Кіріспе

Англо-зулу соғысының шайқасы

Гингиндлову шайқасы (uMgungundlovu) 1879 жылдың 2 сәуірінде Ешоу қамалын бұзуға жіберілген британдық көмекші колонна мен король Цетшвайоның зулу әскері арасында өтті.

Кіріспе

Чарльз Пирсон британдық шабуыл күштерінің бірінші тобын Тугела өзенінен өткізіп, Эшоуде алдыңғы базаны құруға жетекшілік етті. Норвегиялық тастамал миссиялық станциясында база құрғаннан кейін британдықтар қоршауға алынды. Лорд Челмсфорд көмекші колонна ұйымдастырып, 29 наурызда гарнизонды құтқару үшін Форт Тенедостан аттанды. Челмсфордтың көмекші күші 400 адамнан, сондай-ақ 200 адамнан тұрды, 57-ші жаяу әскер полкі, 97-ші жоғары таулы әскерлер, 60-шы жеңіл әскерлер, Наталдық тума тайпалық контингент (NNC) және майор Барроу басқаратын атты әскерлер де болды. Колонна 3390 еуропалық және 2280 африкалық сарбаздан, екі 9 фунттық зеңбірек (4 кг), төрт 24 фунттық (11 кг) ракеттік құрылғы және екі Гатлинг зеңбірегінен құралды. 29 наурызда құтқару операциясы басталды, күш Тугела өзенінен өтіп, орналасты. Жүктемесі мен шатыры жоқ болғанына қарамастан, ілгерілеу баяу болды. Челмсфорд Пирсон өткен жердегі шабуылдан қашу үшін Пирсоннан шығысқа қарай бағытталды. Күнделікті жауатын күшті жаңбырдан өзендер тасып, Исандлуана қайталанбасын деген қорқынышпен Челмсфорд әскерлерінің әр күнінің соңында лагерь құрып, бекініп, оқ-дәрі қораптарын ашық қалдырды. Осы баяу ілгерілеуге қарамастан, Пирсонның Эшоудағы бақылаушылары 1 сәуірдің кешінде жеңілдету колоннасының Нейзан (қазіргі Иньезан) өзенінің оң жағалауында лагерь құрғанын көрді. Лагерь 91,44 метрлік қырқада, батыстан шығысқа қарай орналасқан. Қырқаның батысындағы жер төмендеп, 143,26 метрлік Үмісі төбесіне дейін көтерілді. Жердің барлық бағытта еңістігі жақсы атыс алаңына мүмкіндік берді. 120 вагонды қоршаған, белден биік жер қабырғасымен қоршалған ор қазылған. Осы қорғаныс құрылыстары салынып жатқанда, атты барлаушылар Үмісі төбесінен тыс зулулардың шағын топтарын байқады. Сол күні кешке аңғарды тұманға толып, Джон Данн барлау жүргізді, тұман зулулардың оттарын жасырғанына сенді. Лорд Челмсфордтың штабының капитаны Уильям Молиноның сүйемелдеуімен Данн Иньезанға жүзіп өтіп, одан әрі жерді тексеру үшін жүзіп өтті. Данн импи лагерін тауып, Молиноға қосылып, Челмсфордқа хабарлаудан бұрын анықталудан қиындықпен құтылды. Бұл импи 12 000 жауынгерден тұрды, олардың кейбіреулері негізгі зулу армиясының полктерінен алынған Исандлуананың қатысушылары болды, ал қалғандары Эшоу маңында тұратын жауынгерлер болды. Зулулардың кейбір қолбасшылары сол түні Челмсфордтың күштеріне шабуыл жасауды қалады, бірақ король Цетшвайоның жартылай інісі және импидің оң қанатын басқарған ханзада Дабуламанзи каМпанде оларды таңға дейін күтуге көндірді.

Шайқас

1879 жылғы 2 сәуірде таң атып, күннің шуағы лайлы жер мен қалың тұманды көрсетті. Данннің баяндамасын естіген соң Челмсфорд келесі күні таңертең Эшоуға қарай жол тартпауға шешім қабылдады. Оның орнына, ол зулуларды анықтау үшін Натальдық жергілікті контингентінің бөлімдерін жөнелтті. ҰҚК алға жылжуға дайындалып жатқанда, әлі де күзетте тұрған түнгі қарауылдардан оқ атылған дыбыс естілді. Импи жылжуда; негізгі күш Инейзане өзенін кесіп өтіп, "көкдерегі мен мүйіздері" пішіміне енбей бұрын екі колоннаға бөлінді. Сол мүйіз лагердің солтүстік-шығыс бұрышына шабуыл жасау үшін оңға қарай тік бұрылды, ал "көкдерек" лагердің солтүстік жағына қарай жұмсақ қисылды. Тағы бір күш Миси төбесінен өтіп, лагерге жақындап, импидің оң мүйізін құрады. Челмсфорд қалағандай, "буйвол" пішіміндегі күш лагердің үш жағынан жүгіріп келді; британдық жаяу әскері Гатлинг мылтықтары мен ракеталармен қолдау көрсетіп, белгілі бір қашықтықтан атыс ашты. Зулу мергендері лагерь ішінде бірнеше жарақатты келтірді, бірақ қорғаушылар зулуларды ұстап тұрды. Зулу полктері шабуылдауға талпынғанмен, олардың шабуылдары Исандлуана және Рорк дрифт шайқасында оларды алға итерген күш пен рухтан мүлдем айырылған еді. Лагерге жеткен жалғыз зулу – 10 жасар ұл, ол теңіз бригадасының сарбаздарына тұтқынға алынып, кейіннен олардың "Боадицея" кемесінде талисман рөлінде қызмет етті. Сағат 7:00-ге қарай импи тоқтатылды, бірақ шегінбеді. Челмсфорд атты әскерлеріне шабуылға өтуге бұйрық берді, одан кейін ҰҚК, Джон Данннің барлаушылары және Боадицея командирі, оның лейтенанты қосылды. Зулулардың көптегені қарқынды шегіну кезінде қаза тапты, бірақ кейбіреулері қарсы тұрып, қуғыншыларымен шайқасты.

Талдау

Бұл шайқас Челмсфордтың әскеріне және олардың зулу шабуылдарын жеңе алатынына сенімін қайтарды. Челмсфорд пен Пирсон колонналары арасындағы соңғы қарсылықтар жойылған соң, ол алға жылжып, Эшоу қамалын бұзды.

Шығындар

Таңертеңгі сағат 7:30-ға дейін зулустар қашып кетіп, 1100 қаза және жараланған қалдырды; британдықтар зулулардың жараланғандарын өлтіре бастады. Лагерь маңынан 700 зулу денесі табылды, ал қуғын кезінде тағы 300-і қаза тапты. Британдықтар екі офицер мен тоғыз сарбазды, оның ішінде подполковник пен төрт офицерді және елу сарбазды жараланды.