Норман Линдсей: Австралиялық суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австралиялық суретші (1879–1969)

Норман Альфред Уильям Линдсей (22 ақпан 1879 – 21 қараша 1969) – австралиялық суретші, гравер, мүсінші, жазушы, өнер сыншысы, романист, карикатурист және әуесқой боксшы. Өзінің буынындағы ең өнімді және танымал австралиялық суретшілердің бірі Линдсей көптеген туындылары үшін мақтау мен дау тудырды, олардың көпшілігі австралиялық ландшафтқа эротикалық, жазықшалық элементтерді енгізді және оның сыншылары оларды «христиандыққа қарсы, әлеуметтік және жеңілтек» деп санады. Белсенді ұлтшыл болғандықтан, ол мәдени ықпалының шарықталу кезеңінде «The Bulletin» журналының тұрақты суретшісі болды және австралиялық өнер туралы жетекші жазушы ретінде антимодернистік көзқарастарды қызу қолдады. Досы және әдеби сыншы Бертрам Стивенс балалардың тамақтан гөрі ертегілерді оқығанды ұнататынын айтқанда, Линдсей 1918 жылы «Сиқырлы пудинг» атты шығарманы жазып, суреттеді, ол қазір австралиялық балалар әдебиетінің классикалық туындысы саналады. Шығармашылық еңбегінен басқа, Линдсей өзінің ларикиндік мінезімен, жеке бостандыққа құштар философиясымен, сондай-ақ «воузерлікпен» (қатаң моральдық консерватизм) деп атаған нәрсемен күресімен де танымал болды. Мұндай күрес 1994 жылғы «Сиреналар» фильмінде бейнеленген, онда Сэм Нилл Линдсей рөлінде ойнайды және түсірілімдер Линдсейдің Сиднейдің батысындағы Көк таулардағы үйінің жанында жүргізілді. Қазір ол Норман Линдсей галереясы және мұражайы ретінде белгілі және Австралияның Ұлттық қорымен күтіліп келеді.

Жеке өмір

Линдсей Виктория штатының Кресвик қаласында ағылшын-ирланд хирургы Роберт Чарльз Уильям Александр Линдсейдің (1843–1915) және Джейн Элизабет Линдсейдің (1848–1932) ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Кресвик қаласынан келген Веслиан миссионері Томас Уильямстың қызы болды. Он баланың бесіншісі болған Линдсейдің ағалары – Перси Линдсей (1870–1952), Лионель Линдсей (1874–1961), Руби Линдсей (1885–1919) және Дэрил Линдсей (1889–1976). Линдсей 1900 жылдың 23 мамырында Мельбурнда Кэтрин (Кейт) Агата Паркинсонға үйленді. Олардың ұлы Джек 1900 жылдың 20 қазанында Мельбурнда дүниеге келді, одан кейін 1903 жылы Реймонд, ал 1906 жылы Филип туды. 1918 жылы олар ажырасып кетті. Кейін ол өзінің бизнес-менеджері, танымал модель және көптеген гравюраларын басып шығарған Роза Содиге үйленді. Олардың екі қызы болды: 1920 жылы туған Джейн Линдсей және 1921 жылы туған Хелен Линдсей. Филип 1958 жылы, ал Реймонд 1960 жылы қайтыс болды. Линдсей отбасының дәстүрі бойынша, Джек жемісті баспагер, жазушы, аудармашы және қоғамдық белсенді болды. Филип тарихи романдар жазып, сондай-ақ киноиндустрияда жұмыс істеді. Линдсей Спрингвудтағы Спрингвуд зиратында, ол тұрған Фаульконбриджге жақын жерде жерленген.

