Кіріспе

Уайли ауылы (/'//w//ai//l//i/) – Уилтширдегі Уайли өзенінің жағасындағы ауыл және азаматтық қауым. Ауыл Солсбериден солтүстік-батысқа қарай және Уорминстерден оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Қауым өзеннің солтүстігіне және оңтүстігіне қарай созылып, Дептфорд шағын ауылын қамтиды. Бүгінде Дептфорд екі маңызды жолдың – A303 (Лондоннан оңтүстік-батысқа) және A36 (Саутгемптоннан Бристольге) тоғысқан жерінде жатыр. 1934 жылы Фишертон қауымының жартысы Уайлиге қосылды, соның ішінде Фишертон Деламердің кішкентай ауылы да бар.

Тарих

2012 жылы металл іздеушілер ауылға жақын жерде тапқан қола дәуіріне қатысты зергерлік бұйымдар жиынтығы, «Уайли қоймасы» деп белгілі, Солсбери мұражайында сақталады. Билбери рингі – алқаптың оңтүстік беткейіндегі темір дәуіріне жататын төбе. Жақын маңда тарихқа дейінгі шаруашылық жүйесі орналасқан. Уинчестерден Мендипке дейінгі римдік жол еншіктің оңтүстік жиегінен өтеді. Уайл иелігінің, және мүмкін Дептфорд иелігінің шекаралары 10 ғасырда белгіленген. 1086 жылғы «Дәмсдей кітабында» Уилтон аббаттығының жерінде Уилтедегі елді мекен және диірмен тіркелген. Депфордта (Дептфорд) да диірмен болған, бірақ онда бар болғаны алты шаруашылық үйі ғана тіркелген. 13 және 14 ғасырларда өзен Гроули орманның солтүстік шекарасын белгілеген, Уайлиге дейін созылған. Осы екі бөлік бөлек ондықтар болып табылды. Уайли, өзеннің оңтүстігінде, Чалке жүзіне қарасты болса, Дептфорд Батемптонмен бірге (қазір Стипл Лэнгфордта) Хейтсбери жүзінің бір бөлігін құрады. Аймсбериден Мереге дейінгі жол Дептфорд пен Уайлиден өтіп, 1761 жылы ақылы жолға айналдырылды. 18 ғасырдың ортасында көпір салынғанға дейін Уайли ауылының солтүстігіндегі өзен арқылы өту орыны, диірменге жақын жерде, броды болған. Уилтон–Уорминстер жолы Дептфордтағы Эймсбери жолымен қиылысады, ол да 1761 жылы ақылы жолға айналдырылды. Бұл жолдар магистральдық жолдар ретінде белгіленді: 1946 жылы A36 және 1958 жылы A303. 1975 жылы олардың қиылысы қайта жоспарланды, екеуі де екі қатарлы жолдармен жаңартылды, A303 Уайли ауылынан алыстатылды, ал A36 Дептфордтың қалдықтарының жанынан өтеді. Фишертон Деламер ауылы Дептфордтан шамамен жарты миль қашықтықта, Уорминстерге қарайтын жолда орналасқан; Фишертон ондығы ежелгі заманда Уорминстер жүзінің бөлек бөлігі болған. 1934 жылы Фишертон приході жойылғанда, оның шығыс бөлігі – ауылды қоса – Уайли приходіне қосылды. Алты қоңыраудың бірі шамамен 1420 жылы Солсбериде, екіншісі 1587 жылы Джон Уоллис жасаған; ең жоғары қоңырау Фишертондағы пайдаланылмаған шіркеуден алынған. 1628 жылы жасалған, үлкен дыбыс тақтасы бар оюлы емен мінбер Певснердің «тамаша туынды» деп бағалаған. Ректорлардың қатарында 1634 жылдан бастап, кейіннен Солсбери епископы болған Александр Хайд бар. Шіркеу ауласындағы ескерткіштерге 18 ғасырдың қоршауларымен қоршалған аймақ кіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін орнатылған ескерткіш те шіркеу ауласында тұр. Бенефис 1929 жылы Фишертон Деламермен біріктірілді, ал Фишертондағы пасторлық үй сатылуға тиіс болды, бірақ приходтар бөлек қалды. 1957 жылы Стоктон бенефиске қосылды, ал 1973 жылы Уайли, Фишертон Деламер және Лангфордтардың (Стипл Лэнгфорд және Литтл Лангфорд) біріккен бенефисі құрылды. Келесі жылы Уайли және Фишертон Деламер приходтары біріктірілді. Бүгінде приход Уайли және Тилл аңғарының бенефисінің бір бөлігі болып табылады, оған тағы сегіз приход кіреді. 1581 жылдан бастап приход тізілімдері Уилтшир және Суиндон тарих орталығында, Чиппенхемде сақталады. Жақын жерде 19 ғасырдың басында салынған ағаштан жасалған, сыртқы жағынан қапталған астық сақтағыш орналасқан. Бұрынғы Уайли пасторханасы, штукатурланған тас және әк тастан салынған, 19 ғасырдың басындағы елеулі ғимарат, сондай-ақ өзеннің оңтүстік жағалауындағы бұрынғы ферма үйі – Уайли үйі және ауылдың шығыс жиегіндегі Сот фермасы.

Ыңғайлылықтар

Мұнда паб, Белл мейрамханасы (Хай-стриттегі 17-ғасырдағы ғимарат) және ауылдық үй бар. Қауымда мектеп жоқ; ең жақын бастауыш мектеп Кодфордта. 1873 жылы шіркеуге жақын жерде Ұлттық мектеп салынды, ол бұрынғы ғимараттың орнына келді. 1938 жылы 11 жастан үлкен балалар Уилтонға жіберілді, ал оқушылардың азаюына байланысты мектеп 1973 жылы жабылды. Wylye және Church Dean Downs ерекше ғылыми маңызы бар аумағы, сондай-ақ Starveall және Stony Down аумағының бір бөлігі қауым шегінде орналасқан.

Теміржол

Солсбери тармақ жолы 1856 жылы Ұлы Батыс темір жолымен Уайли аңғары арқылы салынды, Уайли ауылының оңтүстігіне жақын өтеді. Уайли станциясы Динтонға баратын жолдағы теміржол өткелінен батысқа қарай орналасқан. 1940-1951 жылдары Гровли Вудтағы ӘӘК қару-жарақ қоймасын қамтамасыз ететін қосымша жолдар болды. Станция 1955 жылы жергілікті жолаушылар тасымалы тоқтатылғанда жабылды; жол Wessex Main Line желісінің бір бөлігі ретінде пайдаланылуда.

Атақты тұрғындар

В. Х. Аллен (1863–1943), пейзаж акварелімен сурет салатын суретші, 1932 жылдан бастап осы ауданда тұрды. Майкл Доббс (1948 жылы туған), Уайли бароны Доббс, консервативті саясаткер және жазушы, осы ауданда тұрады.