Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Несеп жолы арқылы катетер енгізу
Insertion of a catheter through the urethra to drain urine
Несеп катетерізациясында латекс, полиуретан немесе силиконнан жасалған, несеп катетері деп аталатын түтік несеп жолы арқылы несеп көпіршігіне енгізіліп, несептің көпіршіктен шығып, жиналуына мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар несеп көпіршігінің жағдайларын емдеу немесе диагностикалау үшін қолданылатын сұйықтықтарды енгізу үшін де қолданылуы мүмкін. Мұндай процедураны көбінесе медбике сияқты мамандар жасайды, бірақ өздігінен катетер салу да мүмкін. Катетер ұзақ мерзімге орнатылуы мүмкін (тұрақты катетер) немесе әр пайдаланғаннан кейін алынып тасталуы мүмкін (үзілісті катетерлеу).
In urinary catheterization, a latex, polyurethane, or silicone tube known as a urinary catheter is inserted into the bladder through the urethra to allow urine to drain from the bladder for collection. It may also be used to inject liquids used for treatment or diagnosis of bladder conditions. A clinician, often a nurse, usually performs the procedure, but self catheterization is also possible. A catheter may be in place for long periods of time (indwelling catheter) or removed after each use (intermittent catheterization).
Көрсеткіштер
Зәр катетерлеудің жиі кездесетін көрсеткіштері: жедел немесе созылмалы зәр тоқтау (бүйректерге зақым келтіруі мүмкін), мысалы, қатесіз простата гиперплазиясы, пациенттің қимыл-қозғалысын шектейтін ортопедиялық процедуралар, кіріс және шығысты дәл бақылау қажеттігі (мысалы, жансақтау бөлімшесінде), жараның жазылуына кедеріс келтіретін зәрді ұстамау және қуық, простата немесе ішекке жасалған түрлі хирургиялық араласулардың салдары. Жұлын немесе мидың зақымдануына байланысты нейрогенді қуық кезінде үзілісті түрде өздігінен катетеризациялау қажет болуы мүмкін. Пациент күніне 4-6 рет таза техника қолданып, мұны өзі орындай алады. Медициналық қызметкерлер ауруханада стерильді техника қолданып, үзілісті катетеризациялауды жүргізеді. Жұлын жарақатынан туындаған нейрогенді қуыққа шалдыққан пациенттер үшін үзілісті катетеризациялау (ҰК) – қуықты босатудың стандартты әдісі болып табылады. Бұл техника қауіпсіз және тиімді, соның нәтижесінде бүйректер мен жоғарғы зәр жолдарының жағдайы жақсарады, қуық-несептік рефлюкс азаяды және зәр ұстамау мәселесі шешіледі. Клиникалық пайдасынан өзге, өздігінен катетеризациялау арқылы қамтамасыз етілген тәуелсіздік пен сенімділік пациенттің өмір сүру сапасын жақсартады.
Common indications for urinary catheterization include acute or chronic urinary retention (which can damage the kidneys) from conditions such as benign prostatic hyperplasia, orthopedic procedures that may limit a patient's movement, the need for accurate monitoring of input and output (such as in an ICU), urinary incontinence that may compromise the ability to heal wounds, and the effects of various surgical interventions involving the bladder, prostate, or bowel. Intermittent self catheterization may be indicated in cases of neurogenic bladder due to damage to the spinal cord or brain. This can be performed by the patient four to six times a day, using a clean technique. Nurses use a sterile technique to perform intermittent catheterization in hospital settings. For patients with neurogenic bladder due to spinal cord injury, intermittent catheterization (IC) is a standard method for bladder emptying. The technique is safe and effective and results in improved kidney and upper urinary tract status, lessening of vesicoureteral reflux and amelioration of continence. In addition to the clinical benefits, patient quality of life is enhanced by the increased independence and security offered by self catheterization.
Катетерлерді күтіп ұстау
Несеп жинау үшін қолданылатын катетер, әдетте, несеп жинағыш қапқа бекітіледі. Бұл сонымен қатар несеп мөлшерін өлшеуге мүмкіндік береді. Несеп жинағыш қаптардың үш түрі бар: біріншісі – аяққа арналған қап, ол серіппелі таспалармен аяққа бекітілетін кішкентай құрылғы. Аяққа арналған қап көбінесе күндіз киіледі, себебі ол шалбар немесе юбканың астына жасырынып, оны дәретханаға құю оңай. Екінші түрі – түнгі уақытта қолданылатын, төменгі ағын деп аталатын үлкен қап. Бұл қап науқастың төсегінің астындағы ілгекке ілінеді, бактериялық инфекцияның алдын алу үшін ешқашан еденге қоймау керек. Үшіншісі – белге бекітілетін қарын қап. Бұл қапты кез келген уақытта киюге болады. Оны науқастың іш киімінің астына киіп, көзге түспейтіндей етіп жасауға болады. Ұзақ мерзімді қолдану кезінде катетерді үнемі орнында қалдыруға болады немесе науқасқа катетерді несеп шығару үшін ғана орнату және оны алып тастау процедурасы туралы нұсқау берілуі мүмкін (бұл үздіксіз өзін-өзі катетеризациялау деп аталады). Үлкен операция жасаған науқастарға көбінесе катетер салынады және олар біраз уақыт бойы осымен жүруі мүмкін. Пациентке катетер арқылы стерильді физиологиялық ерітінді құйып, қан қыстықтарын немесе басқа да шығарылмаған заттарды жуып тастау қажет болуы мүмкін.
