Кіріспе

Суды сақтау кеңістігі – жасанды су қоймасы немесе табиғи көл, сондай-ақ адам жасаған су айдындарының басқа түрлері. Су қоймасы (reservoir) – әдетте, тәзе суды сақтау үшін, сонымен қатар су электр станциясы үшін пайдаланылатын бөгеттің артындағы кеңейтілген көл. Су қоймалары су ағынын басқару арқылы, бар су айдынының ішінде бөгет құру арқылы, қазу арқылы немесе суды сақтау үшін кез келген аумақты қоршау үшін қабырғалар мен бөгеттер салу арқылы жасалады. Бұл термин техникалық мағынада сұйықтықты сақтаудың белгілі бір түрлеріне де қолданылады, мысалы, автомобильдің салқындату жүйесіндегі салқындатқыштың артығын жинақтайтын "салқындатқыш резервуары".

Жағажайлы аңғарлар

Плотиналы су қоймалары – аңғарға салынған бөгет арқылы құрылып, басқарылатын жасанды көлдер. Бұл су қоймалары өзен ағысы бойынша орналасқан су қоймалары немесе өзеннен тыс су қоймалары болуы мүмкін. Өзен ағысы бойынша орналасқандары төмен ағыстағы өзенге құятын арналар, өзендер немесе айналасындағы орманды су жинау алабынан ағып келетін жаңбыр суларымен толады. Ал өзеннен тыс су қоймалары жақын жердегі өзеннен, су тас жолынан немесе құбыр арқылы басқа өзен ағысы бойынша орналасқан су қоймаларынан бұрылған суды қабылдайды. Бөгеттер әдетте табиғи ойыстың тар бөлігінде салынады. Аңғардың беткейлері табиғи қабырғалар қызметін атқарады, ал бөгет беріктікті қамтамасыз ету және құрылыс шығындарын азайту үшін ең тар мүмкін болатын жерге орналастырылады. Көптеген су қоймаларын салу жобаларында адамдарды көшіруге және жайғастыруға, тарихи ескерткіштерді жылжытуға немесе сирек кездесетін ортаны көшіруге тура келеді. Мысалы, Абу-Симбел ғибадатханалары (Асуан бөгеті салынар алдында Мысырдағы Нилден Насер көлін құру үшін көшірілді), Ллин-Селин құрылысы кезінде Капель-Селин ауылын көшіру, Солто көлінің құрылысы кезінде Петрелла-Сальтоның Борго-Сан-Пьетросын көшіру. Плотиналы су қоймасын салу үшін, әдетте, құрылыс кезінде өзенді уақытша туннель немесе жаңа арна арқылы бұру қажет болады. Таулы аймақтарда су қоймалары көбінесе бар көлдерді кеңейту арқылы салынады. Кейде мұндай су қоймаларында жаңа су деңгейі бір немесе бірнеше қоректендіруші өзендердегі су бөлігінің биіктігінен асып кетеді, мысалы Уэльстің орталық бөлігіндегі Ллин-Клайведогте. Мұндай жағдайларда су қоймасын ұстап тұру үшін қосымша бүйір бөгеттер қажет болады. Егер топография бір үлкен су қоймасын құруға қолайсыз болса, бірнеше кіші су қоймалары тізбектей салынуы мүмкін, мысалы Таф өзені аңғарындағы Ллвин-он, Кантреф және Биконс су қоймалары аңғар бойында тізбек құрайды.

Жағалау

Жағалаулық су қоймалары – өзеннің тасқынындағы суды жинау үшін өзен сағасының жанында, теңіз жағасында орналасқан тұщы су сақтағыштары. Құрлықта су қоймаларын салу көбінесе үлкен жерлерді суға батырумен байланысты болғандықтан, жағалаулық су қоймалары экономикалық және техникалық тұрғыдан тиімді, себебі оларға сирек кездесетін жерлер қажет болмайды. Азия мен Еуропада көптеген жағалаулық су қоймалары салынған. Оңтүстік Кореядағы Сэмангум, Сингапурдағы Марина бөгеті, Қытайдағы Цинкаоша және Гонконгтағы Пловер Коув – мұндай жағалаулық су қоймаларының бірнеше мысалы.

