Кіріспе
Мысықтардың көкшеліне немесе несеп жолына әсер ететін кез келген ауру – Фeline lower urinary tract disease (FLUTD) мысықтардың көкшеліне немесе несеп жолына әсер ететін кез келген ауруды сипаттайтын жалпылама термин. Ол төменгі несеп жолдарының шамамен 10 түрлі ауруын қамтиды, олардың барлығы өте ұқсас белгілермен көрінуі мүмкін: жиі несеп шығару (полиурия), несепте қан (гематурия), ауырсынулы, аз мөлшерде жиі несеп шығару, олар тек күш салу арқылы баяу шығарылады (странгурия), қиын немесе ауырсынулы несеп шығару (дизурия), «жарамсыз» жерлерде немесе үйді ластау арқылы несеп шығару (периурия). Бұл белгілердің кейбіреулері еркек мысықтардың несеп жолының бітелуіне әкелуі мүмкін FLUTD түрінің салдары болуы мүмкін (мысалы, обструктивті мысық идиопатиялық циститі). Дегенмен, осы белгілер FLUTD-ның обструктивті емес түрінде де кездесуі мүмкін. Сондықтан, симптомдар екі жағдайда да өте ұқсас болғандықтан, обструктивті жағдайды (жедел жағдай) және обструктивті емес жағдайды (жедел емес жағдай) ажырату үшін мұқият дифференциалдық диагноз қою қажет. FLUTD жағдайларының басым көпшілігі, себептеріне қарамастан, обструктивті емес. FLUTD ересек мысықтарда жиі кездеседі, бұл ауру популяцияның 0,5-1% құрайды. Бұл ауру екі жынысты мысықтарға да әсер етеді. Еркек мысықтар ұзын және тар несеп жолына байланысты бітелу проблемаларына көбірек бейім. Несеп жолдарының бұзылуы жиі қайталанады, және кейбір мысықтар несеп жолдарының проблемаларына басқаларына қарағанда көбірек сезімтал болып көрінеді. Ескі термин – мысық урологиялық синдромы (FUS) қолданыстан шыққан. Ол клиникалық белгілер бір ауруды, бір себепті білдіреді деген қате түсінікті жою үшін қайта аталды.
Feline lower urinary tract disease (FLUTD) is a generic category term to describe any disorder affecting the bladder or urethra of cats. It encompasses around 10 different diseases of the lower urinary tract, all of which can present with very similar symptoms:
frequent urination (polyuria)
blood in urine (hematuria)
painful, frequent urination of small volumes that are expelled slowly only by straining (stranguria)
difficult or painful urination (dysuria)
urinating in "inappropriate" places or house soiling (periurea)
Some of these symptoms may be the result of a form of FLUTD which could result in a blockage of the male urethra (e. g. obstructive feline idiopathic cystitis). However the same symptoms can also present for a non obstructive form of FLUTD. Therefore, a careful differential diagnosis needs to be undertaken to distinguish between an obstructive case (which is an emergency) and a non obstructive case (which is not) given that the symptoms are very similar for both. The vast majority of FLUTD cases are non obstructive, regardless of underlying cause. FLUTD is common in adult cats, affecting from 0.5% to 1% of the population. It affects cats of both sexes. Males are more prone to problems related to obstructions due to their long, narrow urethra. Urinary tract disorders have a high rate of recurrence, and some cats seem to be more susceptible to urinary problems than others. An older term, feline urologic syndrome (FUS) is obsolete. It was renamed to discourage the perception that the clinical signs seen represent one disease with one cause.
Себептер
10 жасқа дейінгі мысықтарда FLUTD-нің ең көп кездесетін себебі – идиопатиялық цистит. Одан аз таралған себептер – зәр тастары және уретра бітелуі, бұл әдетте мысықтардың идиопатиялық циститі өзінен-өзі шешілмей, несеп көпіршігінің бітелуіне (яғни обструктивті FIC) ұлассан пайда болады. Зәр жолдарының инфекциясы (ЗЖИ) да FLUTD-ның себебі болуы мүмкін, бірақ жас және орта жастағы мысықтарда өте сирек кездеседі. Дегенмен, 10 жастан асқан мысықтарда, әсіресе аналық мысықтарда ЗЖИ жиірек кездеседі. Кез келген жас/жыныстық топтағы FLUTD-ның ең сирек кездесетін түрлері – анатомиялық кемшіліктер, мінез-құлық бұзылыстары және жаңа түзілімдер.
