек пе, жоқ па екіге таласты. Онтарионың премьер-министрі Эдвард Блейк оны тұтқындағанға 5000 доллар сыйлық жариялады.
Despite the progress on the political front, the Canadian party continued to plot against the provisional government. They attempted to recruit supporters to overthrow Riel. However, they suffered a setback on 17 February, when forty eight men, including Boulton and Thomas Scott, were arrested near Fort Garry.]] Boulton was tried by a tribunal headed by Ambroise Dydime Lépine and sentenced to death for his interference with the provisional government. He was pardoned, but Scott interpreted this as weakness by the Métis, who he regarded with open contempt. Scott was soon executed by a Métis firing squad on 4 March. Riel's motivations have been the cause of much speculation, but his justification was that he felt it necessary to demonstrate to the Canadians that the Métis must be taken seriously. Protestant Canada did take notice, swore revenge, and set up a "Canada First" movement to mobilize their anger. As a means of exercising Canadian authority in the settlement and dissuading American expansionists, a Canadian military expedition under Colonel Garnet Wolseley was dispatched to the Red River. Although the government described it as an "errand of peace", Riel learned that Canadian militia elements in the expedition meant to lynch him. Without an amnesty, and with the Canadian militia threatening his life, Riel fled to the safety of the St. Joseph's mission across the Canada–US border in the Dakota Territory. The results of the first provincial election in December 1870 were promising for Riel, as many of his supporters came to power. Nevertheless, stress and financial troubles precipitated a serious illness—perhaps a harbinger of his future mental afflictions—that prevented his return to Manitoba until May 1871. Archibald issued a call to arms in October, and assured Riel that if he participated he would not be arrested. Riel organized several companies of Métis troops for the defense of Manitoba. When Archibald reviewed the troops in St. Boniface, he made the significant gesture of publicly shaking Riel's hand, signaling that a rapprochement had been effected. Riel made his way to Montreal and, fearing arrest or assassination, vacillated as to whether he should attempt to take up his seat in the House of Commons—Edward Blake, the Premier of Ontario, had announced a bounty of $5,000 for his arrest.
Шөгеру және психикалық аурулар
Осы кезеңде Риел Нью-Йорк штатының Платсбург қаласында облат әкелермен бірге тұрды, олар оны жақын маңдағы Кизвилл ауылындағы дін қызметкері Фабиен Мартин ди Барнабемен таныстырды. Осы жерде ол Лепиннің тағдыры туралы жаңалықты естіді: 13 қазан күні басталған Скоттты өлтіргені үшін сотталған Лепин кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді. Бұл Квебек баспасөзінде наразылық тудырды, Лепин мен Риелге рақымшылық беру туралы талаптар қайта жаңғырды. Бұл Маккензи үшін қиын саяси жағдайға алып келді, ол Квебек пен Онтарионың талаптары арасында қақтығысқа түсті. Бірақ, 1875 жылдың қаңтарында генерал-губернатор лорд Дафферен жеке бастамамен Лепиннің жазасын жеңілдетті. Бұл Маккензиге Риелге парламенттен бес жылдық жер аударылу шартымен рақымшылық алуға мүмкіндік берді. Ол уақыт-уақыт ақылдан безгендей болатын, бірақ діни жазбаларын жалғастырып, христиандық және яһудилік идеялары араласқан теологиялық трактаттар жазды.
During this period, Riel had been staying with the Oblate fathers in Plattsburgh, New York, who introduced him to parish priest Fabien Martin dit Barnabé in the nearby village of Keeseville. It was here that he received news of Lépine's fate: following his trial for the murder of Scott, which had begun on 13 October 1874, Lépine was found guilty and sentenced to death. This sparked outrage in the sympathetic Quebec press, and calls for amnesty for both Lépine and Riel were renewed. This presented a severe political difficulty for Mackenzie, who was hopelessly caught between the demands of Quebec and Ontario. However, a solution was forthcoming when, acting on his own initiative, the Governor General Lord Dufferin commuted Lépine's sentence in January 1875. This opened the door for Mackenzie to secure from parliament an amnesty for Riel, on the condition that he remain in exile for five years. While he suffered from sporadic irrational outbursts, he continued his religious writing, composing theological tracts with an admixture of Christian and Judaic ideas.