Банк жағында

Су сапасы немесе көлемі әртүрлі өзеннен сорғыланып немесе сифонмен алынатын жерлерде, суды сақтау үшін жағалаудағы су қоймалары салынуы мүмкін. Мұндай су қоймалары әдетте ішінара қазу арқылы, ішінара 6 км-ден асатын толық айналмалы бөгет салу арқылы жасалады. Су қоймасының төбесі де, бөгеті де су өткізбейтін қаптамамен немесе негізгі бөлігімен жабдықталуы керек: бастапқыда олар көбінесе тығыздалған сазбалшықтан жасалған, бірақ қазіргі кезде оралған сазбалшық қолданылуы жиі кездеседі. Мұндай су қоймаларында сақталған су бірнеше ай бойы тұруы мүмкін, осы уақыт ішінде табиғи биологиялық процестер көптеген ластаушы заттарды айтарлықтай азайтып, судың тұмандылығын төмендетуі мүмкін. Жағалаудағы су қоймаларын пайдалану суды алуды уақытша тоқтатуға мүмкіндік береді, мысалы, өзеннің суы тым ластанған кезде немесе құрғақшылық салдарынан су ағыны өте төмен болғанда. Лондонның сумен жабдықтау жүйесі жағалаудағы су қоймаларын пайдаланудың бір мысалы болып табылады: мұнда Темза және Ли өзендерінен су бірнеше үлкен Темза жағалауындағы су қоймаларына алынады, мысалы, Лондон Хитроу әуежайына баратын жол бойында көрінетін Королева Мэри су қоймасы. Көптеген қызметтік резервуарлар су мұнаралары ретінде салынған, көбінесе тегіс ландшафтта бетон тіреулерде орналасқан биік құрылымдар. Басқа қызметтік резервуарлар сақтау бассейндері, су резервуарлары немесе, әсіресе төбелі немесе таулы аймақтарда, толығымен жер астындағы цистерналар болуы мүмкін. Қазіргі заманғы су қоймалары сіңуді шектеу және/немесе булануды азайту үшін геомембраналық қаптамаларды немесе жүзбелі жапқыштарды қолданады, әсіресе құрғақ климатта. Ұлыбританияда Темза суы 1800 жылдары салынған көптеген жер асты су қоймаларына ие, олардың көпшілігі кірпішпен қапталған. Жақсы мысал - 1901-1909 жылдар аралығында салынған Лондондағы "Хонр-Ок" су қоймасы. Салынысы аяқталған кезде ол әлемдегі ең үлкен кірпіштен салынған жер асты су қоймасы деп есептелді және бүгінгі күнге дейін Еуропадағы ең ірілерінің бірі болып табылады. Бұл су қоймасы қазір Темза су айналымының оңтүстік бөлігінің құрамына кіреді. Су қоймасының үсті шөппен жабылған және қазір "Аквариус" гольф клубының пайдалануында. Қызметтік резервуарлар бірнеше мақсаттарды атқарады, оның ішінде су тарату жүйесінде судың жеткілікті қысымын қамтамасыз ету, тұтынушылардың ең жоғары сұранысын теңестіру үшін су сыйымдылығын ұсыну және тазалау қондырғысының оңтайлы тиімділікпен жұмыс істеуіне мүмкіндік беру. Ірі қызметтік резервуарларды энергия құны төмен уақытта резервуарды толтыру арқылы сорғылау шығындарын азайту үшін басқаруға болады.

