Шотландиядан тарағандар және олардың ұрпақтары

Кіріспе

Шотландиядан эмиграциялағандар және олардың ұрпақтары

Шотландия диаспорасы – Шотландиядан көшіп кеткен шотландтар мен олардың ұрпақтарынан құралған. Диаспора АҚШ, Канада, Австралия, Англия, Жаңа Зеландия, Ирландия және шамалы дәрежеде Аргентина, Чили және Бразилия сияқты елдерде шоғырланған. Шотландия үкіметінің бағалауынша, шотланд диаспорасының саны дүние жүзінде 28-40 миллион адамды құрайды. Абердин университетінің профессоры Марджори Харпердің (2003) сөзіне сәйкес, шотланд эмигранттары мен олардың ұрпақтары Шотландиямен ресми және бейресми байланыстарды сақтап келген, оның ішінде "шіркеу, мектеп және шотланд қоғамы", сондай-ақ "жер-су аттары, хат алмасу, отбасылық және қоғамдық желілер, тізбекті көші-қон" сияқты арналар арқылы. Роджерс Брубакер (2005) Шотландиядан келген иммигранттардың атамекенін "құндылықтардың, өзіндік ерекшелік пен адалдықтың авторитеттік көзі" деп қарастырғанын жазды. Бретон және кельт зерттеулер орталығының Лорен Бранказ (2016) айтуынша: "Шотландия мәдениеті Шотландияның шекараларымен шектелмеген. Ол көшіп келгендердің санасында тірі қалды және олар оған байланыста болды".

Аргентина

Шотландтық-аргентиналықтар халқы кем дегенде 1825 жылдан бері бар. Ағылшын тілді әлемнен тыс елдер арасында Шотландиялық тегі бар аргентиналықтардың саны – шамамен 100 000 адам, бұл ең көп көрсеткіш. Шотландтық-аргентиналықтарды кейде жаңылысып ағылшындар деп атайды.

Канада

Шотланд халқының Канадада бірнеше ғасырлық тарихы бар. Көптеген қалалар, өзендер мен таулар шотланд зерттеушілері мен саудагерлерінің құрметіне аталған, мысалы, Маккензи шығанағы. Ірі қаланың бірі – Альберта провинциясының Калгари қаласы шотланд жағажайының атымен аталады. Ең бастысы, Атлантикалық провинциясы Новая Шотландия латын тілінде «Жаңа Шотландия» деген мағынаны білдіреді. Кез келген уақытта шотландтар континентке еуропалықтардың қоныс аударуының алғы шебінде болды. Көшпенділер Шотландиядан келгендер Канаданың әлеуметтік, саяси және экономикалық тарихында маңызды рөл атқарды, банк ісі, еңбек одақтары және саясат салаларында көзге түсті. Америкадағы шотландтардың алғашқы қонысы 1629 жылы Новая Шотландияда (Жаңа Шотландия) құрылды. 1621 жылдың 29 қыркүйегінде Шотландия королі Джеймс VI сэр Уильям Александрға колония құруға рұқсат берді. 1622 мен 1628 жылдар аралығында сэр Уильям Новая Шотландияға отарлаушыларды жіберуге төрт рет әрекеттенді, бірақ түрлі себептерге байланысты бәрі сәтсіз аяқталды. 1629 жылы Новая Шотландияны табысты басып алу мүмкін болды. Колонияның жарғысы бойынша, Новая Шотландия (Ньюфаундленд пен Жаңа Англия арасындағы барлық жер) құрлықтағы Шотландияның бір бөлігі болып есептелді. Шотландтар ғасырлар бойы Новая Шотландияның мәдени ортасына әсер етіп, провинция халқының 29,3% құрайтын ең ірі этникалық топты құрайды. Көптеген шотланд иммигранттары Гейдхеалтахттан (Шотландияның Таулы аймағы) келген, тек шотланд гэль тілінде сөйлейтін адамдар еді. Канадалық гэль тілі «Англофонды» Канаданың көп бөлігінде, мысалы, Новая Шотландия, Принс-Эдуард аралы және Онтарио провинциясының Гленгарри округінде бірінші тіл ретінде қолданылды. Гэль тілі Канадада ең көп қолданылатын үшінші тіл болды. Канададағы үшінші ірі этникалық топ және елге қоныс аударған алғашқы еуропалықтардың бірі ретінде шотланд халқы отаршылдық дәуірінен бері Канада мәдениетіне зор үлес қосты. 2011 жылғы Канада халық санағына сәйкес, толық немесе ішінара шотланд тегін жатқызатын канадалықтардың саны 4 714 970 адамды құрады, бұл елдің жалпы халқының 15,10% деуге болады.

