Жорджиана МакКрей: Австралия суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австралиялық суретші (1804–1890)

Джорджиана Хантли МакКре (15 наурыз 1804 – 24 мамыр 1890) – ағылшын-австралиялық суретші және күнделік жазушы.

Ерте өмір

Лондонда туған МакКрей, Александрдың 4-ші герцогы Гордонның ұлы және мұрагері Хантли маркизі Джордж Гордонның заңды емес қызы болды. Оның анасы Джейн Грэм болды, оның кім екені туралы көп мәлімет жоқ: «Ол үй қызметшісі ме, шляпник пе, әнші ме, актриса ма, ол Лорд Хантлидің ортасына жатпады». Әкесі оны ресми түрде мойындағанмен, өмірінде аз рөл атқарды, бірақ анасына қаржылық көмек көрсетті. Ол онда ұзақ оқымады, себебі оның оқу ақысын төлеушілер католиктік революциялық идеялардың таралуынан қорқып, оны Фулхэмдегі Клейбрук үйіне жіберді. Бір жылдан кейін оны үйде оқытуға алды. Оның алғашқы сурет сабақтарын Луи Маулеон берді, ол сөз берген соң босатылған соғыс тұтқыны, ол Лондонның ойыншық дүкендері үшін қораптар мен секіргіштер жасап ақша табады. Келесі екі жыл бойы ол әр таңда оның үйіне келіп, сурет салу дағдыларын дамытуға көмектесті, мысалы, өзінің көмір таяқтарын қалай жасау керектігін үйретті.

Дарындылығын дамыту (18131821)

1813 жылы Джорджанның сүйікті тәтесі Маргарет Грэм қайтыс болды. Ол сестрындағына (Джорджанның анасына) 400 фунт стерлинг мұра қалдырды, ол Джорджанның пайдалануына, мүмкін бір күні өз үйін сатып алу үшін арналған еді. 1813 жылдың қысында ауырып қалғаннан кейін, ол Сомерс Таун қаласындағы жаңа пансионға жіберілді, бірақ бір жыл өткен соң қайта үйіне оралды. 1814 жылға қарай Джорджан Лондонның Реджентс-паркіне жақын жерге көшіп келді. Егде жастағы француз дін қызметкері, Аббе Хуто, оның жалпы білімін 1820 жылға дейін қадағалады. Ол енді «сурет салу және сызу ісіне толыққанды берілді». Оның өмірбаясын жазған Бренда Найлл, мұның себебі Джорджанның портрет суретшісі ретінде өзінің жолын табуға тиіс деген күту болған болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, әйел суретші ретінде оның білімі де, мансап мүмкіндіктері де шектеулі болды. Корольдік академия әйелдерді студенттер ретінде қабылдамады. Ол пейзаж суретшісі Джон Варлидің шеберханасына қатысты, бірақ портрет салу оның шеберлігі еді. Сонымен қатар, оны қолдауға әкесі, бауыры немесе күйеуі болмағандықтан, сурет салу дағдысы қалыптасқан болса да, ол демеушілер табу үшін күресуіне тура келер еді. Корольдік академия әйел суретшілерге жыл сайынғы көрмесінде өздерінің туындыларын көрсетуге рұқсат берді, және 12 жасында Джорджанның 1816 жылы шіркеудің көрінісін бейнелеген суреті көрсетілді, ал келесі жылдары басқа да суреттері көрмеге қойылды. 1820 жылы ол атасы Александр Гордон, 4-ші Гордон герцогінің портреті үшін өнер қоғамынан күміс медаль жеңіп алды. Бір жылдан кейін ол «Француз әйелінің портреті» туындысымен қоғамның күміс палитрасын жеңіп алды.