Тарих

Шамамен 3000 ж.б.б. Арабиядағы сөнген жанартаулардың кратерлері шаруалардың суару суын сақтауға арналған су қоймалары ретінде пайдаланылған. Үндістандағы құрғақ климат пен су тапшылығы баспа құдықтардың және басқа да су ресурстарын басқару техникаларының ерте дамуына әкелді, соның ішінде 3000 ж.б.б. Гирнарда су қоймасы салынды. Ежелгі Грецияда б.з.б. 5 ғасырға дейінгі жасанды көлдер табылды. Қазіргі Үндістанның Мадхья-Прадеш штатында 11 ғасырда салынған жасанды Бходжагар көлі үлкен аумақты қамтыды. Хафирлер жаңбырлы маусымда суды жинап, құрғақ маусымда бірнеше ай бойы ауыз сумен қамтамасыз ету, егістіктерді суару және малға су беру үшін сақтайды. Бенгалия, Ассам және Камбоджаның ежелгі патшалықтары да кең жасанды су қоймаларын салған.

Тікелей сумен жабдықтау

Көптеген бөгеттелген өзендердегі су қоймалары мен жағалау бойындағы су қоймаларының көпшілігі су тазарту станциясына шикі су беру үшін қолданылады, ол ауыз суды су құбырлары арқылы жеткізеді. Су қоймасы тек қажет болғанға дейін суды сақтап қана қоймайды, сонымен қатар суды тазарту процесінің бірінші кезеңі болып табылуы мүмкін. Суды босату алдында сақталатын уақытқа тұрақтандыру уақыты деп аталады. Бұл бөлшектер мен лайдың шөгуіне, сондай-ақ суда табиғи түрде тіршілік ететін балдырлар, бактериялар және зоопланктонды пайдалана отырып, табиғи биологиялық тазалауға уақыт беруге мүмкіндік беретін жобалық ерекшелік. Дегенмен, қоңыржай климаттағы көлдердегі табиғи лимнологиялық процестер судың температуралық қабаттануын тудырады, бұл жаз айларында марганец және фосфор сияқты кейбір элементтерді терең, суық және оттегісіз суға бөлуге бейім. Күзде және қыста көл қайтадан толық араласады. Құрғақшылық жағдайында суық суды төмендету қажет болуы мүмкін, әсіресе марганецтің жоғары деңгейі су тазарту станцияларында мәселелер тудыруы мүмкін.

Су электр қуаты

2005 жылы әлемдегі 33 105 ірі бөгеттің (биіктігі 15 метрден асатын) шамамен 25%-ы су электр энергиясын өндіруге қолданылды. АҚШ-тың электр энергиясының 3%-ын барлық өлшемдегі 80 000 бөгеттен өндіреді. Көптеген шағын елді мекендерді сенімді энергия көзімен қамтамасыз ету үшін қолданыстағы инфрақұрылымды тиімді пайдалану мақсатында, көбірек бөгеттерді қайта жаңарту жұмыстары қолға алынуда. Су электр энергиясын өндіретін суқоймаларда үлкен диаметрлі құбырлармен сумен байланысқан турбиналар орналасқан. Бұл генераторлық жиынтықтар бөгеттің негізінде немесе одан біршама қашықта орналасуы мүмкін. Жазық өзен аңғарында суқойма турбиналарда су басының қалыптасуы үшін жеткілікті терең болуы керек; ал құрғақшылық кезеңдерінде суқойма жыл бойы өзеннің орташа ағынын қамтамасыз ететіндей мөлшерде су жинауы тиіс. Тік аңғарда тұрақты ағыны бар өзен үшін суқойма қажет емес. Су электр энергиясын өндіретін кейбір суқоймалар сорғымен қайта толтырылады: электр энергиясына сұраныс төмен болған кезде жоғары өнімді электр сорғылары арқылы жоғары деңгейлі суқойма сумен толтырылады, ал электр энергиясына сұраныс жоғары болған кезде сақталған су төменгі деңгейлі суқоймаға жіберіліп, электр энергиясын өндіруге пайдаланылады. Мұндай жүйелер сорғылық жинақтағыштар деп аталады.

