Кіріспе

Адам мінез-құлқы мен мәдени әртүрлілікті зерттеу

Адам мінез-құлқының экологиясы (АМЭ) немесе адам эволюциялық экологиясы эволюциялық теория мен оңтайландыру принциптерін адам мінез-құлқы мен мәдени әртүрлілікті зерттеуге қолданады. АМЭ адамдардың қасиеттерінің, мінез-құлқының және өмірлік жолдарының экологиялық жағдайдағы бейімделу механизмін зерттейді. Қазіргі заманғы адам мінез-құлқы экологиясының мақсаты – экологиялық және әлеуметтік факторлардың адам популяциялары ішінде және арасындағы мінез-құлықтың икемділігіне қалай әсер ететінін және қалыптастыратынын анықтау. Басқалармен қатар, АМЭ адам мінез-құлқындағы айырмашылықтарды өсу, даму, көбею, ата-аналық қамқорлық және серік табудың бәсекелестік өмірлік жолдарының талаптарына бейімделген жауаптар ретінде түсіндіруге тырысады. АМЭ эволюциялық психологиямен, адам және мәдени экологиямен, сондай-ақ шешім қабылдау теориясымен байланысты. Бұл пән антропология және психология сияқты салаларда ең көп таралған, онда адам эволюциясы адам мінез-құлқының толыққанды түсінігі үшін маңызды деп есептеледі.

Әдістеме

Экологияның саласы ретінде HBE адамдардың қарым-қатынас үлгілерін зерттеуде жүйелік және жекелеген көзқарастарды қолданады. Күрделі әлеуметтік-экологиялық үлгілерді құрылымдық-функционалдық байланыстарына жіктеу ғалымдарға әлеуметтік мінез-құлықты жеке факторлардан гөрі тұтас экожүйе тұрғысынан сипаттауға мүмкіндік береді. Мысалы, зерттеу әдістемесін қолдануда ғалым жергілікті мүмкіндіктерді, мәдени ерекшеліктерді, әлеуметтік-экономикалық жағдайды, саяси еркіндікті және басқа да факторларды ескере отырып, некеге тұру көрсеткіштерін зерттеуі мүмкін.

Экологиялық селекционизм

Экологиялық селекционизм – адамдардың мінез-құлқына қатысты жоғары икемділікке негізделген болжам. Бұдан әрі, түрлі экологиялық факторлар нақты экологиялық ортада адамдардың жалпы сәйкестігін арттыратын мінез-құлықтарды іріктейді деп есептеледі.

Шартты стратегиялар

Адам мінез-құлық экологтары бір ортадағы ең тиімді стратегия басқа ортада ең тиімді болмауы мүмкін деп есептейді. Сондықтан, шартты стратегияларды былай түсіндіруге болады: X ортасында А стратегиясын қолданыңыз. Y ортасында B стратегиясын қолданыңыз.

Фенотиптік гамбит

Фенотиптік гамбит – бұл күрделі белгілерді, мысалы мінез-құлық белгілерін, егер олар жеке-жеке ерекше аллельдермен бақыланатын болса, сол аллельдер баламалы стратегияларды көрсетеді деп қарастырып, модельдеуге мүмкіндік беретін қарапайымдау болжам. Басқаша айтқанда, фенотиптік гамбит "таңдау мұрагерлік ерекшеліктеріне қарамастан, жоғары тіршілікке ие белгілерге басымдық береді" деген тұжырымды ұсынады.