Хажы Ғокул Меа: Кашмирлік көшпендінің Тринидад және Тобагодағы табыс жолы

Кіріспе

Хажи Гокул Меа (1847–1939) – Кашмирлік, Индо-Тринидад және Тобаго азаматы, өнеркәсіпші және қайырымдылық ісіне белсенділік танытқан адам. Ол Кашмирде Кауллу мен Пудду отбасында мұсылман болып дүниеге келген. Алғашқыда оның аты Модху болған. Әкесі оның тууына дейін қайтыс болды, ал анасы қайтадан үйленді. Кішкентай кезінде оның отбасы Кашмирден көшіп, Калькуттаға келді, онда 1852 жылы Тринидад пен Тобагоның қант плантацияларында жұмыс істеу үшін келісімшарт жасады. 1853 жылдың 25 қаңтарында олар "Бенарес" кемесімен Тринидадқа жетті. Олар Понт-а-Пьердегі Конкорд естігінде еңбек етті. Үш айдан кейін анасы безгекке шалдығып қайтыс болды, ал әкесі оған көп көңіл бөлмеді. Оны индуисттік жұбайлар асырап алып, Гокул деп ат қойды. Жеткілікті жасқа келгенде Гокул Конкорд естігімен жеке келісімшарт жасады. Келісімшарт мерзімі біткен соң, оны жаңартпай, өз бетімен жұмыс істеді. Ол есек арбасын сатып алып, қант құмырасын әлемдегі екінші ірі қант зауыты болған "Сент-Мадлен" зауытына тасып, күнкөрісін қамтамасыз етті. Бірнеше жылдан кейін ол арбасын сатып, Сан-Фернандоға баратын жол бойындағы Дангладе ауылында (қазіргі Понт-а-Пьердегі Петротрин мұнай зауытының бөлігі) дүкен ашты. Гокул – астық арбасын шығарып, кейін дүкенші болған нағыз кәсіпкер. 1892 жылы Гокул "Даймонд", "Гринхилл" және "Ривер Эстейтс" иеліктерін сатып алды, бұл Диего Мартин аңғарының көп бөлігін құрады және оны какао плантациялары ретінде дамытты. Ол Рожанға үйленді және 17 балаға ие болды, олардың 11-і тірі қалды. Ол дүкеншіліктен какао өсіруге көшті, Диего Мартин аңғарында алғашқы какао плантацияларының бірін құрды. Какаодан ол жылжымайтын мүлікке көшті, 1918 жылы Гокул Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін төмендеген бағаларды пайдаланып, Порт-оф-Испанияда бірнеше мүлікті сатып алды. Бұл оның болашақтағы табысына жол ашты, ол Порт-оф-Испаниядағы ірі жер иелерінің біріне айналды. 1933 жылы ол МГМ компаниясымен бірлесіп "Метро" кинотеатрын ашып, киномагнат ретінде танылды. Гокул кинотеатрды Сент-Винсент және Парк көшелерінің бұрышында ашып, оны "Жасыл бұрыш" деп атады және "Метро" кинотеатры деп қайта атады. Сәнді классикалық стильдегі ғимарат, қызыл кілеммен жабылған қабырғалары бар, балконда және шұңқырында 1000-нан астам адам отыра алатын, оның құрылысына 80 000 доллардан астам қаражат жұмсалды. Сол кезде Арангуэздің барлық қаласын 22 000 долларға сатып алуға болатын. Кинотеатр фильмдерінен де жоғары танымал болды. Кейіннен ол МГМ компаниясымен келісімді бұзып, кинотеатрын "Глоб" кинотеатры деп атады, соңында Порт-оф-Испания мен Сан-Фернандода бес кинотеатр желісін құрды. Ол сондай-ақ Принс-Таун мен Чагуанаста басқа "Глоб" кинотеатрларын ашты. Гокул 1940 жылы 92 жасында қайтыс болып, өзі құрған кинотеатрларды мұра етіп қалдырды. 1922 жылы ол ұлы Нұрмен бірге хаж (Меккеге қажылық сапары) жасады. 1927 жылы ол Сент-Джеймсте мешіт салғызды, ол бүгінге дейін тұр. Өсиеті бойынша ол Хажи Гокул Меа қорына қаражат бөлді, бұл қор оның "Меа" (игілікші) атағын алуына себеп болған қайырымдылық жұмыстарын жалғастыру үшін құрылды.

Haji Gokool Meah (1847–1939) was a Kashmiri Indo Trinidadian and Tobagonian industrialist and philanthropist. He was born into an Indian Kashmiri Muslim family to Caulloo and Puddoo in Kashmir which then was part of the Princely State of Jammu and Kashmir at that time. He was originally named Modhoo. His father died shortly before his birth and his mother remarried. As a small child, his family left Kashmir and ended up in Calcutta where in 1852 they signed up as indentured labourers bound for the sugarcane fields of Trinidad and Tobago. On 25 January 1853 they arrived in Trinidad aboard the Benares. They were indentured at the Concord Estate in Pointe à Pierre. After three months, his mother died of malaria and his stepfather took little interest in him. He was informally adopted by a Hindu couple who gave him the name Gokool. Once he was old enough, Gokool secured his own indentureship contract with the Concord Estate. He renewed his contract once it expired, and then went out on his own. He purchased a donkey cart and made a living hauling sugarcane to the factory at Usine Sainte Madeline, then the second largest sugar refinery in the world. After a few years of this trade, he sold his cart and established a shop in Danglade Village on the road to San Fernando (now part of the Petrotrin oil refinery at Pointe à Pierre). Gokool was a true entrepreneur who started off in the cane cart business and then was a shopkeeper. By 1892, Gokool was able to purchase Diamond, Greenhill and River Estates, comprising almost the whole Diego Martin valley, which he developed as cocoa plantations. He married Rojan and had 17 children, 11 of whom survived. From shopkeeping he moved on to cocoa cultivation, establishing one of the early cocoa plantations in the Diego Martin valley. From cocoa he moved on the real estate, by 1918, Gokool took advantage of recession prices in the wake of World War I and brought several properties in Port of Spain. This turned out to be a masterstroke in the long run, becoming one of the major landlords in Port of Spain. In 1933, he also established himself as a cinema magnate, establishing the Metro cinema in collaboration with MGM. Gokool opened the cinema at the corner of St Vincent and Park Streets, called Green Corner, and called it the Metro Cinema. The ornate faux classical style building, with its plush red carpeted walls, could seat over 1,000 people in balcony and pit, and cost over $80,000 to construct. By comparison, in those days you could buy the whole of Aranguez for $22,000. The cinema was as big a hit as its films. He later split with MGM and renamed his cinema the Globe Cinema, eventually operating a string of five cinemas in Port of Spain and San Fernando. He also opened other Globe cinemas in Princes Town and Chaguanas. Gokool died in 1940, aged 92, leaving behind the cinemas he founded. In 1922 he performed the Haj (Muslim pilgrimage to Mecca) with his son Noor. In 1927, he built a masjid in St James which stands to this day. In his will, he established the Haji Gokool Meah Trust, a trust to continue the charitable works which had earned him the title Meah (benefactor).