Ағынды теңгерімдеу

Су қоймалары жоғары басқарылатын жүйелерде ағынды теңестіру үшін қолданылуы мүмкін, олар суды жоғары ағымда қабылдап, төмен ағымда қайта босатады. Бұл жұмыс істеу үшін суды сорғылаусыз, су деңгейін мұқият бақылау қажет. Күрт дауыл жақындағанда, бөгет операторлары дауыл су қоймасына қанша су қосатынын есептейді. Егер дауылдың болжамды суы су қоймасын толып кетсе, дауыл алдында және оның кезінде су қоймасынан су баяу босатылады. Егер жеткілікті уақыт болса, күрт дауыл су қоймасын толтырмайды және төменгі ағындағы аймақтар зиянды ағындарды бастан өткермейді. Жауын-шашынның көп болуына дейін бөгет операторлары суды дұрыс төмендетуді жоспарлай алуы үшін ауа райының нақты болжамы өте маңызды. Бөгет операторлары 2010–2011 жылдарғы Квинсленд су тасқынына ауа райының қате болжамдарын кінәлады. Жоғары басқарылатын су қоймаларының мысалдары – Австралиядағы Буррендонг бөгеті және Солтүстік Уэльстегі Бала көлі (Ллин Тегид). Бала көлі – табиғи көл, оның деңгейі төменгі бөгет арқылы көтерілген, ал Де өзені ағыс жағдайларына байланысты оған ағып түседі немесе одан шығады, бұл Де өзенін реттеу жүйесінің бір бөлігі. Бұл жұмыс режимі өзен жүйесіндегі гидравликалық сыйымдылықтың бір түрі болып табылады.

Демалыс

Көптеген су қоймалары балық аулау және қайықпен жүзу сияқты рекреациялық мақсатта пайдаланылады. Халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және су сапасын, сондай-ақ айналасының экологиясын қорғау үшін арнайы ережелер қолданылуы мүмкін. Көптеген су қоймалары қазір табиғатты зерттеу, құстарды бақылау, пейзаж суретке түсіру, жаяу және таулы серуендер сияқты бұрынғыдан бейресми және ұйымдастырылмаған демалыс түрлерін қолдайды және ынталандырады, сондай-ақ жауапты пайдалануға шақыру үшін ақпараттық тақталармен және түсіндірме материалдарымен қамтамасыз етеді.

Операция

Су қоймасының жоғары жағында жаңбыр түрінде түсетін су және бұлақтардан шығатын жер асты сулары сақталады. Артық су арнайы құрылған төгіш арна арқылы босатылуы мүмкін. Сақталған суды ауыз су ретінде пайдалануға, гидроэлектр энергиясын өндіруге немесе төменгі ағыстағы қолдануды қамтамасыз ету үшін өзен ағынын сақтауға болады. Кейде су қоймалары мол жауын-шашын кезінде суды уақытша сақтап, төменгі ағыста су тасқынын болдырмау немесе азайту үшін басқарылады. Кейбір су қоймалары бірнеше мақсатқа қызмет етеді және олардың жұмыс ережелері күрделі болуы мүмкін. Көптеген қазіргі заманғы су қоймаларында су деңгейі төмендеген кезде суға қол жеткізуге және белгілі бір сападағы суды төменгі ағыстағы өзенге "компенсациялық су" ретінде жіберуге мүмкіндік беретін арнайы су тарту мұнарасы бар: көптеген таулы немесе өзендегі су қоймаларының операторлары өзен сапасын сақтау, балық шаруашылығын қолдау, төменгі ағыстағы өнеркәсіптік және рекреациялық қажеттіліктерді қамтамасыз ету немесе басқа да мақсаттар үшін төменгі ағысқа су жіберуге міндетті. Мұндай жіберілімдер "компенсациялық су" деп аталады.