Шотландия (1822-1830)

Осы шамада (Георгиана естеліктерінде нақты жыл көрсетпеді), Джейн Грэм вагоннан құлап, басын соқты. Өмірінің соңына дейін мүгедек болып қалды және 1838 жылы қайтыс болған Маргейтке көшіп кетті. Георгиана Шотландиядағы Гордон қамалына, оның әкесі Александрдың, 4-ші Гордон герцогінің үйіне қоныстанды. Ол енді Холбейн, Тициан, Ван Дайк және Реабурнның суреттері бар галереялармен, салтанат пен сән-әсемдікке тонып өмір сүрді. Бірақ, қарт герцог 1827 жылы қайтыс болды, ал 23 жасында ол әкесімен (қазіргі 5-ші Гордон герцогі) және оның әйелі Елизаветамен Хантли Лоджға көшіп барды. Әкесі Александрдан қалған зор қарызды төлеумен және сол жылы өртенген Гордон қамалының шығыс жанын қайта жаратумен айналысуға тиіс болды. Георгианаға үйленуге лайық серік табу кезегі келгенде, герцогиня Елизавета мақұлдаған үш үміткер болды. Эндрю МакКрей – заңгер және Гордон әулетімен алыс туыс. Католик отбасынан шыққан майор Макдональд та бар еді (ол протестант герцогиняға қабылдануы үшін дінін өзгетуге уәде берді). Соңында, Уордхаус иесінің мұрагері, сонымен қатар католик болған Питер Чарльз Гордон, Перико атымен танымал еді. Георгиананың осы кездегі күнделігі Перикоға деген әуешелігін көрсетеді, бірақ герцогиня оның дініне байланысты оған рұқсат бермеді. 1829 жылы ол Эдинбургке қоныс аударып, портрет суретшісі ретіндегі мансабын жаңартты. «Егер ол махаббат пен некеге ие бола алмаса, онда атақ-даңққа қол жеткізуі мүмкін». Оның алғашқы демеушісі Чарльз Килпатрик Шарп болды. Ол осы уақытта әйелдер мен балаларды суретке түсіруге, әсіресе сол кездегі танымал миниатюра өнеріне ден қойды. 1830 жылға қарай ол 225 фунт стерлинг тапқан.

Некедегі өмір және балалары (1830-1840)

1830 жылғы 20 қаңтарда Эндрю МакКрей оған үйлену ұсынысын жасады, ал ол сол айдың соңында ол ұсынысқа келісті. Олар сол жылдың қыркүйек айында Шотландияда неке қиды. Некеде тұрған алғашқы он жылда олардың тұрақты мекенжайы Лондон мен Эдинбургтің арасында алмасып тұрды. Оның тұңғыш баласы Элизабет 1831 жылы, одан кейін Джордж 1833 жылы, Уильям 1835 жылы және Александр 1836 жылы дүниеге келді. Барлығы Эдинбургте туды, бұл олардың балаларының шотландтық екенін жариялау бойынша саналы шешім қабылдағанын көрсетеді. Осы он жылдыққа қасірет те келді. Оның қызы Элизабет 1834 жылы қызбадан қайтыс болды, 1836 жылы әкесі, ал 1838 жылы анасы дүние салды. Олар қаржылық жағдайлары да қиын болды. Эндрю МакКрейдің заңгерлік қызметі өркендемеді, сондай-ақ күткен мұралардың бірнеше мәселесі бойынша олар көңілі қалды. Оның әкесі өсиетнамасына қол қоймады, ал үш заңсыз баласына ақшалай сыйлық беру жауапкершілігі өгей анасы Елизаветаға жүктелді. Енді көшіп кету мүмкіндігі туды. Осы кезде МакКрей отбасының көп бөлігі, оның ішінде оның бауыры Фаркуар да Австралияға көшуге шешім қабылдады. 1838 жылдың қараша айында Эндрю мен Джорджиана "Royal Saxon" кемесімен Сиднейге аттануға тиіс болды, бірақ төртінші ұлының (Фаркуар есімді) ертерек дүниеге келуі Джорджиананың онымен бірге келу жоспарына тосқауыл қойды. 1839 жылға дейін МакКрей отбасының ауруларына байланысты оған қосылуына мүмкіндік болмады, ал осы уақытта Джорджиананың қаржысы таусыла бастады. Ол сабақтар берді және Сиднейде Эндрю өзін орнықтыруға тырысқанда портрет салуды қайтадан бастады. Соңында, Жаңа Зеландияда жер сатып алу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол жаңадан құрылған Мельбурн қаласына көшіп, заңгерлікпен айналыса бастады. Ақырында, 1840 жылдың қазан айында Джорджиана төрт баласымен бірге "Argyle" кемесіне мініп, Грейвсендтен күйеуінің Австралиядағы жаңа өміріне қосылу үшін жолға шықты.

