Кіріспе

Француз аристократы және композиторы, Эдмонд Мелхиор Жан-Мари де Полиньяк (19 сәуір 1834 – 8 тамыз 1901) – француз аристократы және композиторы.

Шығу тегі

Эдмон Францияның ең танымал әулеттерінің бірі – Полиньяк әулетінің мүшесі болды. Оның әжесі, Полиньяк герцогинясы, Мария Антуанетта патшайымының жақын досы болған. Оның әкесі Жюль де Полиньяк, Полиньяк принці (1780–1847) король Карл X-тің қайта орналасу үкіметінде мемлекеттік министр болды және 1830 жылғы шілде жарлықтарының авторы еді. Бұл жарлықтар Конституцияны жойды, баспасөз бостандығын тоқтатты және корольге «мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету» деген желеумен ерекше, тіпті абсолютті билік берді. Бұл құжат көтеріліс тудырып, Бурбондардың билігін аяқтаған «Шілде революциясына» әкеп соқты. Король мен оның отбасысы жер аударылды, ал оның министрлер кабинетінің мүшелері сотқа тартылды. Жюль де Полиньяк 1830 жылдың желтоқсанында тұтқындалып, сотталды, айыпталды және өмір бойы бас бостандығынан айырылып, азаматтық құқықтарынан толыққанды айырылды (la mort civile). Ол Хам замкісінде түрмеге жабылды.

Ерте өмір

Ем қамауға алынған кезде Эдмондтың әкесі Жюль де Полиньяктың екінші әйелі Мэри Шарлотта Паркинстен (1792–1864) екі ұлы болды, ал ол жазасын бастаған кезде бір қызы дүниеге келді. Қиын жазаға қарамастан, Жюльге баруға рұқсат берілді, және ол түрмеде жатқанда тағы екі ұл туды. Эдмонд оның соңғы баласы болды, ол 1834 жылдың 19 сәуірінде Парижде дүниеге келді. Әкесі заңды түрде болмағандықтан, Эдмондтың туу туралы куәлігінде «қазіргі уақытта саяхатта жүрген Шалансон маркизі есімді ханзаданың» ұлы деп көрсетілген. 1836 жылы король Людовик Филипп түрмедегі кабинет мүшелерін босату туралы петицияны, олардың денсаулығының нашарлауына байланысты қабылдады. Жюль түрмеден босатылып, Парижден мұңайып кетуге мәжбүр болды. Отбасы Баварияға, Ландау қаласына жақын жерге көшіп, онда Жюль Бавария королі Людвиг I-ден екінші ханшалық атағын алды және «Вайлдхурн» деп аталатын сарай салды. Эдмонд онда классикалық білім алды, оның ішінде грек, латын, қазіргі тілдер, би және атпен жүру сабақтарын оқыды. Үйде ағылшын, француз және неміс тілдері үнемі қолданылып тұрды. Әлдеқашан Эдмонд өнерге және шығармашылыққа бейімділігін көрсетті, ол әкесі салған балалар театры үшін пьесалар мен комедиялар жазды. Оның үлкен ағалары оның денесінің әлсіздігіне және спортқа бейім еместігіне күлді, ал ата-анасы оған өтеу ретінде пианино мен музыка теориясынан сабақ алуға рұқсат берді. 1845 жылдың қараша айында отбасы Францияға оралып, Сен-Жермен-ан-Леге көшті. Екі жылдан кейін, 1847 жылдың 30 наурызында Жюль де Полиньяк қайтыс болды. Қалған отбасы Парижге, rue de Berri көшесіне көшіп, Эдмонд Фаубор Сен-Жермендегі ұстазбен білімін жалғастырды. Осы кезде Эдмонд композитор болғысы келетінін шешті, бірақ бұл оның анасын алаңдатты, өйткені ол музыканы аристократ үшін жақсы хобби, бірақ лайықты мамандық деп санады.

Музыкалық білім беру

Альфонс Тис Эдмондқа контрапункт, композиция және сольфеджді оқытумен айналысты. Ол Париж консерваториясына қабылданды және Наполеон Анри Реберден гармонияны оқыды. Оның бұрыннан болған денсаулығының нашарлығы, консерватория бағдарламасының қатал талаптары, созылмалы асқазан-ішек проблемалары және жасырын, мүмкін сенімсіз гомосексуализмінің ішкі қысымы музыкалық өнімділік пен аурудың және әрекетсіздіктің кезеңдерін кезектестірді. 1860 жылы Опера-Комик директоры Альфред Бомонт Эдмондтан Роджер де Бовуардың либреттосына музыка жазуды сұрады. Ол "Un baiser de duchesse" ("Дүкестің сүйісі") атты оперетта жазды, бірақ Бомонт оны қоюға үлкермей Опера-Комиктен кетіп қалды. Содан кейін депрессияға ұшырап, отбасының қысымымен үйленуге мәжбүр болды.