Терминология

Су қоймаларының аумағы мен көлемін өлшеу бірліктері елдері бойынша әртүрлі болады. Әлемнің көп бөлігінде су қоймаларының аумағы шаршы километрмен көрсетіледі, ал АҚШ-та акрлар жиі қолданылады. Көлем үшін текше метр немесе текше километр кеңінен қолданылады, АҚШ-та акр-фут қолданылады. Су қоймасының сыйымдылығы, көлемі немесе жинағы әдетте ерекшеленетін аймақтарға бөлінеді. Өлі немесе пайдаланбалы емес жинақ – бұл бөгеттің төгіліс құрылыстары, ағызу арнасы немесе электр станциясының су тартқышы арқылы гравитация күшімен төгілмейтін, тек сорғылап шығаруға болатын су. Өлі жинақ шөгінділердің тұнуына мүмкіндік береді, бұл судың сапасын жақсартады және су деңгейі төмен болған кезде балықтарға қолайлы орта жасайды. Активті немесе пайдалы жинақ – су тасқынын бақылау, электр энергиясын өндіру, кеме жүргізу және төмен ағысқа су жіберу үшін пайдаланылатын су қоймасының бөлігі. Сонымен қатар, су қоймасының "су тасқынын бақылау сыйымдылығы" – су тасқыны кезінде реттеуге болатын су мөлшері. "Артық сыйымдылық" – бұл су қоймасының төбесінен жоғары, реттеуге келмейтін сыйымдылығы. АҚШ-та су қоймасының қалыпты ең жоғары деңгейінен төменгі су "жинақтау алабы" деп аталады. Ұлыбританияда "жоғарғы су деңгейі" су қоймасының толық күйін көрсетеді, ал "толық төмендетілген" – ең аз сақталған көлемді көрсетеді.

Су қоймаларын басқаруды модельдеу

Су қоймаларын модельдеуге арналған әртүрлі бағдарламалық қамтамасыз етулер бар, бөгеттердің қауіпсіздігін басқару бағдарламалық құралдарынан (DSPMT) бастап, салыстырмалы түрде қарапайым WAFLEX-ке дейін, және жүйелік сұраныс пен ұсыныс аясында су қоймаларының жұмысын қарастыратын Суды бағалау және жоспарлау жүйесі (WEAP) сияқты интеграцияланған модельдерге дейін.

Қауіпсіздік

Көптеген елдерде ірі су қоймалары қатаң бақылауға алынып, су қоймаларының бұзылуын болдырмауға немесе оны барынша азайтуға тырысады. Көптеген күш-жігер бөгетке және оған байланысты құрылымдарға жұмсалады, себебі олар жалпы құрылыстың ең әлсіз бөлігі саналады, алайда мұндай бақылаулардың мақсаты – су қоймасынан судың бақылаусыз шығуына жол бермеу. Су қоймаларының бұзылуы өзен аңғарындағы су ағынын күрт арттырып, қалалар мен ауылдарды шайып жіберуі және көптеген адамдардың өмірін құрбан етуі мүмкін, мысалы, Ллин-Эйгьяудағы апат салдарынан 17 адам қаза тапты. (Бұған дейін су қоймалары соғыс құралы ретінде қолданылған жағдайлар да болған). Екінші дүниежүзілік соғыста Германияға британдық Royal Air Force Dambusters рейді (кодтық атауы "Operation Chastise") – ерекше жағдай. Онда Рур және Эдер өзендерінен су алатын неміс инфрақұрылымына, өндірісіне және қуаттылығына нұқсан келтіру үшін үш неміс су қоймасын бұзу мақсаты қойылды. Экономикалық және әлеуметтік салдар бұрын жиналған судың зор көлемінен туындады, ол аңғарларды шарпып, қиратуға әкеп соқты. Бұл рейд кейіннен бірнеше фильмге негіз болды.

Өмір бойына қоршаған ортаға әсері

Барлық су қоймалары құрылысқа кіріспес бұрын, жобаны жүзеге асырудың мақұлдығын анықтау үшін, ақшалай шығын-пайда сараптамасынан өтеді. Дегенмен, мұндай талдаулар көбінесе бөгеттер мен олар құратын су қоймаларының қоршаған ортаға тигізетін әсерін назардан тыс қалдырады. Мысалы, бетон өндірісімен байланысты шығарылатын парниктік газдар сияқты кейбір әсерлерді бағалау оңай. Табиғи ортаға, сондай-ақ әлеуметтік және мәдени салдарларға тигізетін басқа да әсерлерді бағалау және оларды салыстыру қиын болуы мүмкін, бірақ бұл мәселелерді анықтау және сандық тұрғыдан өлшеу қазіргі уақытта дамыған елдердегі ірі құрылыс жобаларында міндетті болып табылады.