Мельбурн (1841-1845)

Төрт айлық саяхаттан кейін, әдеттегідей, қатты дауыл мен теңізде тууды қоса алғанда, «Аргайл» 1841 жылғы 1 наурызда Мельбурн маңындағы Хобсон шығанағына жетті. Жаңадан біріккен отбасы Мельбурн қаласының Литтл Лонсдейл көшесіндегі «Аргайл» коттеджіне көшіп келді, оның жылдық 100 фунт стерлингтік жалдауы жаңа қаладағы тұрғын үй тапшылығын көрсетті. Үшінші МакКрей бауыры, Александр, 1841 жылы Мельбурнға келді, Эндрю мен Фаркуарға қосылып, өмірін жаңадан бастады, бірақ отбасылары арасында жиі дау-жанжал болатын. Әлеуметтік адам болғандықтан, Джорджиана тез дос тапты, соның ішінде үкіметтік қадағалаушы Чарльз Ла Тробтың әйелі Софи Ла Тробпен. Джорджиана төрт ұлын күтіп-бағумен, оларды ұзақ серуендерге алып шығумен, кешкі ас кештерінде қонақтарды тойтастырумен және достарының портреттерін салумен айналысты. Эндрю МакКрей қалаға жақын Ярра өзенінің жанында жер сатып алу үшін ақша қарыз алды, содан соң үй салу үшін тағы да қарыз алды. Үйдің жоспарын Джорджиана жасады. «Мейфилд» деп аталған үйге 1842 жылдың ақпанында көшіп келді. Бұл төрт ұлға «ормандық жұмақты» сыйлады. Отбасымен бірге тұруға шотланд иммигранты Джон Маклюр келді, ол ұлдарға сабақ берді. Ол отбасының сүйікті адамы болды және келесі он жыл бойы олардың қиындықтарында адал болды. Осы кезде экономикалық төмендеу сезіліп, 1843 жылға қарай МакКрейлердің барлығы қаржылық қиындыққа тап болды. Қарызды өтей алмағандықтан, «Мейфилд» сатылымға қойылды және МакКрейлер мүлікті сатқанға дейін жалға төлеуге мәжбүр болды. Джорджиананың Герцогиня Гордонға мүлікті сатып алу үшін ақшалай көмек беру туралы өтініші қабылданбады. Джорджиананың Ұлыбританияға қайтуға ақшасы болмағандықтан, Эндрюге ұсынылған келесі мүмкіндік – Артурс-Ситте мал өсіруге берілген жерді жалға алу болды. 1844 жылдың маусымында жетінші баласы (Маргарет есімді) дүниеге келгендіктен, олардың кетуі кешікті, сондай-ақ жаңа үй салуға және заңды серіктестікті таратуға уақыт керек болды. 1845 жылдың маусымында ол Эндрюмен бірге тоғыз сағат бойы «Джемина» атты шағын желкенді кемемен шығанақ бойымен жаңа үйлеріне бет алды.

After a four month journey involving the usual excitements, including a severe storm and a birth at sea, the Argyle anchored in Hobson's Bay, near Melbourne on 1 March 1841. The newly reunited family moved into Argyle Cottage in Little Lonsdale Street, Melbourne, its steep rent of £100 per annum reflecting the lack of housing in the new town. A third McCrae brother, Alexander, arrived in Melbourne in 1841, joining Andrew and Farquhar to start his life afresh — albeit with a lot of quarrelling between their respective families. As a sociable person, Georgiana quickly made friends, including with Sophie La Trobe, wife of the Government Superintendent Charles La Trobe. Georgiana was kept busy looking after her four sons, whom she took on lengthy walks, as well as entertaining guests at dinner parties and painting portraits for friendship. Andrew McCrae borrowed money to buy land near the Yarra River, close to town, and borrowed some more to build a house there. The floor plan was designed by Georgiana. Called Mayfield they moved there in February 1842. It provided a ‘bush idyll’ for the four boys. Also coming to live with the family was a Scottish immigrant named John McLure to tutor the boys. He was popular with the family and remained loyal to them through their tribulations for the next decade. A significant economic downturn was already being felt at this time, and by 1843 all the McCrae men were in financial difficulty. Unable to repay the loan, Mayfield was put on the market and the McCraes were made to pay rent on the property until it was sold. A request by Georgiana to the Duchess of Gordon for a monetary advance to buy the property came to nothing. Lacking the money to return to Britain, which was Georgiana’s preference, the next option to present itself to Andrew was a pastoral lease at Arthurs Seat. The birth of their seventh child (named Margaret) in June 1844 delayed their departure, as did the time needed to construct a homestead and to dissolve his legal partnership. In June 1845, she and Andrew finally left, sailing down the bay for nine hours on the small sailing vessel Jemina to their new home.

