Кіріспе

Француз химигі, Нобель сыйлығының лауреаты Жан Пьер Соваж (жаңпьер соваж; 1944 жылдың 21 қазанында туған) – Страсбург университетінде жұмыс істейтін француз координациялық химия ғалымы. Ол 1967 жылы Страсбургтегі Ұлттық химия мектебін (қазіргі ECPM Страсбург) бітірген. Ол супермолекулалық химия саласында маманданған, осы еңбегі үшін 2016 жылы сэр Дж. Фрейзер Стоддарт пен Бернард Л. Ферингамен бірге Химия бойынша Нобель сыйлығымен марапатталған.

Өмірбаян

Савж 1944 жылы Парижде дүниеге келді және докторлық дәрежесін Жан Мари Лехннің жетекшілігімен Луи Пастер университетінен алды, өзі 1987 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты болған еді. Докторлық жұмысы барысында криптанд лигандтарының алғашқы синтезіне үлес қосты. Малкольм Л. Гринмен докторантурадан кейінгі зерттеулерден кейін ол Страсбургке оралды, қазір зейнеткер профессор. Савждің ғылыми еңбегі сыртқы сигналға жауап ретінде конформациясын өзгерте отырып, машиналардың функцияларын имитациялайтын молекулаларды құруға бағытталған. Оның Нобель сыйлығына лайық жұмысы 1983 жылы жасалды, ол алғаш рет катенанды синтездеді – екі өзара байланысқан сақина тәрізді молекулалардың кешені, олар химиялық емес, механикалық тұрғыдан байланысқан. Бұл екі сақина бір-біріне қатысты қозғала алатындықтан, Нобель сыйлығы бұл молекулалық машина жасауға жасалған маңызды алғашқы қадам деп бағаланды. Сыйлықтың қалған екі иесі кейіннен ротаксен мен молекулалық роторды жасады. Басқа зерттеулерге CO2-нің электрохимиялық тотығуы және фотосинтез реакциясының орталық моделі кіреді. Оның жұмысының басты тақырыбы – молекулалық топология, әсіресе механикалық тұрғыдан байланысқан молекулалық архитектуралар. Ол координациялық кешендер негізінде катенандар мен молекулалық түйіндердің синтезін сипаттады. 1990 жылдың 26 наурызында Франция Ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды, ал 1997 жылдың 24 қарашасында толық мүшесі болды. Қазір Страсбург университетінің (Unistra) зейнеткер профессоры. Ол 2016 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын «молекулалық машиналарды жобалау және синтездеуі үшін» сэр Дж. Фрейзер Стоддарт пен Бернард Л. Ферингамен бөлісті. 2019 жылдың сәуір айында АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.

2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, Sauvage-дың Google Scholar бойынша h-индексі 109, ал Scopus бойынша – 100-ге тең.