Су электр қуаты мен климаттың өзгеруі

Су батқан аумақ пен өндірілген қуатқа байланысты, су электр энергиясын өндіру үшін салынған су қоймасы, басқа энергия көздерімен салыстырғанда, парниктік газдардың жалпы өндірісін азайтуы немесе арттыруы мүмкін. Амазонка ғылыми-зерттеу институтының зерттеуі көрсеткендей, су электр станцияларының су қоймаларында қалған ағаштардың шіруі салдарынан, әсіресе су басудан кейінгі алғашқы он жылда, көп мөлшерде көмірқышқыл газы шығарылады. Бұл бөгеттердің жаһандық жылынуға тигізетін әсерін, сол қуатты қалдық отыннан өндіруге қарағанда әлдеқайда жоғары деңгейге көтереді. Мысалы, 1990 жылы Бразилиядағы Балбина бөгетінің (1987 жылы пайдалануға берілген) артындағы су қоймасы, бірлік электр қуатына шаққанда су батқан аумағының үлкендігіне байланысты, қалдық отыннан бірдей қуат өндіруге қарағанда 20 есеге жаһандық жылынуға күштірек әсер етті. Бразилиядағы Тукуруи бөгеті (1984 жылы аяқталды) жаһандық жылынуға тигізетін әсері, сол қуатты қалдық отыннан өндіруге қарағанда 0,4 есе ғана артық болды. Гидроэлектр станциялары әдетте бір ТВт-сағат электр қуатына 35-70 есе аз парниктік газ шығарады. Жылу энергиясын өндірудің орнына бөгет пайдаланғанда ауаның ластануы азаяды, себебі гидроэлектр станциясынан өндірілген электр қуаты қалдық отынды жағудан (күкірт диоксиді, азот оксиді және көмірқышқыл газын қоса) түтін газын шығармайды.

Биология

Плотиналар көшіп жүретін балықтардың жолын кесіп, оларды бір жерде тұтқындап, түрлі су құстарына тамақ пен мекен ету ортасын ұсынуы мүмкін. Сонымен қатар, олар құрлықтағы әртүрлі экожүйелерді су басуға және түрлердің жойылуына себеп болуы мүмкін. Су қоймаларын құру сынаптың табиғи биогеохимиялық айналымын өзгертеді. Жаңа су қоймасы пайда болғаннан кейін, суға батқан топырақ пен батпақтардағы микробиологиялық метилдену процесі арқылы улы метил-сынаптың (MeHg) өндірісі күрт артады. Zooplankton және балықтарда да MeHg деңгейінің жоғарылағаны анықталды.

Адамға әсері

Су бөгеттері өзен ағысы бойындағы елдерге жететін су мөлшерін күрт азайтуы мүмкін, бұл елдер арасында, мысалы Судан мен Мысыр арасында су тапшылығына себеп болады. Бұл төменгі ағыстағы елдердегі шаруашылықтарға зиян келтіреді және ішуге жарамды суды азайтады. Су қоймаларының құрылысы салдарынан фермалар мен ауылдар, мысалы Ашоптон сияқты жерлер суға батып, көптеген адамдардың күнкөрісіне нұқсан келтіруі мүмкін. Дәл осы себепті, 2009 жылғы мәліметтерге (Edexcel GCSE География оқулығынан алынған) бойынша бүкіл әлемде 80 миллион адам бөгет салу арқасында күштеп көшірілуге мәжбүр болды.

