Кіріспе

Медициналық мамандық: Урология (гр. οὖρον ouron "несеп" және λογία logia "зерттеу"), сондай-ақ, мочеполовая хирургия деп аталады, бұл медицинаның несеп жүйесі мен көбелек мүшелерінің хирургиялық және медициналық ауруларын зерттейтін саласы. Урологияның қарауындағы мүшелерге бүйректер, бүйрек үсті бездері, несеп жолдары, несеп қуығы, несеп жолы және еркек көбелек мүшелері (тестілер, эпидидимистер, деферант тамырлары, ұрықтық көпіршіктер, простата және қанайналы мүшелер) жатады. Несеп және көбелек жолдары тығыз байланысты, және біреуінің бұзылуы екіншісіне де әсер етеді. Осылайша, урологияда басқарылатын жағдайлардың кең спектрі мочеполовая жүйесінің бұзылулары саласында қарастырылады. Урология медициналық (яғни, хирургиялық емес) жағдайларды, мысалы, несеп жолдарының инфекциясын және еңкейген простата гиперплазиясын, хирургиялық жағдайларды, мысалы, несеп қуығы немесе простата қатерлі ісігін, бүйрек тастарын, туа біткен аномалияларды, жарақаттарды және стресс инконтиненциясын емдеуді біріктіреді. Урологиялық техникаларға минималды инвазивті роботтық және лапароскопиялық хирургия, лазерлік көмекпен жасалатын операциялар және басқа да эндоскоптық процедуралар жатады. Урологтар ашық және минималды инвазивті хирургиялық техникаларда оқытылады, сондай-ақ, емдеу кезінде нақты уақыт ультрадыбыстық бағытталғандық, оптикалық талшықты эндоскопиялық жабдықтар және түрлі лазерлерді қолданады. Урология онкологиямен, нефрологиямен, гинекологиямен, андрологиямен, педиатриялық хирургиямен, колоректальды хирургиямен, гастроэнтерологиямен және эндокринологиямен тығыз байланысты (және урологтар көбінесе осы саланың мамандарымен бірлесіп жұмыс істейді). Урология – дәрігерлер үшін ең бәсекеге толы және сұранысқа ие хирургиялық мамандықтардың бірі, АҚШ-тың медициналық мектептерінен жаңа урологтар жыл сайынғы түлектердің 1,5% -нан азын құрайды. Урологтар – медицина мамандығын аяқтағаннан кейін осы салада маманданған дәрігерлер. Резиденттік бағдарламаны сәтті аяқтағаннан кейін көптеген урологтар 12 айдан 36 айға дейінгі стипендия арқылы мамандықтың нақты саласындағы біліктілігін арттауды таңдайды. Кіші мамандықтарға мыналар жатады: урологиялық хирургия, урологиялық онкология және урологиялық онкологиялық хирургия, эндоурология және эндоурологиялық хирургия, урогинекология және урогинекологиялық хирургия, реконструктивті урологиялық хирургия (реконструктивті хирургияның бір түрі), минималды инвазивті урологиялық хирургия, педиатриялық урология және педиатриялық урологиялық хирургия (жасөспірімдер урологиясы, ерте немесе кешіктірілген жасөспірімдік шақты емдеу, туа біткен урологиялық синдромдарды, кемшіліктерді және деформацияларды емдеу), трансплантология (бүйрек, несеп қуығы, несеп жолдары және соңғы кезде қанайналы мүшелерді трансплантациялаумен айналысатын трансплантологиялық медицина және хирургия саласы), несеп шығару дисфункциясы, парез, нейроурология және андроурология мен сексуалдық медицина. Сонымен қатар, кейбір урологтар стипендияларын 2-3 жылдық магистрлік немесе 4-6 жылдық докторлық (Ph.D.) дәрежесімен толықтырып, академиялық және клиникалық жұмысқа дайындалады.

Австралия

Оқу Royal Australasian College of Surgeons (RACS) арқылы аяқталады. Бағдарламаға толық уақытты оқудың алты жылы қажет (2016 жылға дейін басталғандар үшін), ал 2016 жылдан кейін басталғандар үшін – бес жыл. Бағдарлама Австралия Медициналық Кеңесімен аккредиттелген.

Непал

Непалда урологтың ресми дәрежесі - MCh (Magister Chirurgiae). Бұл магистрден кейінгі үш жылдық оқу бағдарламасы, дипломдық жұмыс пен міндетті жарияланымды қамтиды. Бұл дәреже MBBS (төрт жарым жылдық оқу және бір жылдық айналымдық интернатурадан кейін) және жалпы хирургия бойынша MS (хирургия магистрі) (үш жылдық курс) аяқтағаннан соң беріледі. Қазіргі таңда Трибуван университеті мен Катманду университеті, сондай-ақ екі автономды институт – Б.П. Койрала денсаулық сақтау ғылымдары институты және Ұлттық медицина ғылымдары академиясы (Бир ауруханасы) MCh урология бағдарламасын жүзеге асыруда. Бұл дәреже клиникалық PhD-ге баламалы және Трибуван университеті (мемлекеттік университет) оны "Чикица Бидьябаридхи" деп атайды, бұл хирургиялық мамандықтар арасындағы ең жоғары дәреже саналады.