Тарихнама
Тарихшылар Риел ісін осыншама жиі және құйынтқандықпен талқылағандықтан, ол Канада тарихында ең көп жазылған тұлға болып табылады. Түсіндірулер уақыт өте келе күрт өзгерді. Алғашқы әуесқой ағылшын тіліндегі тарихшылар ағылшын тілінде сөйлейтін протестанттардың бейнелеген өркениетінің, католик және француз тілінде сөйлейтін метистердің бейнелеген жабайылығынан басымдығын мақтап көрсетті. Риел ақылсыз сатқын және Канаданың батысқа қарай кеңеюіне кедергі ретінде бейнеленді. 20-ғасырдың ортасына қарай академиялық тарихшылар жабайылыққа қарсы өркениет тақырыбын тастап, метистерге назар аудармай, Риелге көбірек назар аударды, оның өлімін Канададағы этномәдени және географиялық, діни және тілдік жіктердің күрт бөлінуінің маңызды себебі ретінде көрсетті. У. Л. Мортон осы жазалау "келесі он жылға қарай ұлттық саясат бағытын теңселтті" дейді: ол Онтариода, әсіресе оранжемендер арасында жақсы қабылданды, бірақ франкофондық Квебек Риелді "өзінің халқының символы, тіпті батыры" деп қорғады. Мортон Риелдің кейбір ұстанымдары қорғауға лайық екенін, бірақ "олар үкіметтің өз жауапкершілігінен айнытпай, беруі мүмкін нақты бағдарламаны ұсынбады" деп қорытындылады. 2000 жылы Дж. М. Бамстед Манитоба тарихшысы Джеймс Джексон үшін Скоттты ату – "мүмкін, Риелдің бастапқы ақымақтығының салдары" – Риелдің жетістіктеріндегі үлкен кемшілік, оны Манитобаның әкесі ретінде лайықты рөлінен айырды. Католик дін қызметкерлері бастапқыда метистерді қолдаған, бірақ Риел еретик қозғалысты басқарып отырғанын түсінгеннен кейін өз ұстанымдарын өзгертті. Олар оны шейіт ретінде құрметтемеуге тырысты. Алайда, дін қызметкерлері Тыныш революция кезінде ықпалын жоғалтты, ал Квебектегі белсенділер Риелді тамаша батыр деп тапты, қазір ол кең таралған нәсілшілдікке қарсы өз халқы үшін күрескен азаттық күрескерінің бейнесін алды. Ол метистер, француз канадалықтары және басқа да канадалық азшылықтар тарапынан халық қаһарманы болды. Зорлық-зомбылықты жақтаған белсенділер оның бейнесін қабылдады; 1960 жылдары Квебекті азат ету майданы атты Квебектің террористік ұйымы өз террористік жасушаларының біріне "Луи Риэль" деген ат берді. Канаданың барлық аймақтарында оның көтерілісі туралы жаңа түсіндірулер пайда болды, метистердің шешілмеген маңызды наразылықтары бар екенін, үкімет шынымен де жауап бермейтінін, Риел зорлық-зомбылықты соңғы шара ретінде ғана таңдағанын және оған күмәнді сот процесі жүргізіліп, одан кейін өшпенділікпен толған үкімет тарапынан өлім жазасы берілгенін айтатын. Джон Фостер 1985 жылы "соңғы жарты ғасырдың түсіндіру бағыты Канада үкіметінің кінәсін күшейе түскен, бірақ көбінесе сынсыз айыптаулар мен "әділ" метистердің "құрбандығымен" бірдей сынсыз сәйкестендіруді көрсетті" деді. Алайда, саясаттанушы Томас Фланаган Риелдің жазбаларын редакциялағаннан кейін өз көзқарасын өзгертті: ол "метистердің наразылықтарының кем дегенде бір бөлігі өздеріне байланысты" екенін, Риелдің зорлық-зомбылыққа жүгінуі үкіметтің алғашқы "конституциялық агитациясына" берген жауабын ескергенде қажет емес екенін және "оған таңқаларлықтай әділ сот процесі өткізілгенін" айтты. Бұл жинақ үш томдық хаттар, күнделіктер және басқа да жазбалардан, төртінші том поэзиядан және бесінші том анықтамалық материалдардан тұрды. Джордж Стэнли, Реймонд Хьюл, Жиль Мартель, Томас Фланаган және Глен Кэмпбелл редакциялаған бұл еңбек "Риелдің өмірі мен жетістіктері туралы жан-жақты ойлануға мүмкіндік берді", бірақ оның кейбір редакциялық шешімдері де сынға ұшырады. 2010 жылы Канаданың сол кездегі бас судьясы Беверли МакЛачлин сөйлеген сөзінде Риелді сол кездегі стандарттар бойынша бүлікші, бірақ "қазіргі заманғы көзқараспен қарағанда" патриот деп қорытындылады.
