Кіріспе

Үндістандық өнеркәсіпші және қайырымдылық жасаушы Кастурбхай Лалбхай (19 желтоқсан 1894 – 20 қаңтар 1980) – үндістандық өнеркәсіпші және қайырымдылық жасаушы. Ол ағаларымен бірге «Арвинд Миллз» және бірнеше басқа да институттарды бірлесіп құрды. Кейін Ахмадабад университеті мен Ахмадабадтағы Үндістан басқару институтын құрған «Ахмадабад білім беру қоғамының» негізін қалаушылардың бірі болды. Лалбхай 50 жыл бойы «Шатрунджая» және басқа да бірнеше джайнистік қасиетті орындарына қарайтын тарихи және беделді «Ананджи Калянжи» қорының төрағасы қызметін атқарды.

Отбасы

Қастербай Ахмадабадтың Нагаршеттс (қала басшысы) джайнистік отбасына жататын, оны моғолдар, маратхалар және ағылшындар әр түрлі кезеңдерде мойындаған. Ол Ақбардың сарай зергері Шантидас Жаверидің және Марвар аймағынан шыққан Освал джайнының ұрпағы еді. 1725 жылы Ахмадабадты қарақшылықтан сақтап қалу үшін Шантидастың немересі Хушалчанд (1680–1748) маратхаларға құны төледі. Хушалчандтың ұлы Вахатчанд (1740–1814) да танымал кәсіпкер болды. Оның немересі Далпатбай Бағұбай 1870 жылдары мақта саудасымен айналысты. Оның ұлы Лалбхай Далпатбхай (1863–1912), Қастербайдың әкесі, 1896 жылы Сараспур мақта фабрикасын құрды, бұл дәстүрлі қымбат тастармен сауда жасау ісіне қосымша болды. Ол Үндістандағы свадеши қозғалысының бір бөлігіне айналды.

Ерте өмір

Кастурбай 1894 жылы Гуджарат штатының Ахмадабад қаласындағы Джаверивад ауданында Мохини мен Лалбхай Далпатбхай отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Лалбхай жақында ғана ағаларына мүлікті бөліп берген еді; ол және оның ұлдарының үлесі ретінде Лалбхайға Raipur мақта зауыты, жаңадан ашылған кәсіпорын тиді. 1915 жылдың мамыр айында Шарда Чиманлал Джавериге үйленді және Шреник пен Сиддхарт есімді екі ұлы болды. Кастурбай өзінің ұстазы және барлық мақта зауыттарының сенімді бас менеджері Дахьябхай Мотилал Пателдің көмегімен бизнесін кеңейтті. Дахьябхай 1924-1938 жылдар аралығында Кастурбайға бес зауытқа инвестиция салуға немесе оларды сатып алуға кеңес берді, олардың төртеуі туыстарына тиесілі болды. Олардың ішінде 1931 жылы Arvind және Nutan зауыттарын, 1928 жылы Aruna зауытын, 1938 жылы Ahmedabad New Cotton Mills зауытын құру болды. 1930 жылдарда Махатма Ганди бастаған Свадеши қозғалысы және 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Үндістандағы мақта өнеркәсібіне көмектесті. Ол барлық жеті зауытты жаңғыртты. Олардың үлесі Үндістанның жалпы иіру қуатының 12%-ын және Ахмадабадтың жалпы тоқу қуатының 24%-ын құрады, нәтижесінде 1939 жылы Үндістандағы ең ірі жетінші мақта тұтынушысы атанды. 1948 жылы оның бизнес тобы қара саудамен айналысқан бизнес үйлерінің тізіміне енді. Қаржы министрі және Кастурбайдың досы Р. К. Шанмухам Четти оның атын тізімнен шығаруды ұсынғаны үшін отставкаға кетті. Салық департаменті бұл мәселені бірнеше тергеумен зерделеді және шамамен он жылдан кейін топты қандай да бір құқықбұзушылықта айыптамады. 1952 жылы оның сенімді кеңесшісі және бас менеджері Дахьябхай Мотилал Пател стратегия жасауға көмектесті және Америка Cyanamid компаниясымен бірлесіп, Үндістанның алғашқы заманауи бояу заттарын өндіретін Atul Limited (сөзбе-сөз "теңдесі жоқ") компаниясын құрды. Оны бірінші премьер-министр Джавахарлал Неру ашты.

