Кіріспе

Монтана штатындағы кірпіш түтіні, АҚШ.

Анаконда балқыту үйірмесінің кірпіштен салынған түтіні – әлемдегі ең биік сақталған қабырғалы құрылыс, жалпы биіктігі шамамен 250 метрді құрайды, оның ішінде 158 метрлік кірпіш түтіні және бетон негізінің төменгі жағы 92 метрді құрайды. Тек кірпіш түтіні ғана қабырғалы, бетон негізі емес, өйткені "қабырғалы" көптеген жеке кірпіш, тас немесе бетон блоктардан жасалуы керек, бірыңғай массадан емес. Бұл 1918 жылы Америка Құрама Штаттарының Монтана штатындағы Анаконда қаласындағы Анаконда мыс өндіру компаниясының (ACM) Вашо балқыту зауытының құрамында салынған кірпіштен жасалған түтін немесе дымқұбыр. Жаңадан салынған кезде кірпіш түтінінің барлық беті терракотамен жабылған, бірақ 1981 жылы балқыту зауыты жабылған кезде, жоғарғы 40% бөлігінен басқасы эрозияға ұшырап, көптеген кірпіштер мен нығайту таяқшалары ашық қалды. Кірпіш түтіннің төменгі жағындағы ішкі диаметрі шамамен 6 метр, ал жоғарғы жағындағы диаметрі шамамен 3 метрді құрайды. Қазіргі таңда түтін және оның айналасындағы көрікті аймақ – екі бөліктен тұратын Анаконда түтін үйірмесі мемлекеттік паркі.

Кірпішпен жасалған түтіндік

Қаптың жалпы биіктігі (≈ 585 фут), ≈ "әдетте дөңгелектенген" дегенді білдіреді. Осылай белгіленбеген өлшемдер әдетте айтылмайды немесе дөңгелектендірілмейді. Оның ішінде кірпіштен салынған түтін (≈ 555 фут) биіктігі және бетон негізінің төменгі жағы бар. Бұл биіктік 1918 жылы салынған кезде болды, бірақ содан бері кірпіштердің үстіңгі қатарын жапқан терракотаның жоғалуы оның биіктігін бір немесе бірнеше дюймге азайтты. Кірпіш түтіннің ең төменгі бөлігі сегізбұрышты, оның төбелері солтүстік, солтүстік-шығыс, шығыс және т.б. сияқты бағыттарға қаратылған, ал қабырғалары солтүстік-солтүстік-шығыс, шығыс-солтүстік-шығыс және т.б. сияқты екіншілік бағыттарға қаратылған. Сегізбұрышты бөлігінде екі үлкен тік тесік бар, олардың әрқайсысы шығыс-оңтүстік-шығыс және оңтүстік-оңтүстік-батыс жағында орналасқан. Жұмыс істеген кезде негізгі түтін құбыры ыстық газдарды осы тесіктерге, содан кейін үйінді орналасқан төбенің солтүстік жағында орналасқан қорыту зауытынан үйіндіге жеткізді. Сегізбұрыштың негізі (≈ 86 фут) терракота жабыны жоғалғанға дейін бір-біріне жақын болатын. Бірақ сегізбұрыштың ішкі беті дөңгелек, оның ішкі диаметрі (≈ 75 фут) төменгі жағында. Сегізбұрыштың төменгі жағындағы қабырға қалыңдығы бір жағының ортасынан әр төбесіне дейін өзгереді. Түтіннің қалған бөлігі ішіне қарай аздап тарылатын цилиндр пішіндес, оның ішкі диаметрі (≈ 60 фут) және қабырға қалыңдығы (≈ 2 фут) жоғары жағында аздап кеңейген. Екі газет көзі кірпіштердің әртүрлі санын көрсетеді, 2,464,672, екеуі де мемлекеттік саябақтағы тақтадағы 2,464,652 санының бұрмалануы болуы мүмкін. Көбінесе цилиндр қабырғасының секторына сәйкес келтірілген радиалды кірпіштер қолданылған. Кірпіштен салынған түтін 1955 жылдан кейін қорыту зауыты өңдеген кенінің көп бөлігі Монтана штатының Бутт қаласының солтүстігіндегі Беркли шұңқырынан алынған. Салынған кезде бұл үйінді әлемдегі ең биік тас, кірпіш және түтін құрылысы болды және ол әлі күнге дейін сақталған ең биік тас құрылысы болып табылады. Бұрын одан да биік үйінділер болған, бірақ олар бұзылған. Қазірде бар биік түтіндер темір бетоннан жасалған. Ең биік түтіндер тізіміне қараңыз. Вашингтон монументі үйіндінің кірпіш бөлігінің ішіне сыяды, егер монументтің әр бұрышында шамамен бір футқа дейін жабысу болмаса. Кірпіштен салынған бөлігі монументтің 2015 жылғы биіктігінен шамамен биік. Үйіндінің тас бөлігі монументтің жер үстіндегі тас бөлігінен биік, монументтің алюминийден жасалған шыңы ескерілмейді.

Мемлекеттік саябақ

1981 жылы Washoe Smelter жабылып, сөйілген. Бірақ, тек түтін құбыры ғана сақталды, себебі Анаконда қаласының тұрғындары "Түтін құбырын сақтап қалу" науқанын ұйымдастырды. Оны көбінесе "The Stack" немесе "The Big Stack" деп атайды және ол Монтана штатының батысындағы әйгілі нысан. 1986 жылы ол Анаконда түтін құбыры мемлекеттік паркі деп жарияланды. Парк 2000 жылы Анаконда қаласының шығысына қарай, ал түтін құбыры көру алаңынан оңтүстік-шығысқа қарай 1,2 шақырым (2 км) қашықтықта салынды. Металлургиялық зауыттың орны қоршаған ортаны тазалаудан өткенімен, қазбаның өзіне қауымның кіруіне тыйым салынған, себебі оның айналасындағы топырақ уытты металлоид мырыштан, сондай-ақ мыс, кадмий, қорғасын және мырыштан ластанудан әлі де қауіпті. Терракота кірпіш құбырдың бүкіл бетін, тіпті жоғарғы бөлігін де жапқан. Зауыт жабылуына дейін, төменгі 60% тозығып, кірпіштен жасалған сегізбұрышты бөлігі де ашылып, кірпіштер мен нығайту таяқтары көрінді. Қазір терракотаның түсі ашық кірпіштерден қараңғырақ.