Historians have debated the Riel case so often and so passionately that he is the most written about person in Canadian history. Interpretations have varied dramatically over time. The first amateur English language histories hailed the triumph of civilization, represented by English speaking Protestants, over savagery represented by the half breed Métis who were Catholic and spoke French. Riel was portrayed as an insane traitor and an obstacle to the expansion of Canada to the West. By the mid 20th century academic historians had dropped the theme of savagery versus civilization, deemphasized the Métis, and focused on Riel, presenting his execution as a major cause of the bitter division in Canada along ethnocultural and geographical lines of religion and language. W. L. Morton says of the execution that it "convulsed the course of national politics for the next decade": it was well received in Ontario, particularly among Orangemen, but francophone Quebec defended Riel as "the symbol, indeed as a hero of his race". Morton concluded that some of Riel's positions were defensible, but that "they did not present a program of practical substance which the government might have granted without betrayal of its responsibilities". J. M. Bumsted in 2000 said that for Manitoba historian James Jackson, the shooting of Scott—"perhaps the result of Riel's incipient madness—was the great blemish on Riel's achievement, depriving him of his proper role as the father of Manitoba." The Catholic clergy had originally supported the Métis, but reversed themselves when they realized that Riel was leading a heretical movement. They made sure that he was not honored as a martyr. However the clergy lost their influence during the Quiet Revolution, and activists in Quebec found in Riel the perfect hero, with the image now of a freedom fighter who stood up for his people against an oppressive government in the face of widespread racist bigotry. He was made a folk hero by Métis, French Canadian and other Canadian minorities. Activists who espoused violence embraced his image; in the 1960s, the Quebec terrorist group, the Front de libération du Québec adopted the name "Louis Riel" for one of its terrorist cells. Across Canada there emerged a new interpretation of reality in his rebellion, holding that the Métis had major unresolved grievances; that the government was indeed unresponsive; that Riel had chosen violence only as a last resort; and he was given a questionable trial, then executed by a vengeful government. John Foster said in 1985 that "the interpretive drift of the last half century has witnessed increasingly shrill though frequently uncritical condemnations of Canadian government culpability and equally uncritical identification with the "victimization" of the "innocent" Métis". However, political scientist Thomas Flanagan reversed his views after editing Riel's writings: he argued that "the Métis grievances were at least partly of their own making", that Riel's violent approach was unnecessary given the government's response to his initial "constitutional agitation", and "that he received a surprisingly fair trial". That compilation consisted of three volumes of letters, diaries, and other prose writings; a fourth volume of his poetry; and a fifth volume which contained reference materials. Edited by George Stanley, Raymond Huel, Gilles Martel, Thomas Flanagan and Glen Campbell, this work "ma[de] it possible to think comprehensively about Riel's life and his achievements", but was also criticized for some of its editorial decisions. In a 2010 speech, Beverley McLachlin, then Chief Justice of Canada, summed up Riel as being a rebel by the standards of the time but a patriot "viewed through our modern lens".
Мұра
Саскачеван метистерінің сұраған жер гранттары 1887 жылдың соңына дейін үкімет тарапынан толығымен берілді, және үкімет метистердің өзен бойындағы жерлерін олардың тілегіне сәйкес қайта зерттеді. Бірақ, көп ұзамай осы жерлердің көп бөлігін алыпсатарлар сатып алып, кейіннен олардан үлкен пайда тапты. Риелдің ең нашар қорқыныштары орындалды – сәтсіз көтерілістен кейін француз тілі мен Рим-католик діні Саскачеван мен Манитобада күшейтілген маргинализацияға ұшырады, бұл Манитоба мектептері мәселесіндегі дау-жанжалмен дәлелденеді. Метистердің өздері нашар жерлердегі шағын елді мекендерде тұруға мәжбүр болды. Саскачеван 1905 жылға дейін провинция статусын алған жоқ. Риелдің атылуы және Макдональдтың оның жазасын жеңілдетуден бас тартуы Квебекте ұзаққа созылған келіспеушіліктерге әкелді. Оноре Мерсье осы наразылықты пайдаланып, Ұлттық партияны қайта құрды. Квебек ұлтшылдығын қолдаған бұл партия 1886 жылғы Квебек сайлауында көпшілік дауысқа ие болды. 1887 жылғы федералды сайлауда федералды либералдар да маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Бұл 1896 жылғы федералды сайлауда Вильфрид Лориер басқаратын Либералдық партияның жеңісіне әкелді, бұл өз кезегінде 20-шы ғасырда Либералдық партияның Канаданың федералды саясатында (әсіресе Квебекте) үстемдігіне жағдай жасады. CBC-нің «Ең ұлы канадалық» жобасы Риелді халықтың дауысы бойынша 11-ші «Ең ұлы канадалық» деп таныды. 2024 жылдың 19 ақпанында Риел «Луи Риел заңы» арқылы Манитобаның алғашқы премьер-министрі ретінде ресми түрде танылды.