Саясат

1923 жылы желтоқсанда Орталық заң шығарушы жиналысқа сайланды. Үш жылдық мерзімі ішінде ол Үндістан өнеркәсібін қолдау жұмыстарында белсенділік танытты, оның ішінде тоқыма өнімдеріне салынатын акциздік салықты жою мәселесі де қарастырылды. 1930 жылдары ол Махатма Гандиге жақын болып, шетелдік тауарларға бойкот жариялап, жергілікті өнеркәсіпті дамытуға бағытталған Свадеши қозғалысына көмектесті. 1930 жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде ол британдық тараппен Үндістан тоқымасы үшін салықтарды келісуге қатысты. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін ол бірнеше маңызды лауазымдарды иеленді, соның ішінде 1947 жылы Негізгі құқықтар, азшылықтар және тайпалық және шеттетілген аймақтарды басқару жөніндегі кеңесші комитет, 1948 жылы Қаржы министрлігінің Экономикалық комитетінің төрағасы, 1952 жылы Орталық мемлекеттік жұмыстар департаментінің Индустрия комитетінің төрағасы, Ұлттық зерттеу және дамыту корпорациясының төрағасы, Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесінің мүшесі, Ганди Смарак Нидхинің қамқоршысы, Үндістан инвестициялық орталығының мүшесі болды. Ол сондай-ақ Махатма Ганди ескерткіш қорының басқарушысы және төрағасы қызметін атқарды. Джайнизмнің өкілі ретінде ол азшылықтар жөніндегі кіші комитет мүшесі болып та қызмет етті.

Институт құрылымы

Кастурбай 1934 жылы Үндістан сауда және өнеркәсіп палатасы федерациясының президенті, ал 1935 жылы Ахмадабад тоқыма фабрикаларының иелері қауымдастығының президенті болып сайланды. 1937 жылдан 1949 жылға дейін Үндістанның Резервтік банкінің директоры қызметін атқарды. Ол Амритлал Харговиндас және Ганеш Мавланкармен бірге 1936 жылы Ахмадабад білім беру қоғамын (AES) құрды, ол кейіннен 2009 жылы Ахмадабад университетіне айналды. Бұл қоғамнан кейін МГ ғылым колледжі, ЛМ фармация колледжі сияқты бірнеше білім беру мекемелері ашылды. AES физикалық зерттеулер зертханасы, Үндістанның ғарыш зерттеулер ұйымы, CEPT, Castrol AES мониторинг институты, соқырларға оқытуды жүзеге асыратын соқырлар қауымдастығы сияқты институттарға жер донациялап, басқа да білім беру мекемелеріне көмек көрсетті. Сондай-ақ Викрам Сарабхай қоғамдық ғылым орталығы, Гуджарат Вишва Кош және тағы да басқаларына көмек қолын созды. Г.Л. Коммерциялық колледжі Гуджарат университетіне алғашқы жылдары ғимарат берді. AES сонымен қатар Гуджарат университетінің құрылуына 0,5 миллион рупий донациялады. AES Амдавад ни Гуфа сияқты мәдени орталықтарды құруға да көмектесті. Ол және Викрам Сарабхай тоқыма саласындағы зерттеулерді дамыту мақсатында, тәуелсіздік алғанға дейін Ахмадабад тоқыма фабрикаларының иелері қауымдастығының аясында Ахмадабад тоқыма өнеркәсібі зерттеу қауымдастығын (ATIRA) құрды. Қазір IIMA-да Кастурбай Лалбхай басқару дамыту орталығы және Кәсіпкерлік кафедрасы бар. Инженерлік және технологиялық білімді дамыту үшін ол 1947 жылы инженерлік колледж ашып, оған әкесі Лалбхай Далпатбхай атындағы инженерлік колледж деген ат берді. 1949 жылы ол Гуджарат сауда және өнеркәсіп палатасын (GCCI) құрды. 1955 жылдан 1965 жылға дейін Үндістан технология институтының (IIT) төрағасы болды. Ол 1962 жылы Лалбхай Далпатбхай Индология институтын құрды, онда көптеген қолжазбалар, сирек кітаптар және микрофильмдер сақталады. 1972 жылы Гуджарат сауда және өнеркәсіп палатасы мен Ахмадабад тоқыма фабрикаларының иелері қауымдастығы "Санкат Ниваран" қоғамын құрды. Ол Луи Кан, Ле Корбюзье, Б. В. Доши және Чарльз Корреа сияқты әлемдік танымал сәулетшілерге осы институттардың кейбіреулерін жобалауды және Ахмадабадқа заманауи сәулетті әкелуді тапсырды.

Діни қызмет

Ол қатаң джайнист еді. 1925 жылы 30 жасында "Ананджи Калянжи" қорының төрағасы болып, 50 жыл қызмет етті. Оның басқаруында көптеген джайнистік ғибадатханалар бар. Ол басқарған кезеңде қор Ранкапур, Дилвара (Абу тауында), Гирнар, Таранга және Шатрунджая төбелеріндегі ғибадатханалардың ішінде көптеген джайнистік ғибадатханаларды қайта жаңартуға қол жеткізді.

Тану

1969 жылы Үндістан үкіметі оған Үндістанның үшінші ең жоғары азаматтық наградасы – "Падма-Бушан" орденін табыс етті.