A catheter that is left in place for more than a short period of time is generally attached to a drainage bag to collect the urine. This also allows for measurement of urine volume. There are three types of drainage bags: The first is a leg bag, a smaller drainage device that attaches by elastic bands to the leg. A leg bag is usually worn during the day, as it fits discreetly under pants or skirts, and is easily emptied into a toilet. The second type of drainage bag is a larger device called a down drain that may be used overnight. This device is hung on a hook under the patient's bed—never placed on the floor, due to the risk of bacterial infection. The third is called a belly bag and is secured around the waist. This bag can be worn at all times. It can be worn under the patient's underwear to provide a totally undetectable look. During long term use, the catheter may be left in place all the time, or a patient may be instructed on a procedure for placing a catheter just long enough to empty the bladder and then removing it (known as intermittent self catheterization). Patients undergoing major surgery are often catheterized and may remain so for some time. The patient may require irrigation of the bladder with sterile saline injected through the catheter to flush out clots or other matter that does not drain.
Асқынулар
Катетеризация қысқа және ұзақ мерзімді асқынуларға алып келуі мүмкін. Әдетте, ұзақ мерзімді катетерлеу асқынулар қаупін арттырады. Ұзақ мерзімді катетерлеу несеп жолдарының инфекциясына қатысты маңызды тәуекелді білдіреді. Осы тәуекелге байланысты, катетеризация басқа шаралар сәтсіз аяқталған жағдайда ғана стресс-инконтиненцияны басқарудың соңғы құралы болып табылады. Басқа ұзақ мерзімді асқынулардың қатарында қан инфекциясы (сепсис), несеп жолының жарақаты, терінің зақымдануы, несеп тастары және зәрде қан болуы (гематурия) мүмкін. Катетерді көп жылдар бойы қолданғаннан кейін, несеп қуысының қатерлі ісігі де дамуы мүмкін. Кейбір адамдар катетеризация кезінде несеп қуысының спазмын сезінеді, бұл әсіресе ерлерде жиі кездеседі. Егер несеп қуысының спазмы пайда болса немесе дренаждық қаптамада зәр болмаса, катетерде қан, тығыз шөгінді немесе катетердің немесе дренаждық түтіктің бүгілуі болуы мүмкін. Кейде спазмдар катетердің несеп қуысын, простата/Скен бездерін немесе қабақты/вульваны тітіркендіруінен туындайды. Мұндай спазмдарды бутилскополамин сияқты дәрілермен бақылауға болады, бірақ көптеген пациенттер ақырында тітіркенуге бейімделіп, спазмдар басылады.
Catheterization can have short and long term complications. Generally long term catheterization carries higher risk of complications. Long term catheterization carries a significant risk of urinary tract infection. Because of this risk catheterization is a last resort for the management of incontinence where other measures have proved unsuccessful. Other long term complications may include blood infections (sepsis), urethral injury, skin breakdown, bladder stones, and blood in the urine (hematuria). After many years of catheter use, bladder cancer may also develop. Some people experience bladder spasms with catheterization and may be more common in males. If bladder spasms occur, or there is no urine in the drainage bag, the catheter may be blocked by blood, thick sediment, or a kink in the catheter or drainage tubing. Sometimes spasms are caused by the catheter irritating the bladder, prostate/Skene's glands, or penis/vulva. Such spasms can be controlled with medication such as butylscopolamine, although most patients eventually adjust to the irritation and the spasms go away.
Тарих
Ежелгі Мысыр және Рим дәрігерлері несеп шығару жолындағы кедергілерді жою үшін қамыстан жасалған катетерлерді қолданғандығы айтылады, сондай-ақ несептің тоқтауын жеңілдету үшін катетеризация туралы ежелгі Үндістан және Қытай мәтіндерінде де сипаттамалар бар.
Ancient Egyptian and Roman physicians have been described using reeds as urinary catheters to overcome blockages, and catheterization to relieve urinary retention has also been described in ancient Indian and Chinese texts.