Кіріспе

Француз саясаткері (1745–1837)

Франсуа Барбе Марбуа, Барбе Марбуа маркизі (31 қаңтар 1745 – 12 ақпан 1837) – француз саясаткері.

Ерте мансап

Мец қаласында туған, оның әкесі жергілікті монетахананың директоры болған Барбе Марбуа маркиз де Кастридің балаларын оқытты. 1779 жылы ол АҚШ-тағы француз елшілігінің хатшысы болып тағайындалды. 1780 жылы Барбе Марбуа барлық он үш бұрынғы американдық колониялардың губернаторларына сауалнама жіберіп, әр штаттың географиясы, табиғи ресурстары, тарихы және үкіметі туралы ақпарат сұрады. Вирджинияның губернаторы қызметін аяқтаған Томас Джефферсон осы сұраққа кейіннен оның әйгілі «Вирджиния штаты туралы жазбалары» болып табылатын қолжазбамен жауап берді. Барбе Марбуа 1781 жылы Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1783 жылы министр Шевалье де ла Лузерн Францияға қайтқанда, Барбе Марбуа 1784 жылы Америкада уәкілдік істерінің жетекшісі ретінде қалды. Сол жылы ол Пенсильванияның бұрынғы губернаторы Уильям Мурдың қызы Элизабет Мурға (1765–1834) үйленді. 1785 жылы Ескі тәртіп режимі кезінде Сен-Домьин колониясының интенданты болды.

Революция кезінде

1789 жылдың соңында ол Францияға оралды және қызметін Француз революциялық үкіметінің қарамағына қойды. 1791 жылы ол Регенсбургке француз елшісі маркиз де Ноаилге көмекке жіберілді. Отанына опасыздық жасады деген күдікпен тұтқындалып, бірақ көп ұзамай босатылды. 1795 жылы ол Ежелгілер кеңесіне сайланды, ондағы оның жалпы умерендігі, әсіресе ақсүйектерді және эмигранттардың туыстарын қоғамдық өмірден шеттетуге қарсылығы, оны роялист деп күдіктендірді, бірақ ол Италиядағы жетістіктері үшін Наполеон Бонапартты мақтап сөз сөйледі. 18 Фруктидор (4 қыркүйек) 1797 жылғы корольға қарсы төңкеріс кезінде ол тұтқындалып, Француз Гвианасына жер аударылды. 1799 жылы Олерон аралына ауыстырылып, 18 Брумер төңкерісінен кейін Наполеон Бонапарт босатты. 1801 жылы Консулат кезінде ол мемлекеттік кеңесші және мемлекеттік қазынашылық директоры, ал 1802 жылы сенатор атанды. 1803 жылы ол Луизиананы АҚШ-қа өткізу туралы келісімді жасасты, нәтижесінде Луизиана АҚШ-қа берілді, ал Бірінші консул оны 152 000 франкпен сыйлады.

Империя, қалпына келтіру және шілде монархиясы

Бірінші империяға адал болған ол 1805 жылы Құрмет легионының ұлы офицері және граф атанды, ал 1808 жылы Есептер палатасының (Cour des Comptes) президенті болды. Оның Қаржы басшысы лауазымы 1806 жылы аяқталды. Осы игіліктерге жауап ретінде ол Наполеонды мақтады; бірақ 1814 жылы императордың тақтан басқанын жариялау актісін жасауға көмектесті және Есептер палатасына Алтыншы коалицияның Францияға басып кіруіне сілтеме жасай отырып, былай деді: "Ең асыл мақсаттармен біріккен біз, қарулы жатжерттеушінің елге келген сәтінде, бұрынғыдан гөрі қазір еркіндік сезімімізді жаңадан бағалаймыз". Сол жылдың маусым айында Бірінші қайта орналасу кезінде Барбе Марбуа король Людовик XVIII-нің Франция пэрі (Peer of France) атанды және Есептер палатасының президенті лауазымында бекітілді. Наполеонның жүз күндік билігі кезінде лауазымдарынан айырылған ол герцог де Ришелье үкіметінде Әділет министрі болып тағайындалды (1815 жылдың тамызында), ультра-роялистердің сенімін алуға тырысты, бірақ сәтті болмады және тоғыз айдан кейін (1816 жылдың 10 мамырында) қызметтен кетті. 1830 жылы шілде революциясы Луи Филиппті және Орлеан монархиясын билікке келтіргенде, Барбе Марбуа Есептер палатасының президенті ретінде жаңа патшаға құрмет көрсетуге барды және лауазымында бекітілді. Ол 1834 жылдың сәуіріне дейін осы лауазымды атқарды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Тугдуал де Лангле, Бомарше-тің сүйікті кеме иесі, Жан Пельтье Дюдуайер, Нанттан Франция аралына, Ed. Coiffard, 2015, 340 б. Тугдуал де Лангле, Мари Этьен Пельтье, Республиканың каперлік капитаны, Ed. Coiffard, 2017, 240 б.