Суретшілердің тобы

1861 жылы Эдмонд және оның ағасы Альфонс театрлардан өзге де жерлерде ұлы музыканы насихаттау мақсатымен құрылған Cercle de l'Union Artistique-тің негізін қалаушы мүшелері болды. Аристократтардан бөлек, клубқа Гуно, Берлиоз, Обер және Катуль Мендес кірді. Cercle Вагнерді 1861 жылы Париж операсындағы «Таннгейзердің» күрделі сәтсіздігінен кейін қолдады. Эдмонд Францияда кеңінен тараған ерлер хорлары (орфеондар) үшін шығармалар жазуды бастады, бұл оның хорлық композицияға қабілеттілігін көрсетті және 1865 және 1867 жылдары орфеондық туындылар бойынша өткен конкурстарда бірінші жүлделерді жеңіп алды. Ол сонымен қатар камералық ансамбльдер үшін де шығармалар жаза бастады. Алайда, опера – даңққа апаратын жол болды. Сондықтан, Көркем өнер министрлігі 1867 жылдың тамызында Дүниежүзілік көрменің аясында «La coupe du roi de Thulé» либреттосы бойынша жаңа операға конкурс жариялағанда, Эдмонд пен тағы қырық бір композитор қатысты. Жеңімпаз, Евгений Эмиль Диас де ла Пенна, төрешілер алқасының төрағасының шәкірті болды. Жюль Массенет екінші орынды, ал Жорж Бизе жетінші орынды иеленді. Эдмондтың жұмысы бесінші орынға ие болды, бірақ екі бас кларнетті талап ететін оркестрлеуінің тым күрделі болғаны үшін төмен бағаланды. Эдмонд әлеуметтік мәртебе үшін басқа клубтарға да қосылды: ең беделді Жокей клубы мен Cercle de la rue Royale, ол демалыс, сигаретке тартылу, саясат және қор нарығын талқылауға арналған орын еді. Cercle de la rue Royale-дің және Эдмондтың салқындығы Джеймс Тиссоның 1868 жылғы «Le Balcon du Cercle de la rue Royale» картинасында бейнеленген. Ол өзін мистикалық құштарлықтар мен көңіл көтерулерге берді.

Ерлер арасындағы достық

1875 жылы оның өміріне граф Роберт де Монтескю деген жаңа дос келді, ол одан 21 жас кіші, әдемі және зиялы адам еді. Олардың көптеген ортақ қызығушылықтары болды, және олар сол кезде сексуалдық қарым-қатынас бастаған болуы мүмкін. Монтескю өмірінің соңғы жылдарында әзіл-қалжың арқылы шын сезімдерден қорғануға тырысты. Ол екі көркемдік кейіпкердің прототипі ретінде танымал: Жорис-Карл Гюйсманның «А rebours» романындағы Жан де Эссенте және Марсель Прусттың «Уақыттың іздеуінде» романындағы Шарлюс бароны. Монтескюдің байланысы арқылы Полиньяк Элизабет, Греффулэ графы және Габриэль Форе танысты. Ол Société Nationale de Musique мүшесі болды, онда оның шығармалары Шоссон, Дебюсси және Форе шығармаларымен бірге орындалды. 1879 жылы Полиньяк орыс халық музыкасында ғасырлар бойы қолданылып келген октатондық гамманы тәуелсіз түрде «ашты». Ол оны үш бөлімді «Échos de l'Orient judaïque» Пассион ораториясында және «Salammbô» пьесасына жазған музыкасында пайдаланды. Шығармалар орындалғанымен, көрермендер мен сыншыларға түсініксіз болды.