Scottish people have a long history in Canada, dating back several centuries. Many towns, rivers and mountains have been named in honour of Scottish explorers and traders such as Mackenzie Bay and the major city of Calgary, Alberta, is named after a Scottish beach. Most notably, the Atlantic province of Nova Scotia is Latin for New Scotland. Once Scots formed the vanguard of the movement of Europeans across the continent. In more modern times, emigrants from Scotland have played a leading role in the social, political and economic history of Canada, being prominent in banking, labour unions, and politics. The first documented Scottish settlement in the Americas was of Nova Scotia (New Scotland) in 1629. On 29 September 1621, the charter for the foundation of a colony was granted by James VI of Scotland to Sir William Alexander. Between 1622 and 1628, Sir William launched four attempts to send colonists to Nova Scotia; all failed for various reasons. A successful occupation of Nova Scotia was finally achieved in 1629. The colony's charter, in law, made Nova Scotia (defined as all land between Newfoundland and New England) a part of mainland Scotland. The Scots have influenced the cultural mix of Nova Scotia for centuries and constitute the largest ethnic group in the province, at 29.3% of its population. Many Scottish immigrants were monoglot Scottish Gaelic speakers from the Gàidhealtachd (Scottish Highlands). Canadian Gaelic was spoken as the first language in much of "Anglophone" Canada, such as Nova Scotia, Prince Edward Island, and Glengarry County in Ontario. Gaelic was the third most commonly spoken language in Canada. As the third largest ethnic group in Canada and amongst the first Europeans to settle in the country, Scottish people have made a large impact on Canadian culture since colonial times. According to the 2011 Census of Canada, the number of Canadians claiming full or partial Scottish descent is 4,714,970, or 15.10% of the nation's total population.

Чили

Шотландиялық чилиліктердің көп бөлігі елдің ең оңтүстігіндегі Магаллан аймағында қой шаруалары болып жұмыс істейді, ал Пунта-Аренас қаласының тарихы 18-ғасырға дейін созылатын шотландтықтардың мықты негізіне ие. Шотландияның танымал азаматы Томас, Кокрейн лорды (кейіннен 10-шы Дундональд графы) тәуелсіздік күресі кезеңінде Чилиді Испаниядан азат етуге көмектесу үшін Чили Әскери-теңіз күштерін құрды. Чили Ұлыбританиямен берік дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, 19-ғасырда елге көптеген британдық қоныс аударушыларды шақырды. Чили үкіметінің жерді бөлу саясаты 1840 және 1850 жылдары Шотландия мен Уэльстен оңтүстік провинцияларға қоныстануды ынталандырды. Шотландиялық чилиліктердің саны Патагония және Магеллан аймақтарында әлі де жоғары. Винья-дель-Мардағы Маккей мектебі – шотланд чилиліктері құрған мектептердің бір мысалы. Шотландиялық және басқа британдық чилиліктер көбінесе жоғары білім беру, экономикалық басқару және елдің мәдени өмірінде кездеседі.

Австралия

+Австралиядағы шотланд тегі, 1986–2011 (Халық санағы) Жыл Халық саны Халықтың үлесі Ref1986740,5224.7%2001540,0462.9%20111,792,622 8.3% 20 ғасырға дейін шотланд иммиграциясы тұрақты түрде жалғасты, 1945 жылдан кейін де шотландтардың көп саны келді. 1900 жылдан 1950 жылдарға дейін шотландтар Жаңа Оңтүстік Уэльске, сондай-ақ Батыс және Оңтүстік Австралияға көбірек қоныстанды. Шотландия мәдениетінің күшті ықпалы тау ойындары, би, Тартан күні тойлаулары, бүкіл Австралияда кездесетін клан және гэль тілінде сөйлейтін қоғамдарда байқалады. 2011 жылғы Австралия халық санағы бойынша 130 204 австралиялық Шотландияда туған, ал 1 792 600 адам шотланд тегін мойындады, жалғыз немесе басқа тектің қатысуымен. Дегенмен, "британдық" немесе "еуропалық" деп өзін жариялау жаңа зеландиялықтардың шығу тегін жасыруы мүмкін. Көптеген шотланд жаңа зеландиялықтардың маори немесе басқа еуропалық емес тегі де бар. Шотланд иммигранттарының көп бөлігі Оңтүстік аралға қоныстанды. Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында шотландтар ежелгі Отан мен жаңа жерді байланыстырудың әртүрлі жолдарын ойлап тапты. 20 ғасырдың басында 100-ден астам Каледония қоғамы құрылды, олар шотланд мәдениеті мен дәстүрлерін сақтауға көмектесті. 1860 жылдардан бастап осы қоғамдар Жаңа Зеландияда жыл сайын Каледония ойындарын ұйымдастырды. Ойындар – шотланд қоныс аударғандар мен Жаңа Зеландия халқының бас қосып, спорттық жарыстар өткізетін аламаты болды. Осы арқылы ойындар шотландтарға шотланд жаңа зеландиялықтары ретінде мәдени интеграцияға мүмкіндік берді. Шотландияның еркін шіркеуінің бірлестігі 1848 жылы Отаго портының басында Дунедин қаласын құрды, ол шотландтықтардың негізгі қаласы болды. Қаланың аты шотланд астанасы Эдинбургтің гэль тіліндегі атауынан – Dùn Èideann-нан алынған. Қаланың жоспарлаушысы Чарльз Кетл Эдинбургтің ерекшеліктерін қайталауға шақырылды және әсерлі, "романтикалық" жоба жасады. Нәтижесінде, құрылысшылар қиын жағдайларда оның батыл жобасын жүзеге асыруға тырысып, кейде сәтсіздікке ұшырады. Капитан Уильям Каргилл, Наполеонға қарсы соғыста қатысқан ардагер, әйгілі басшы болды. Ал ақын Роберт Бернстің туысы, пастор Томас Бернс рухани жетекші болды.