Емдеу
Блокадаланған несеп жолы – өмірге қауіп төндіретін медициналық жағдай, ол дереу ветеринарлық көмек қажет етеді. Егер несеп шығарылмаса, қуық толып, бүйрек жұмысын тежеп, бүйрек зақымдануына әкелуі мүмкін. Бүйрек жеткіліксіздігі мен уремия толық несеп жолының бітелуінен кейін 36–48 сағат ішінде пайда болады. Толық бітелуден өлімге дейінгі уақыт 72 сағаттан кем болуы мүмкін. Дегенмен, 10 жастан асқан мысықтарда несеп инфекциясы (UTI) жиі кездеседі, ал идиопатиялық жағдайлар сирек болады. Несеп-жыныс жүйесінің (FLUTD) басқа жағдайларына физикалық жарақаттар, несеп жолдарының ісіктері, ерікті несеп ұстап қалу (мысалы, қолайсыз жерге несеп тастау, мысалы, қоқыс жәшігі болмағанда немесе лас болса), туа біткен аномалиялар және неврологиялық проблемалар жатады. Шамамен 60% жағдайда себебі анықталмайды. Бұлар идиопатиялық FLUTD немесе мысықтардың идиопатиялық циститі (FIC) ретінде жіктеледі. FLUTD және әсіресе қайталап тұратын FIC-і бар мысықтарға ортаны байыту пайдалы болуы мүмкін. Ортаны байытуға қоқыс түрін өзгерту және қоқыс жәшіктерін таза ұстау жатады. Бірнеше мысық иелері үшін "1+1" ережесі ұсынылады, яғни әр мысыққа қоқыс жәшігінен біреуден және қосымша біреуден болуы керек. Егер мысықтар қоқыс жәшігінен тыс жерге несеп тастаса, басқа мысықтардың қызығуын азайту үшін оны мұқият тазалау керек. Қоқыс жәшіктерін шу мен қозғалысы аз, басқа үй жануарларынан алыс жерлерге орналастыру да ұсынылады. Созылмалы стресске ұшыраған мысықтың табиғи мінез-құлқына еліктеу оған демалуға көмектеседі. Үй мысықтары тәуекел тобына жататындықтан, бақылаудағы сыртқы ойын олардың ынталандыруын арттырып, стрессті азайтады. Олар сондай-ақ азықпен "аң аулау" ойынын ойнай алады. Тығылып, жасырынуға болатын жерлерге тіректер немесе жоғарылатылған жолдар орнату олардың қауіпсіздік сезімін арттырады және оларға аймаққа бейімделуге көмектеседі. Семіз және аз қозғалатын мысықтарда несеп-жыныс жүйесінің (LUTD) және FIC даму қаупі жоғары болғандықтан, олардың жаттығу деңгейін арттыру үшін ойын және ойыншықтарды пайдалану ұсынылады. Қоршаған ортаға өте сезімтал мысықтарға қатаң тәртіп және қоршаған ортадағы өзгерістерді барынша азайту қажет. Мысалы, иелері өздерінің эмоционалдық көріністерімен немесе күнделікті әдеттеріндегі өзгерістермен мысықтарды стреске түсіруі мүмкін. Мысық феромондарын қолдану симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігін азайтады және таныс сезім арқылы стрессті азайтады. Сонымен қатар, циститтың жедел күшеюі кезінде ісіну мен ауырсынуды азайту үшін бупренорфин немесе мелоксикам сияқты ауырсынуды басатын дәрілер тағайындалуы мүмкін, бұл жазылуға көмектеседі және мысыққа жеңілдік береді. Бұл әдетте 7–14 күн немесе симптомдар басылғанға дейін қабылданады. Празозин сияқты спазмолитиктер функционалдық бітелуге дейін күшеюі мүмкін ауырсынушы несеп жолының спазмдарын болдырмау үшін берілуі мүмкін. Антидепрессант ретінде қолданылатын амитриптилин де пайдалы болуы мүмкін, бірақ оны зерттеу қажет.