Артурс Сеат (18451851)

Эндрю таңдаған жайылым мал жаюға өте қолайлы болмады, себебі ол кішкентай орманды таудың етегінде орналасқан еді. Сондай-ақ, ол бастапқыда жалға алу шартын тиімді ету үшін жеткілікті малға ие болған жоқ. Дегенмен, сол кезде Порт-Филип аймағындағы ең жақсы жайылымдардың көп бөлігі басылып алынған болатын. (Эндрю практикалық мәселелерге қарағанда көркемдікке көбірек мән берген сияқты көрінеді). Мейфилдтегідей, Георгиана көшіп келгенде үй толыққанды аяқталмаған еді. Оның үш үлкен ұлы қаңтар айынан бері мұғалімі Джон Маклюрмен бірге шатырларда тұрып, үйдің құрылысына көмектесіп келді. Бұл үй (әлі де бар және қазір Ұлттық Трастқа тиесілі) Георгиана жобалаған жоспарға сәйкес салынды және messmate, stringybark және wattle сияқты жергілікті ағаштардан тұрғызылды. Артурдың орнындағы келесі алты жыл қарапайым өмір сүрумен өтті, айналасы оларға балық, аң, көкөніс және бидаймен қамтамасыз етіп, дерлік өздігінен жететіндей болды. Отбасы әлеуметтік жағдайы әртүрлі, Шарль мен Софи Ла Тробеден бастап, қарапайым саяхатшыларға дейін қонақтарды қабылдауды жалғастырды. Олар сонымен қатар Бунуронг тайпасымен де жақсы қарым-қатынаста болды, олар жылдың белгілі бір мезгілінде үйлерінің жанында лагерь құратын. Георгиана және үлкен ұлы Джордж көптеген жергілікті сөздерді үйренді және Бенбенжи мен Элизаның суретін салды. Оның өмірбаянын жазған автор бұл портреттердің қаншалықты мейірімді екенін және сол кездегі жергілікті халықтар туралы қалыптасқан стереотиптерден қалай ауытқуын атап өтеді. Жалға алу шартын тиімді етуге қол жеткізе алмағандықтан, МакКрейлер 1851 жылы Артурдың орнын тастауға мәжбүр болды. Бұл Георгиана үшін ауыр соққы болды, өйткені ол өз үйіне, соның ішінде ләззат бағына көп уақыт пен күш жұмсаған еді. «Мен өз Тау үйіммен қоштасуым керек – және мен салған бақ пен отырғызған ағаштардан бас тартуым керек». Эндрю мен Георгиана Артурдың орнының етегінде салынған коттеджі 1970 жылы Эндрю МакКрей оны Викторияның Ұлттық Трастқа сыйға тартқаннан кейін МакКрей үйі деп аталды. Ол бастапқыда 1961 жылы Георгиананың шөбересі Джордж Гордон МакКрей сатып алып, кейін ұлы Эндрюге қалдырды.