Лимнология

Су қоймаларының лимнологиясы шамамен бірдей көлемдегі көлдермен көптеген ортақтықтарға ие. Дегенмен, маңызды айырмашылықтар да бар. Көптеген су қоймалары су деңгейінің айтарлықтай өзгеруін бастан өткізеді, нәтижесінде ара-тұра су астында қалатын немесе құрғап қалған кең аумақтар пайда болады. Бұл су жағалауларының өнімділігін шектейді, сонымен қатар осы жағдайларда тіршілік ете алатын түрлердің санын да азайтады. Жоғарыда орналасқан су қоймаларының тұру уақыты табиғи көлдерге қарағанда қысқа болады, бұл су қоймасындағы қоректік заттардың тез айналымын тудырады, осылайша олар жүйеден жылдам шығып кетеді. Бұл су химиясы мен су биологиясы арасындағы үйлесімсіздік ретінде көрінеді, биологиялық компонент химиялық көрсеткіштерге қарағанда олиготрофтыққа бейімделуі мүмкін. Керісінше, қоректік заттарға бай өзендерден су алатын жазық жердегі су қоймаларында эвтрофиялық сипаттамалар күшейеді, себебі су қоймасындағы тұру уақыты өзенге қарағанда әлдеқайда ұзақ, ал биологиялық жүйелер қолда бар қоректік заттарды пайдалануға көбірек мүмкіндік алады. Көп деңгейлі су тарту мұнаралары бар терең су қоймалары төменгі ағынға терең суық суды жіберіп, гиполимнионның көлемін айтарлықтай азайтуы мүмкін. Бұл өз кезегінде жылдық араласу кезінде бөлінетін фосфор концентрациясын төмендетіп, өнімділікті азайтуы мүмкін. Су қоймаларының алдындағы бөгеттер судың энергиясын азайтатын және бөгеттердің төменгі жағында шөгінділердің жиналуына себеп болатын "бөгеттік нүктелер" ретінде әрекет етеді.

Сейсмикалық

Су қоймаларын толтыру (немесе су жинау) жиі су қоймаларынан туындаған сейсмикалық белсенділікке (СТС) байланысты айтылады, өйткені үлкен бөгеттердің жанында немесе олардың су қоймаларында бұрын сейсмикалық оқиғалар тіркелген. Бұл оқиғалар су қоймасын толтыру немесе пайдалану нәтижесінде туындаған болуы мүмкін және олар әлемдегі су қоймаларының жалпы санымен салыстырғанда шағын масштабты. Тіркелген 100-ден астам оқиғаның ішінде ерте мысалдардың бірі – Грекиядағы биік Марафон бөгеті (1929 жыл), АҚШ-тағы биік Гувер бөгеті (1935 жыл). Көптеген оқиғалар үлкен бөгеттермен және сейсмикалық белсенділіктің аз деңгейімен байланысты. 6,0 магнитудасынан (Mw) жоғары тіркелген төрт оқиға бар: Үндістандағы биік Койна бөгеті және Грекиядағы Кремаста бөгеті (екеуі де 6,3 Mw), Замбиядағы биік Кариба бөгеті (6,25 Mw) және Қытайдағы Синьфенцзян бөгеті (6,1 Mw). Оқиға болған кезде гидрогеологиялық білімнің жетіспеуіне байланысты СТС қашан болғаны туралы пікір таластар туды. Дегенмен, судың кеуекті ортаға сіңуі және су қоймасының салмағы СТС үлгілеріне әсер ететіні қабылданған. СТС оқиғасының болуы үшін бөгеттің немесе оның су қоймасының жанында сейсмикалық құрылым болуы керек, ал бұл құрылым күйреуге жақын болуы тиіс. Сонымен қатар, су терең тау жыныстары қабаттарына сіңе алуы керек, өйткені терең су қоймасының салмағы жер қыртысының кернеулік өрісіндегі тау жыныстарының өлі салмағымен салыстырғанда аз әсер етеді, бұл кернеулік өріс 100 метр немесе одан да тереңде орналасуы мүмкін.

Климат

Су қоймалары жергілікті климатты өзгертіп, ылғалдылықты арттырып, температураның ең жоғары және ең төменгі шектерін, әсіресе құрғақ аймақтарда азайтуы мүмкін. Оңтүстік Австралиядағы кейбір шарап өндірушілер мұндай әсерлер шарап өндірісінің сапасын жақсартады деп мәлімдейді.