Эфиопия

Эфиопияда 2001 жылы бес ғана білікті уролог болды. Олардың барлығы шетелде, Үндістан, Танзания және Венгрия сияқты елдерде білім алған. Осы тарауға дейін барлық урологиялық жағдайларды жалпы хирургтар шешкен. Елдегі жалғыз урологиялық бөлімше Тикур Анбесса үшінші деңгейлі ауруханасында орналасқан. Көрсетілетін қызметтердің ішінде ESWL және эндоурология болды. Урология бойынша оқу бағдарламасы 2009 жылы жалпы хирургтарға арналған оқу жоспарымен басталды, ол үш жылдық оқудан тұрды. 2019 жылға дейін осы бағдарламаны жалпы хирургтар үшін алты уролог бітірді. Бірінші резидентура бағдарламасы 2010 жылы жалпы тәжірибелі дәрігерлерді бес жылдық бағдарламаға қабылдауды бастады. Бірінші екі жыл жалпы хирургия бойынша оқудан өтті, ал келесі үш жыл урологияға арналды, ол жалпы хирургтардың үш жылдық оқу бағдарламасындағыдай үш жылдық оқуды қамтыды. Бағдарлама екі резидентурадан басталды, олар 2015 жылы урология мамандығы бойынша сертификат алды. 2019 жылға дейін осы бес жылдық резидентура бағдарламасынан он жеті уролог бітірді. 2009 жылдан 2019 жылға дейін Тикур Анбесса үшінші деңгейлі ауруханасында барлығы 23 уролог даярланды. 2020 жылы бағдарламада 26 тағылымдамадан өтуші болды. 2020 жылы Тикур Анбесса үшінші медициналық орталығын бітірген барлық урологтар елдің әртүрлі аймақтарында жұмыс істеді. Соңғы кезде бұл салаға барлық минималды инвазивті урологиялық хирургиялық процедуралар енгізілді. Ашық хирургиядан өзгеше, эндоурологияда несеп жолдарына кішкентай камералар мен құралдар енгізіледі. Трансуретралық хирургия эндоурологияның негізгі әдісі болып табылады. Несеп жолының көп бөлігіне несеп жолы арқылы қол жеткізуге болады, бұл простата хирургиясын, несеп жолы ісіктерінің хирургиясын, тас хирургиясын және қарапайым несеп жолы мен несепқосылғы процедураларын жүргізуге мүмкіндік береді. Жақында лапароскопия мен робототехниканың енгізілуі осы урология саласын одан әрі бөліп көрсетті.

Лапароскопия

Лапароскопия – урологияның қарқынды дамып келе жатқан саласы және кейбір ашық хирургиялық араласуларды ығыстырды. Простата, бүйрек және зәр жолдары операцияларында роботтардың көмегі осы саланың кеңеюіне ықпал етіп келеді. Бүгінде АҚШ-та көптеген простата жою операциялары «роботтық көмек» деп аталатын технология арқылы жасалады. Дегенмен, бұл мәселеге қатысты пікір қақтығыстары бар, себебі роботтық технология хирургиялық араласудың құнын күрт арттырады, ал пациентке тиетін пайда қосымша шығындарға пропорционалды бола бермейді. Сонымен қатар, 2011 жылғы роботтық жабдықтар нарығындағы жағдай бір акционерлік корпорацияның де-факто монополиясы болып табылады, бұл шығындардың тиімділігі туралы дауды одан әрі қыздырады.

Урологиялық онкология

Урологиялық онкология – простата, бүйрек үсті бездері, көк қуық, бүйректер, несеп жолдары, ұрық түтікшелері және қаусырдың қатерлі ісіктерін хирургиялық жолмен емдеумен айналысады, сондай-ақ осы аймақтардың терісі мен тері асты тіндері, бұлшық еттері мен фасциялары да (осы тар сала дерматологиялық онкология және онкологияның басқа да ұқсас салаларымен байланысты). Ұрық-несеп жүйесінің қатерлі ісіктерін емдеуді емдеу түріне (хирургиялық немесе медициналық) қарай уролог немесе онколог жүзеге асырады. Батыс елдеріндегі көптеген урологиялық онкологтар хирургиялық емдеуге жарамды урологиялық қатерлі ісіктерді емдеу үшін минималды инвазивті техникаларды (лапароскопия немесе эндоурология, робот ассистентімен жасалатын операция) пайдаланады.