The Saskatchewan Métis' requested land grants were all provided by the government by the end of 1887, and the government resurveyed the Métis river lots in accordance with their wishes. However, much of the land was soon bought by speculators who later turned huge profits from it. Riel's worst fears were realized—following the failed rebellion, the French language and Roman Catholic religion faced increasing marginalization in both Saskatchewan and Manitoba, as exemplified by the controversy surrounding the Manitoba Schools Question. The Métis themselves were increasingly forced to live in shantytowns on undesirable land. Saskatchewan did not become a province until 1905. Riel's execution and Macdonald's refusal to commute his sentence caused lasting discord in Quebec. Honoré Mercier exploited the discontent to reconstitute the Parti National. This party, which promoted Quebec nationalism, won a majority in the 1886 Quebec election. The federal election of 1887 likewise saw significant gains by the federal Liberals. This led to the victory of the Liberal party under Wilfrid Laurier in the federal election of 1896, which in turn set the stage for the domination of Canadian federal politics (particularly in Quebec) by the Liberal party in the 20th century. The CBC's Greatest Canadian project ranked Riel as the 11th "Greatest Canadian" on the basis of a public vote. On 19 February 2024, Riel was formally recognized as Manitoba's first premier by virtue of The Louis Riel Act.
Еске алу рәсімі
2007 жылы Манитоба провинциясының үкіметі Луи Риэль күнін ақпан айының үшінші дүйсенбісінде тойланатын провинциялық мереке деп тануға дауыс берді. Риэльдің екі мүсіні Виннипег қаласында орналасқан. Бұл мүсіндердің бірі, архитектор Этьен Габури мен мүсінші Марсьен Лемейдің еңбегі, Риэльді жалаңаш және азапталған тұлға ретінде бейнелейді. Ол 1971 жылы ашылып, 23 жыл бойы Манитоба заң шығарушы ғимаратының аумағында тұрды. Мүсін метис қауымдастығынан (әсіресе) мүсін лайықсыз және дұрыс емес бейнелеу деп көптеген наразылықтардан кейін алынып тасталды және Сент-Бонифас университетіне орналастырылды. Оның орнына Мигель Джояль салған, Риэльді құрметті мемлекет қайраткері ретінде бейнелейтін Луи Риэль мүсіні қойылды. Салтанатты ашылу рәсімі 1996 жылдың 12 мамырында Виннипег қаласында өтті. Канаданың көптеген қалаларында Риэльдің есімімен көшелерге, мектептерге, аудандарға және басқа да ғимараттарға атау берілген. Виннипегтегі мысалдардың бірі – ескі Сент-Бонифас пен Виннипег қаласының орталығын байланыстыратын Еспланаде Риэль жаяу өткелі және Луи Риэль мектеп округі. Саскатун қаласындағы Саскачеван университетінің студенттер орталығы және Луи Риэль жолы да Риэльдің есімімен аталады. Луи Риэль атымен Канаданың төрт ірі қаласында – Калгари, Монреаль, Оттава және Виннипегте мектептер бар. Риэльдің Ред-Ривер қарсыластығындағы рөлін көрсететін туындылардың қатарында 1979 жылғы CBC телефильмі «Риэль» және канадалық суретші Честер Браунның 2003 жылғы «Луи Риэль: Комикстің өмірбаяны» графикалық романы бар. 1967 жылы Канаданың жүз жылдығына арналған «Луи Риэль» операсы Гарри Сомерс жазды, ал либреттосын Мавор Мур мен Жак Лангиран ағылшын және француз тілдерінде жазды.
In 2007, Manitoba's provincial government voted to recognize Louis Riel Day as a provincial holiday, observed on the third Monday of February. Two statues of Riel are located in Winnipeg. One of these statues, the work of architect Étienne Gaboury and sculptor Marcien Lemay, depicts Riel as a naked and tortured figure. It was unveiled in 1971 and stood in the grounds of the Manitoba Legislative Building for 23 years. After much outcry (especially from the Métis community) that the statue was an undignified misrepresentation, the statue was removed and placed at the Université de Saint Boniface. It was replaced with a statue of Louis Riel designed by Miguel Joyal depicting Riel as a dignified statesman. The unveiling ceremony was on 12 May 1996, in Winnipeg. In numerous communities across Canada, Riel is commemorated in the names of streets, schools, neighbourhoods, and other buildings. Examples in Winnipeg include the landmark Esplanade Riel pedestrian bridge linking old Saint Boniface with Downtown Winnipeg, and the Louis Riel School Division. The student centre at the University of Saskatchewan in Saskatoon is named after Riel, as is the Louis Riel Trail. There are schools named after Louis Riel in four major Canadian cities: Calgary, Montreal, Ottawa and Winnipeg. Portrayals of Riel's role in the Red River Resistance include the 1979 CBC television film Riel and Canadian cartoonist Chester Brown's acclaimed 2003 graphic novel Louis Riel: A Comic Strip Biography. An opera about Riel entitled Louis Riel was commissioned for Canada's centennial celebrations in 1967; it was written by Harry Somers, with an English and French libretto by Mavor Moore and Jacques Languirand.