The pasturage selected by Andrew was not ideal for cattle grazing, since it was at the base of a small forested mountain. Nor did he initially have enough cattle to make the lease a paying proposition. However, at this point much of the best pasturage in the Port Phillip district had been occupied. (Andrew also appeared to prefer scenic beauty over more practical considerations). As at Mayfield, the house was not complete when Georgiana moved in. Her three older boys had been living there since January with their tutor John McLure, sleeping in huts and assisting in the construction of the house. The homestead (still in existence and now owned by the National Trust) had a floor plan designed by Georgiana and was built with local timbers, including messmate, stringybark and wattle. The next six years at Arthur’s Seat were spent living simply, with the surrounding area providing them with enough fish, game, vegetables and wheat to be almost self sufficient. The family continued to entertain visitors, ranging on the social scale from Charles and Sophie La Trobe to passing travellers. They also had cordial relations the local Bunurong tribe, who often camped near their homestead at certain times of the year. Georgiana and oldest son George learnt many native words, and she painted two of them, Benbenjie and Eliza. Her biographer notes how these portraits are sympathetic and avoid the usual stereotypes of native people at this time. Unable to make the lease a paying proposition, the McCrae’s were forced to give up Arthurs Seat in 1851. This was a blow to Georgiana, who had invested a lot of time and effort into their home, which included a pleasure garden. ‘I must bid farewell to my Mountain Home – and forsake the garden I had formed & the trees that I planted’. The cottage that Andrew and Georgiana originally built at the foot of Arthur's Seat was later renamed McCrae Homestead following its donation by Andrew McCrae to the National Trust of Victoria in 1970. It was initially repurchased in 1961 by Georgiana's great grandson, George Gordon McCrae and then left to his son, Andrew.

Мельбурн (18511867)

Артурдан кетіп қалғаны күйеуімен арадағы қарым-қатынастың үзілуіне әкелді. Ол Гиппслендтің Альбертон қаласында Полиция судьясы болып жұмыс істеді, кейін Килморға ауысты. Георгиана төрт қызымен бірге Мельбурн қаласындағы Ла-Троб көшесінде жалға алынған үйde тұрды. Өмірінің соңғы бірнеше аптасынан басқа, ол және Эндрю қайтадан бірге өмір сүрген жоқ. Мельбурн Викторияда (бұрын Жаңа Оңтүстік Уэльс аймағында болған, қазір жеке колония) алтынның жақында табылуынан кардиналды түрде өзгерді. Георгиана Мельбурнге «Британдық кітаптар мен газеттер толыққанды жеткізе алмайтын өнер мен әдебиеттің жанды әлемін» әкелген зиялыларға риза болды. Бұл болашақта атақты болатын пейзаж суретшілерін де қамтыды: Николас Шевалье және Эуген фон Герард. 1856 жылы ол Луиза Энн Мередитпен танысты, ол одан да талантты суретші, ақын және жазушы еді. Олар Георгиананың өліміне дейін дос болып қалды. Алтын асығысының Мельбурнының көркемдік және интеллектуалдық ынталандыруына қарамастан, МакКрей келесі екі онжылдық ішінде Мередиттің портретінен және Эдит Хоуиттің екі эскизінен басқа, дерлік ешқандай жеке сурет салған жоқ. 1857 жылы ол Викториялық Көркемөнерлер қоғамының көрмесіне қатысып, таланты үшін мақтау алды, бірақ бұл туындылар ондаған жылдар бұрын аяқталған болуы мүмкін. Оның өмірбаянын жазушысы, өмірі мен некедегі стрестер, тұрақты көші-қон оның ішкі жан дүниесін «шығармашылыққа тым нәзік» қалдырған болуы мүмкін деп болжайды. Георгиана ашуын басу үшін Гордон қамалы туралы естеліктерін жазып, Гордон герцогының қызы ретіндегі өзінің кім екенін қайтадан бекітуге тырысты. Сондай-ақ, ол 1838-1845 жылдар аралығындағы күнделіктерін көшіріп, кейбір оқиғаларды өңдеп, жаңа қосымшалар енгізді. Осы кезде, қызықтысы, ол Эндрюден ажырасу туралы кеңес сұрады, бірақ сот арқылы ажырасуға қатысты заң оған мүмкіндік бермеді. Оның орнына, 1867 жылы Килмордағы Полиция судьясы лауазымынан зейнетке шыққан Эндрю Ұлыбританияға кетіп, жеті жыл бойы сонда болды.