Нейроурология

Нейроурология – жүйке жүйесінің зәр-жыныс жүйесін бақылау және қалыптан тыс зәр шығаруға себеп болатын жағдайлармен айналысады. Инсульт, қөп склероз, Паркинсон ауруы және жұлын зақымдануы сияқты неврологиялық аурулар мен бұзылыстар төменгі зәр жолдарының жұмысын бұзып, зәр ұстамау, детрузордың жоғары белсенділігі, зәр тоқталуы және детрузор-сфинктер диссинергиясы сияқты жағдайларға алып келуі мүмкін. Уродинамикалық зерттеулер нейроурологияда маңызды диагностикалық роль атқарады. Жүйке жүйесінің бұзылуларына емдеу ретінде қабылданатындар: ішек катетеризациясы, антихолинергиялық препараттар, зәр шығарғыш қабырғасына ботулин токсинін енгізу және сакральды нейромодуляция сияқты жетілдірілген, бірақ сирек қолданылатын емдеулер. Аз дәрежедегі неврологиялық бұзылыстар да зәр-жыныс жүйесінің ауруларына себеп болуы мүмкін – мысалы, сенсорлық жүйке жүйесінің бұзылыстары көптеген зерттеушілердің пікірінше, зәр шығарудың ауырулы немесе жиі болуына (мысалы, ауыртпалы қуық синдромы, сондай-ақ интерстициальды цистит) әсер етеді.

Балалар урологиясы

Педиатриялық урология балалардағы зәр жолдарының ауруларымен айналысады. Бұл ауруларға жүйектің төмен түспеуі (крипторхизм), зәр-жыныс жүйесінің туа біткен аномалиялары, энурез, жыныстық мүшелердің дамымауы (өсудің немесе жасөспірімдік кезеңнің кешігуі салдарынан, көбінесе эндокринологиялық проблемалармен байланысты) және несеп-тоқсандық рефлюкс жатады.

Андрология

Андрология – ерлер денсаулығымен айналысатын медициналық мамандық, әсіресе ерлердің репродуктивтік жүйесінің мәселелерімен және ерлерге ғана тән урологиялық проблемалармен, мысалы, простата қатерлі ісігі, ерлердің сүексіздігі және ерлердің репродуктивтік жүйесіне жасалатын хирургиялық араласындармен айналысады. Бұл әйелдер денсаулығының, әсіресе репродуктивтік және урологиялық денсаулықтың ерекше мәселелерімен айналысатын гинекологияға балама болып табылады.

Реконструкциялық урология

Реконструктивтік урология – ерлер урологиясының жоғары мамандандырылған саласы, зәр-жыныс жүйесінің құрылымын және қызметін қалпына келтіруге бағытталған. Простатаға жасалатын процедуралар, толық немесе ішінара гистерэктомия, жарақаттар (автокөлік апаттары, оқ жаралары, өндірістік апаттар, шатқа ұру сияқты жарақаттар және т.б.), аурулар, кедергілер, бітелулер (мысалы, несеп құбырының тарылуы) және кейде босанғаннан кейін реконструктивтік хирургия қажет болуы мүмкін. Несеп көпіршігі, зәр жолдары (бүйректерден несеп көпіршігіне дейін жететін түтіктер) және жыныс мүшелері – реконструктивтік урологияның басқа да мысалдары.

Әйелдер урологиясы

Әйелдер урологиясы – несеп-зәр шығару жүйесі ауруларын зерттейтін урологияның бір саласы. Ол көк қуықтың жоғары сезімталдығы, кіші таз мүшелерінің түсуі және несеп ұстамау сияқты мәселелермен айналысады. Көптеген дәрігерлер бұрын айтылғандай, нейроурология және реконструктивтік урологиямен де шұғылданады. Әйелдер урологтары (олардың көп бөлігі ер адамдар) 5-6 жылдық урология резидентурасын аяқтағаннан кейін 1-3 жылдық феллоушипті аяқтайды. Бұл ауруларды диагностикалау және емдеу үшін әйелдердің кіші таз аймағы туралы толық білімге, сондай-ақ несеп шығару физиологиясы мен патологиясын жақсы түсінуге қажеттілік бар. Проблеманың себебіне байланысты, медициналық немесе хирургиялық ем болуы мүмкін. Олардың тәжірибелік саласы гинекологияның бір тармағы – урогинекологтармен, олар 4 жылдық акушер-гинеколог резидентурасын аяқтағаннан кейін 3 жылдық феллоушиптен өтеді. Еуропалық урология қауымдастығы, Ірі урологиялық практикалар қауымдастығы (LUGPA) және Негізгі урологиялық зерттеулер қоғамы. Урология Халықаралық континенттік қоғамның қолдауында да қарастырылады. Оқыту ұйымдарына Еуропалық урология кеңесі, сондай-ақ Детройттегі Ваттикути урология институты кіреді, ол жаңа технологияларға арналған жыл сайынғы Халықаралық роботтық урология симпозиумын өткізеді. Американдық коммерциялық емес IVUMed ұйымы дамушы елдерде урологияны оқытады.