Виннеретта Сингер

1892 жылы 57 жастағы Полиньяк ақшамен шеберліксіз және бірқатар тез байыту схемаларына жасаған сәтсіз инвестициялар салдарынан кедейленіп қалды; ол мұқтаж болды, ал оның жүректері оған қарыз берді, бірақ жағдайды түзету үшін шара қабылдау қажеттігін атап өтті. Олардың ұсынысы бойынша, оған лайықты жағдайы бар әйелге үйлену қажет еді. Полиньяк бұл мәселені Монтескюмен талқылады, ол өз кезегінде оның туған апасы Элизабет Греффюльмен бөлісті, нәтижесінде тігін машинасының магнаты Исаак Сингердің қызы Виннаретта Сингердің есімі айтылды. Оның Луи де Скей Монбельярмен некесі жақында жойылған еді. Әлеуметтік жағдайының жақсаруы үшін, тіпті кедей болса да, патшазадаға үйленуіне болады. Бұл келісімнің басқа да артықшылықтары бар еді: Полиньяқтың гомосексуализмі мәселе тудырмас еді, өйткені Виннаретта лесбиянка еді. Алайда, ол музыкаға қызығушылық танытты, бұл екеуінің ортақ қызығушылығы болды. Полиньяк Греффюль гравинясынан Сингер ханыммен «мариандж бланк» (тұрақты неке) туралы пікір алмастыруын сұрады, онда әрбір серіктес өз төсегіне ие болар еді, бірақ көркемдік қызығушылықтарын бөлісер еді. Монтескю, Виннареттамен бірнеше көркемдік жобалар бойынша ынтымақтасқан, одан Греффюль ханыммен сөйлесуін сұрады, онда аргументтер қарастырылды; ажырасқаннан кейін оның әлеуметтік жағдайы Францияның ең көне және беделді аристократиялық отбасыларының бірімен одақтасу арқылы жақсарады; отыз бір жылдық айырмашылық, сондай-ақ келін мен күйеудің бейімділіктерімен Виннаретта өзінің жеке өмірін қалағандай, Эдмондтан сексуалдық талаптарсыз еркін жүргізе алады. Артықшылықтары айқын болғандықтан, достық пен сыйластық қарым-қатынас дамыды. 1893 жылдың қараша айында Эдмонд Виннареттаға үйленуді ұсынды, ол идея алғаш талқыланғаннан бір жыл өткен соң келісті. 1893 жылдың 15 желтоқсанында жұбайлар Париждегі Кармель шіркеуінде Брогли аббатының қолдауымен некелесті. Одақ Папа XIII Леоның батасын алды. Монтескю, Эдмондтың осы ыңғайлы некеге қол жеткізуде өзіне қарыз екенін сезінген, Эдмондтың жеткілікті түрде жарқырамайтынына ренжіді, нәтижесінде достық бұзылды. Неке Эдмондқа шығармашылықпен айналысуға мүмкіндік берді, ал Виннаретта оның туындыларын насихаттауға қуанышты болды. Олардың бақыты артаған сайын, Монтескю олар туралы қаншалықты жалақ әңгімелер таратты. Виннаретта Эдмондтың немересі, композитор және музыкант Арманде де Полиньякпен жақын болды. Виннаретта қоғамдық музыкалық ортада демеуші болды. Оның күйеуімен бірге ол өзінің жаңартылған студиясында музыкалық салон ұйымдастырды. 12 x 10 м өлшемді, күмбезді екі қабатты төбесі бар, Cavaillé Coll органы мен екі рояльді фортепианосы бар бөлме Париждің музыкалық және көркемдік авангарды үшін пана болды. Сейсенбі күндері оның орган кештері ерекше сұранысқа ие болды және сол кездегі көрнекті орындаушылар, соның ішінде Шарль Мари Видор, Эжен Гигу, Луи Виерне, Александр Гильман және Габриэль Форе қатысты. 1894 жылы Марсель Пруст Монтескю арқылы Полиньяктармен танысты; 1895 жылдан бастап ол Полиньяк салонында тұрақты түрде болып, қазіргі махаббат қызығушылығы және Полиньяктардың ортақ досы композитор Рейнальдо Ханның компаниясында жиі қатысты. Прусттың музыкалық «білімі» көбінесе Полиньяк салонында өтті, ал Эдмонд де Полиньякқа жазған хаттары принстің музыкасына терең құрметпен қарастыратынын көрсетті. 1894 жылы Виннаретта Эдмондтың октатоникалық композицияларын жетімдер үйіне көмек көрсету мақсатындағы қайырымдылық шарасында орындады. 1901 жылы ол Консерваторияда тағы бір «Полиньякқа арналған» концерт өткізді. Винсент д’Индимен достығы арқылы Эдмонд Schola Cantorum de Paris-тің құрылуына қатысты. Арманде мектептің алғашқы студенттерінің бірі болды. 1894 жылы Дрейфус ісі кезінде Эдмонд пен оның інісі Камиль Дрейфусты жақтады, бірақ Полиньяктардың көпшілігі және көптеген музыканттар Дрейфусқа қарсы болды. Жұбайлардың некеде өткізген қалған уақыты Еуропаны аралап, Венецияда сарай сатып алып, Эдмондтың композицияларын насихаттаумен өтті. Өліміне аз уақыт қалғанда Полиньяк биші Изадора Дунканмен ынтымақтастықта жұмыс істеді.

Өлім және мұра

1901 жылы 8 тамызда қызба аурудан қайтыс болды. Ол Торквейдегі Сингер мазаркөйіне жерленді. Оның қабірінде: "Эдмон Мелхиор Жан Мари, Полиньяк князі, 1834 жылы туған, 1901 жылы қайтыс болған, музыка композиторы" деп жазылған. Полиньяк принцессасы енді өзінің ірі музыка меценатына айналды. Ол күйеуінің есімімен музыкалық сыйлық тағайындады және Игорь Стравинскийдің "Ренар" операсын, Мануэль де Фалланың "Эль ретабло де маэстро Педро" операсын, Эрик Сатидің "Сократ" шығармасын, Франсис Пуленктің екі фортепиано мен оркестрге арналған концертін және органға арналған концертін (Пуленк), сондай-ақ Гермен Тайлеферренің фортепиано концертін тапсырыс берді. Ол сонымен қатар Надя Булангер, Клара Хаскил, Артур Рубинштейн, Владимир Хоровиц, Этель Смит, Адела Мэддисон, «Рус балеті», Париж операсы және Париж симфониялық оркестрі сияқты жеке тұлғалар мен ұйымдарға қаржылай көмек көрсетті. 1939 жылға дейін Полиньяк салоны Париж бен Венециядағы өнер элитасының, оның ішінде Жан Кокто, Клод Моне, Сергей Дягилев және Колетт жиналатын басты орын болды.