Кіріспе

Людвиг ван Бетховеннің 1816 жылғы сәуір айында жазған "Алыс сүйіктіге" (An die ferne Geliebte), Op. 98, шығармасы, Алоис Жайтельдің өлеңдеріне жазылған.

Бетховеннің

Бетховеннің жалғыз ән циклі Франц Шуберт, Роберт Шуман және Карл Лоуэ сияқты көптеген ізбасарларының бастауы болды. Орындалуы әдетте тенор дауысы мен фортепианоға арналған. Алғашқы басылымның (С. А. Штайнер, Вена) бет парағында Австрияның көрнекті музыка меценаты, Раудниц герцогы Йозеф Франц фон Лобковицке арналған арнау болған. Бетховен оған 18-ші, «Эроика» симфониясы, Op. 55, Үшінші концерт, Op. 56, До минорлық симфония, Op. 67, «Пасторальдық» симфония, Op. 68, және Квартет, Op. 74-ті де арнады. Мәтінін дәрігер Алоис Исидор Жейттелс жазған, мүмкін Бетховеннің өтініші бойынша. Жейттелс Вена журналдарында немесе альманахтарда, әсіресе «Селам» мен «Аглая» басылымдарында, экономикалық стильде жазылған бірнеше қысқа өлеңдерін жариялаған және ақын ретінде танымал болған. Ол белсенді, қайырымды жас адам еді, кейіннен Брно қаласындағы қорқынышты холера эпидемиясы мен өлім-жітім кезінде науқастарға көмек көрсетумен ерекше көзге түсті. Жейттелс 1815 жылы, 21 жасында «Алыс сүйіктіге» («An die ferne Geliebte») поэмалық тізбегін жазған. Бетховен Алоис пен оның туысымен таныс болған; композитордың алғашқы өмірбаянын жазған Антон Шиндлер Бетховеннің Жейттелске шабыданғандығы үшін алғыс айтқанын жазған, бірақ Жейттелс өлеңдерді Бетховен үшін жазды ма, әлде Бетховен оларды жарияланғаннан кейін көрді ме, белгісіз. Бетховен бұрынғы «Аделаида» поэмасында сағыныш сезімдерін зерттеген, бірақ осы өлеңдерде сүйіктіге дейінгі қашықтық үлкен, сағыныш күштірек және қаттырақ, ол енді оның атын естігенмен қанағаттанбайды, керісінше, бүкіл айналағы ландшафты бояған ажырасудың теріс азабымен мазаланады. Макс Фридландер бүкіл шығарманы автобиографиялық деп санайды, ал композитордың арманы – 1812 жылғы шілдедегі хаттарындағы «өлмейтін сүйіктісінен» басқа ешкім емес. Соңғы кезде Биргит Лодес алғашқы басылымның мәтіні мен бет парағында «көктегі» алыс махаббат туралы сөз болғанын айтқан. Бүкіл тізбек жеке-жеке әндерден тұрмайды, бірінші әннен бастап Е-бемоль мажорынан, екінші әннен G мажорынан (және қысқаша До мажорынан), үшінші және төртінші әннен А-бемоль мажоры мен минорынан, содан кейін C арқылы қайтадан Е-бемольға дейін әртүрлі тональностьтар мен өлшемдерде орындалады. Әр ән алдыңғысына үздіріссіз жалғасады, себебі олардың арасында ортақ тақырыптық байланыс бар: қысқа көпір 2-ші және 3-ші әнді байланыстырады, ал 3-ші әннің соңғы нотасы 4-ші әннің сүйемелдеуінің алғашқы үш тактысы арқылы өтеді және «Diese Wolken» әніне демсіз өтеді. 4-ші әннің соңғы строфасында 5-ші әннің жандылығына тікелей жетелейтін темп жылдамдауы бар.

Қысқаша мазмұны

Шуберт-Мюллер ән циклдерінен айырмашылығы, An die ferne Geliebte-нің алты әні немесе эпизоды бір-бірінен кейін келіп, қорытындыға жеткізетін хронологиялық әңгіме құрамайды. Бетховен оны Liederkreis an die ferne Geliebte деп атады, яғни алыс жақынына арналған ән шеңбері немесе сақинасы, және оның құрамындағы бірінші әннің тақырыбы соңғы әннің соңында қайта оралып, «цикл» (Zyklus) емес, сүйіспеншілік нышаны ретінде саусаққа тағылатын сақинаның (Kreis) бейнелі мағынасындағы «шеңбер» болып келеді. Бұл тақырыптық өзгеріс сөздердің сезімі мен көркемдігінде де көрінеді. Ол бір төбеде отырып, олар алғаш кездескен алыс жерге қарайды, жанындағы сағыныш сезімінен, бір махаббатты жүректің екіншісіне сезімін жеткізу үшін ән айтуға бел буады. Ол өзін және өз сезімдерін айналағы пейзажбен, тұманды төбелермен байланыстырады, азабын жұмсақ желдің тыныштандыратын аңғарға, ал махаббатының ішкі қайғысын – орманның тереңіне жібереді: осылай ол оған бара алмаса да, әрқашан оның қасында болуға тырысады. Осы оймен ол қарғалар мен бұлаққа оған сәлем беруді, бұлттарға оның бейнесін жасауды, кішкентай құстарға оның шағымын айтуды, батыс желдің күннің соңғы сәулелері сияқты оның сыбырын жеткізуді, ал бұлақтың оның махаббат көзілдерін оған жеткізуді тілейді. Ол бұлттар мен құстардың оны қалай көретінін ойлап, ғажаптанады. Осы жел оның кеудесінде, шашында ойнасын – оған да осы қуаныштан үлес тисін! Ол өз бейнесін бұлақта көреді, ал сол сурет оған қайта оралады. Көктем айында, табиғат гүлденгенде, қарлығаштар ұя салып, махаббатқа толы төсек жасайды, қыс айырған барлық нәрсе жұбайымен қайта қосылса, олардың махаббатында ғана көктем жоқ, тек көз жастары бар. Сондықтан ол оған өзі жазған әндерін жібереді, ал ол оларды күн батқандағы қызыл түс көк теңізге және алыс таудың артына түскенде, латтамен орындайды: ол оның айтқан әнін, жасансыз, жүрегінің толығынан, құштарлығынан айтады, және осы әндер оларды бөліп тұрған нәрсені жеңіп, екі махаббатты жүректі біріктіреді. Орындалуы шамамен 15 минутқа созылады.