Her departure from Arthurs Seat led to a rupture in her relationship with her husband. He became a Police Magistrate in Alberton, Gippsland, and later transferred to the same post in Kilmore. Georgiana and her four young daughters lived in a rented house in La Trobe Street, Melbourne. Except for a few weeks at the end of his life, she and Andrew were not to live together again. Melbourne had been transformed by the recent discovery of gold at various locations in Victoria (once a district of New South Wales, now a separate colony). Georgiana greatly enjoyed the intellectuals who brought to Melbourne ‘the sense of the living world of art and literature which books and newspapers from Britain could not adequately convey’. This included landscape painters who would subsequently become famous: Nicholas Chevalier and Eugene von Guerard. In 1856 she met a woman as talented as her, Louisa Anne Meredith, who was a painter, poet and writer. They stayed friends until Georgiana's death. Despite the artistic and intellectual stimulus of gold rush Melbourne, McCrae seemed to have done little of her own painting for the next two decades, except for a portrait of Meredith and two studies of another friend, Edith Howitt. In 1857 she exhibited with the Victorian Society of Fine Arts, gaining praise for her talent, but these may have been works completed decades earlier. Her biographer has suggested that the stresses of her life and marriage, with its pattern of displacement, may have left her inner self ‘too fragile for creativity’. Georgiana coped with her anger by writing down her memories of Gordon Castle, perhaps her way of reaffirming her identity as the daughter of the Duke of Gordon. She also copied out her journals from 1838 to 1845, possibly editing out some of her past as well as making additions to it. At this time, somewhat remarkably, she also sought advice on divorcing Andrew, but the law on judicial separation was too narrow to allow this. Instead, on his retirement as Police Magistrate in Kilmore in 1867, Andrew left for Britain and stayed away for seven years.

Соңғы жылдары (18671890)

Георгиана әлі тұрмысқа шықпаған ұлы Джорджпен бірге Мельбурнның шығысында, бастапқыда Коллингвудта, содан кейін Ричмондта өмір сүрді. Ол көптеген хаттар жазды, және бұл оның өте жақсы қабілеті еді: ол "баяндау қабілетіне, айқын тіл табу шеберлігіне, сондай-ақ қатігездігіне еркін орын берді". Оның күйеуі 1874 жылдың сәуір айында Мельбурнға оралды, бірақ ауыр сырқаттан кейін сол жылдың шілдесінде қайтыс болды. Ол Джордж пен Георгианамен бірге осы апталарды өткізді, бұл олардың келісімге келгенін көрсетеді. Дегенмен, ол өсиет қалдырмады және қандай да бір мүлік те қалмады. (Бұл сілтеме – Эндрю Мюрисон МакКрей – Виктория штатының кітапханасында сақталатын, оның кейінгі өмірінен жасалған суреті). Өмірінің соңғы жылдарында Кью және Хоторндағы қыздарының үйлерінде кезекпен тұрып, Георгиана кейде Кейп Шэнкке саяхаттайтын, онда ол күйеуі Роберт Андерсонмен бірге тұратын Эдит Ховиттпен сурет салып, уақыт өткізетін. Ол зиялылық жағынан сергек болды, бірақ шаршағыш мінезді болуы мүмкін еді, сонымен қатар жамбас ауруы және қан айналымының нашарлауы сияқты физикалық сырқаттардан да зардап шекті. Өмірінің аяқталып бара жатқанын сезген ол 1890 жылдың 6 мамырында өсиетнама жасады. Ол 1890 жылдың 24 мамырында 86 жасында, барлық отбасы мүшелерінің қатысуымен қайтыс болды. Ол күйеуінің қасына Бороондара жалпы зиратына жерленді. Георгиананың өмірлік жағдайы "суретші ретінде толыққанды дамуына кедергі келтірді": мұнда заңды емес тууы, өзі таңдамаған адамға үйленуі және Австралияға жер аударылуы, онда ол сүйікті үйлерінен бірнеше рет қуылып шығарылды. Алайда, оның үйі өнермен айналысатын ерлер мен әйелдерге шақырушы нұр болды, олардың кейбіреулері "одан да оқшауланған және бақытсыз" болды, ал ол өзін "үлкен батылдығы, тұлғасы және қабілеттері бар" әйел ретінде көрсетті.