Кіріспе

Мальвацеялар тұқымдасына жататын ағаш түрі. Brachychiton acerifolius – Австралияның шығыс жағалауындағы тропикалық және субтропикалық аймақтарға ендемик, Мальвацеялар тұқымдасына жататын ірі ағаш. Ол жапырақтары түскен кезде бүкіл ағашты жабатын, жарқыраған қызыл түсті қоңырау пішіндес гүлдерімен әйгілі. Көбінесе оны жалын ағашы, Иллаварра жалын ағашы, тоқылма қабық ағашы немесе (осы туысқа жататын басқа түрлермен бірге) куражонг деп атайды.

Сипаттама

Бұл түр пирамида тәрізді өсу қалыптасқан ірі жапырақты ағаш. Табиғи ортасында биіктігі дейін жетеді, бірақ мәдени өсімдікте әдетте төмен болады. Көнділегі тегіс цилиндрлі және жасыл немесе сұр жасыл түсті, көбінесе бұтақталмай ағаштің өте ұшына дейін жіңішкелейеді. Жапырақтарының сағақтары ұзын, жапырақтары х-қа дейін жетеді, жылтыр жасыл, глабелді (түксіз), қарапайым, кезектесіп орналасқан және пішіні бойынша өте өзгермелі – олар бүтін және жұмыртқа тәрізді немесе 5 лобқа дейін болуы мүмкін. Гүлдері ашық қызыл немесе аққызыл түсті, бүйірден қарағанда қоңырау тәрізді, ал басынан қарағанда жұлдыз тәрізді, шамамен ұзындығы мен ені, ірі шашақ гүлшоғырларында гүлдейді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Brachychiton acerifolius Оңтүстік Жаңа Уэльстің оңтүстігінен Солтүстік Квинслендке дейінгі жақсы дамыған жағалау жаңбырлы ормандарында кездеседі. Кейп-Йорк түбегінде және Квинслендтің солтүстік-шығысында теңіз деңгейінен бастап биіктігі өседі. Бұл түр құрғақ, маусымдық ормандарда да өседі. Жаңа Оңтүстік Уэльстің Солтүстік жағалаулары ауданында Иллаварра жалын ағашы, алынбас бұрын Кеңестің рұқсатын алу талабынан босатылған ағаштар тізіміне енгізілген. Брахихитон түрлерінің тұқымдары жеуге жарамды. Австралияның жергілікті халқы оларды шикі немесе қуырылған күйінде жеген, алдымен қабықтағы тікенді түктерді жойғаннан кейін. Олардың құрамында 18% ақуыз және 25% май бар, сонымен қатар мырыш пен магнийдің жоғары деңгейі бар, сондықтан олардың тағамдық құндылығы жоғары. Жастар ағаштардың тамырларын да жеген.

Экология

Бұл түр көк қарындаш, жылтыр көк қарындаш, кәдімгі ұшақ және құйрықты император көбелектерінің дернәсілдері үшін мекендейтін өсімдік болып табылады. Brachychiton acerifolius тұңғыш рет 1855 жылы У. Макартур және К. Мур сипаттаған. Кейде Brachychiton acerifolium деп жазылады, себебі Brachychiton туысының атауы (грек тілінде) бейтарап деп есептеледі. Алайда, Brachychiton еркек туысқа (бахуврихи, ал оның бірінші бөлігі сипаттамалық) жатады, сондықтан түрдің дұрыс эпитеті – acerifolius. Brachychiton атауы грек тіліндегі brachys, яғни "қысқа", және chiton, яғни "төңкергіш", сөздерінен алынған, бұл тұқымның қабығына сілтеме жасайды. Acerifolius эпитеті оның жапырақтарының пішіні Acer туысына, яғни жапырақты ағаштарға ұқсас екенін көрсетеді. Ағылшын ботанигі Джордж Бентам өзінің "Аустралия флорасы" еңбегінде Brachychiton туысының сипатталған тоғыз түріне алғашқы анықтама кілтін жариялап, оларды Sterculia туысының бір бөлігіне жатқызды. Осылайша, Иллавараның жалын ағашы Sterculia acerifolia болып өзгерді. Фон Мюллер Brachychiton туысын жеке туыс ретінде мойындауын сақтап қалды.