Чарльз Клерк: Британдық теңізші офицерінің өмірі мен саяхаттары

Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз күштері офицері, капитан Чарльз Клерк (1741 жылдың 22 тамызы – 1779 жылдың 22 тамызы) – Корольдік теңіз күштері офицері, төрт зерттеу сапарына (оның ішінде үш рет әлемді айналып өту) қатысқан, үш рет капитан Джеймс Кукпен бірге. Кук Тынық мұхитына жасаған үшінші экспедициясы кезінде қаза тапқанда, Клерк команданы басқарды, бірақ сапардың барысында туберкулезден көз жұмды.

Өмірбаян

Клерк 13 жасында Портсмут қаласындағы Корольдік теңіз академиясында оқуға түсті. Жеті жылдық соғыс кезінде ол HMS Dorsetshire және HMS Bellona кемелерінде қызмет етті. 1761 жылы HMS Bellona кемесінің мачтасы зақымданғанда ол кемеде болды, нәтижесінде суға құлағандардың арасынан жалғыз тірі қалды. 1764 жылдың маусым айында ол капитан Джон Байронның HMS Dolphin кемесімен бірге Тынық мұхитын зерттеу экспедициясына қосылды. Dolphin 1766 жылдың мамыр айында қайтып оралды. 22 айлық саяхаты сол кезге дейін ең жылдам саяхат болды. Отанына оралғаннан кейін Клерк Патагониялық алыптармен кездескенін айтты, бұл қисынсыздық екенін Канадалық өмірбаяндар сөздігі оның көңіл көтеруге бейімділігімен байланыстырды. Клерктің соңғы үш сапарының барлығы капитан Джеймс Куктың басшылығымен өтті. Ол HM Bark Endeavour (1768–1771) кемесімен бірінші сапарында кемешінің көмекшісі ретінде бастады. Кук оны 1771 жылы лейтенант қызметіне көтерді және ол 1771 жылдың 31 шілдесінде бұл лауазымға ресми түрде бекітілді. Ол Куктың екінші сапарында (1772–1775) HMS Resolution кемесінің екінші лейтенанты болды. Куктың екінші және үшінші сапарлары арасында жағалауда болғанда Клерк өзінің ағасы, сэр Джон Клерктің қарызы үшін Корольдік сотта уақыт өткеруге келісті. Қарыздық түрмеде ол туберкулезбен ауырып, соңынан қайтыс болды. Куктың үшінші экспедициясында Клерк HMS Discovery кемесіне командир болып тағайындалды, бұл лауазымды 1775 жылдың 26 тамызында алды. Кук 1779 жылдың 14 ақпанында Гавайи аралдарындағы қақтығыста қаза тапқаннан кейін Клерк экспедицияға және HMS Resolution кемесіне басшылық етті. Ол экспедицияның Солтүстік Тынық мұхитының жағалауын зерттеуін жалғастырды, кеме жүретін Солтүстік-Батыс өткелін іздеді. Экспедиция содан кейін Тынық мұхитының жағалауындағы Сібірге бет бұрды. Оның бағыныштыларының бірі, лейтенант Джеймс Кинг Клерктің ауруы оны сүйектен ғана тұратын әлсіз денеге дейін әлсіреткенін жазды. 1779 жылдың 10 тамызында сэр Джозеф Банкске жазған хатында Клерк: "Патшаның түрмесінде шабуылданған ауруым әртүрлі [белгісіз] аурулармен күрескенімді көрсетті, бірақ сізден кеткеннен бері бірде-бір күні денсаулықта болған емеспін, қазір мен төсекте өзімді бұра алмаймын, сондықтан осы дүниеде болуым қысқа ғана уақытқа созылады" деді. Клерк туберкулезден 38 жасқа толған күні (1779 жылдың 22 тамызында) Беринг бұғазынан Камчаткаға жолда қайтыс болды. 1779 жылдың 29 тамызында Камчаткада жерленді. Клерктің оң қолы, лейтенант Джон Гор экспедицияны Resolution кемесінің капитаны ретінде басқарды және Кингті Discovery кемесінің капитаны етіп тағайындады. Экспедиция содан кейін Қытай және Сунда бұғазы арқылы Кейптаунға жүзіп, 1780 жылдың тамызында Англияға оралды. 1913 жылы Британдық Әскери-теңіз министрлігі Ресейдегі Петропавловск-Камчатский қаласында Клерктің құрметіне ағылшын тілінде жазуы бар шағын обелиск орнатты.

Clerke started studying at the Royal Naval Academy in Portsmouth when he was 13. During the Seven Years' War he served aboard HMS Dorsetshire and HMS Bellona. He was in the mizzen top of HMS Bellona when the mast was shot away in 1761 and he became the only survivor of those who consequently fell overboard. In June 1764 he joined Captain John Byron, aboard HMS Dolphin, on Byron's expedition to explore the Pacific. The Dolphin returned in May 1766. Its circumnavigation of 22 months was the quickest up to that point. Upon his return Clerke published an account of encountering Patagonian giants, a hoax which the Dictionary of Canadian Biography attributed to his high spirits. Clerke's last three voyages were all under the command of Captain James Cook. He started the first voyage aboard HM Bark Endeavour (1768–1771) as a master's mate. Cook promoted him to acting lieutenant in 1771, and he was officially confirmed in that rank on 31 July 1771. He was HMS Resolution's second lieutenant on Cook's second voyage (1772–1775). While ashore between Cook's 2nd and 3rd voyages Clerke agreed to serve time in the King's Bench debtor's prison for a debt one of his brothers, Sir John Clerke had incurred. While in debtor's prison he was infected with the tuberculosis that eventually killed him. For Cook's third expedition, Clerke was placed in command of HMS Discovery, receiving this command on 26 August 1775. When Cook was killed in a skirmish with Hawaiians on 14 February 1779, Clerke took command of the expedition and of HMS Resolution. He continued the expedition's exploration of the Northern Pacific coast, searching for a navigable Northwest Passage. The expedition then proceeded to the Pacific coast of Siberia. Lieutenant James King, one of his subordinates, wrote that Clerke's illness had reduced him to skeletal thinness. On 10 August 1779, Clerke wrote in a letter to Sir Joseph Banks that, "The disorder I was attacked with in the King's bench prison has proved consumptive, with which I have battled with various [unclear] although without one single days health since I took leave of you it has now so far got the better of me that I am not able to turn myself in bed, so that my stay in this world must be of very short duration." Clerke died from tuberculosis on his 38th birthday (22 August 1779) en route to Kamchatka from the Bering Strait. He was buried in Kamchatka on 29 August 1779. Clerke's second in command, Lieutenant John Gore took command of the expedition as captain of Resolution, appointing King as captain of Discovery. The expedition then sailed via China and the Sunda Strait to Cape Town, returning to England in August 1780. In 1913, the British Admiralty erected a small obelisk in Clerke's honour at Petropavlovsk Kamchatsky, Russia, with an inscription in English.