+Scottish ancestry in Australia, 1986–2011 (Census) Year Population Percent of pop. Ref1986740,5224.7%2001540,0462.9%20111,792,622 8.3%
A steady rate of Scottish immigration continued into the 20th century, with substantial numbers of Scots continued to arrive after 1945. From 1900 until the 1950s, Scots favoured New South Wales, as well as Western Australia and Southern Australia. A strong cultural Scottish presence is evident in the Highland games, dance, Tartan day celebrations, Clan and Gaelic speaking societies found throughout modern Australia. According to the 2011 Australian census 130,204 Australian residents were born in Scotland, while 1,792,600 claimed Scottish ancestry, either alone or in combination with another ancestry. However, identification as "British" or "European" New Zealanders can sometimes obscure their origin. Many Scottish New Zealanders also have Māori or other non European ancestry. The majority of Scottish immigrants settled in the South Island. All over New Zealand, the Scots developed different means to bridge the old homeland and the new. Many Caledonian societies were formed, well over 100 by the early twentieth century, who helped maintain Scottish culture and traditions. From the 1860s, these societies organised annual Caledonian Games throughout New Zealand. The games were sports meets that brought together Scottish settlers and the wider New Zealand public. In so doing, the games gave Scots a path to cultural integration as Scottish New Zealanders. The Lay Association of the Free Church of Scotland founded Dunedin at the head of Otago Harbour in 1848 as the principal town of its Scottish settlement. The name comes from Dùn Èideann, the Scottish Gaelic name for Edinburgh, the Scottish capital. Charles Kettle, the city's surveyor, instructed to emulate the characteristics of Edinburgh, produced a striking, "Romantic" design. The result was both grand and quirky streets as the builders struggled and sometimes failed to construct his bold vision across the challenging landscape. Captain William Cargill, a veteran of the war against Napoleon, was the secular leader. The Reverend Thomas Burns, a nephew of the poet Robert Burns, was the spiritual guide.

Дания

1570–1630 жылдары шамамен 6000 шотланд азаматы Данияның жалдамалы әскері ретінде қызмет етті.

Англия

Англия – Шотландияның жалғыз құрлықтағы көршісі болғандықтан, 1603 жылғы Таждар одағынан бері Шотландиядан Англияға көшу көптеп жүрді. Лондон қазір Шотландия шіркеуінің екі қауымын, ScotsCare қайырымдылық қоры (бұрынғы Шотландия Корольдік корпорациясы) және шотландтық әлеуметтік клубтарын қамтиды. Корбидегі маңызды шотланд халқының саны тарихи болат өнеркәсібімен байланысты.

Франция

1570–1630 жылдары шамамен 11 000 шотланд Францияның жалдамалы әскері ретінде қызмет етті. Уильям Дэвидсон (шамамен 1593–шамамен 1669) Францияда медицина, фармация және химия саласындағы сарапшы, француз королінің жеке дәрігері және Францияда химия профессоры болған Ұлыбританиядан шыққан алғашқы адам. Кёдайньиде қоныс аудару мүмкіндігі үшін алғыс ретінде шотланд буржуалары Эдинбург университетіндегі литвалық студенттерге стипендиялар берді.

Швеция

1570–1630 жылдары шамамен 30 000 шотланд азаматы Швецияның жалдамалы әскері ретінде қызмет етті.