Мансап

1895 жылы Линдсей ағасы Лайонелмен бірге Мельбурн қаласына көшіп, жергілікті журналда жұмыс істеді. Оның Мельбурндегі тәжірибесі «Rooms and Houses» кітабында сипатталған. 1901 жылы ол Лайонелмен бірге апталық газет, журнал және шолу «Сидней бюллетені» штатына қосылды. Ол онда елу жылға жуық қызмет етті. Линдсей 1909 жылы Еуропаға сапарлады, ал Роза кейін одан ілесіп келді. Неапольде ол Петрониус «Сатирикон» үшін 100 қалам мен сыямен сурет салуды бастады. Ол сол кездегі Оңтүстік Кенсингтон мұражайына барып, мұражай коллекциясындағы кеме үлгілерінің эскиздерін жасады, бұл кеме үлгілеріне өмір бойы қызығушылық танытуына себеп болды. Линдсейлер 1911 жылы Австралияға оралды. Линдсей 1918 жылы жарық көрген балаларға арналған «Сақылға қонымды пудинг» классикалық туындысын жазды. Оның көптеген романдарының ашықтығы мен жандылығы оның өнерімен үйлеседі. 1930 жылы оның «Redheap» романы (өзінің туған қаласы Кресвикке негізделгені айтылады) цензура заңдарына байланысты тыйым салынғанда, үлкен дау тудырды. 1938 жылы Линдсей «Келісім жасы» атты кітабын жариялады, онда ауылдық аймалға саяхатқа шыққан орта жастағы суретшінің тәжірибесі және оның модель болып, кейін ғашық болған жас қыз туралы айтылады. Бұл кітап Ұлыбританияда жарық көргенімен, Австралияда 1962 жылға дейін тыйым салынды. Линдсей сонымен қатар редакциялық карикатурист ретінде де жұмыс істеді, ол сол кезде «The Bulletin» журналында басым болған нәсілшіл және оңшыл саяси көзқарастарды жиі бейнелегенімен белгілі болды; «Қызыл қауіп» және «Сары қауіп» оның карикатураларындағы танымал тақырыптар еді. Осы көзқарастар кейде оның басқа туындыларына да әсер етті, ал «Сақылға қонымды пудингтің» қазіргі басылымдарында «сен, жаман еврей» деген сөз қорлау ретінде қолданылған бір шумақ жіберіліп қалды. Линдсей Кеннет Слессор, Фрэнсис Уэбб және Хью МакКрей сияқты көптеген ақындармен байланыста болды және оларға «Шығармашылық күш-жігер» кітабында баяндалған философиялық жүйе арқылы ықпал етті. Ол сондай-ақ Генри Лоусонның «Билли қайнағанда» кітабының мұқабасын суреттеді. Линдсейдің ұлы Джек Линдсей Англияға эмиграциялап, Линдсейдің суреттерімен безендірілген туындыларды шығаратын Fanfrolico Press баспасын құрды. Линдсей көптеген суретшілерге, әсіресе иллюстраторлар Рой Кренкель мен Франк Фразеттаға әсер етті; ол сонымен қатар Эрнест Моффиттпен жақын дос болды.

In 1895, Lindsay moved to Melbourne to work on a local magazine with his older brother Lionel. His Melbourne experiences are described in Rooms and Houses. In 1901, he and Lionel joined the staff of the Sydney Bulletin, a weekly newspaper, magazine and review. His association there would last fifty years. Lindsay travelled to Europe in 1909, Rose followed later. In Naples he began 100 pen and ink illustrations for Petronius' Satyricon. Visits to the then South Kensington Museum where he made sketches of model ships in the museum's collection stimulated a lifelong interest in ship models. The Lindsays returned to Australia in 1911. Lindsay wrote the children's classic The Magic Pudding which was published in 1918. Many of his novels have a frankness and vitality that matches his art. In 1930 he created a scandal when his novel Redheap (supposedly based on his hometown, Creswick) was banned due to censorship laws. In 1938, Lindsay published Age of Consent, which described the experience of a middle aged painter on a trip to a rural area, who meets an adolescent girl who serves as his model, and then lover. The book, published in Britain, was banned in Australia until 1962. Lindsay also worked as an editorial cartoonist, notable for often illustrating the racist and right wing political leanings that dominated The Bulletin at that time; the "Red Menace" and "Yellow Peril" were popular themes in his cartoons. These attitudes occasionally spilled over into his other work, and modern editions of The Magic Pudding often omit one couplet in which "you unmitigated Jew" is used as an insult. Lindsay was associated with a number of poets, such as Kenneth Slessor, Francis Webb and Hugh McCrae, influencing them in part through a philosophical system outlined in his book Creative Effort. He also illustrated the cover for the seminal Henry Lawson book, While the Billy Boils. Lindsay's son, Jack Lindsay, emigrated to England, where he set up Fanfrolico Press, which issued works illustrated by Lindsay. Lindsay influenced numerous artists, notably the illustrators Roy Krenkel and Frank Frazetta; he was also good friends with Ernest Moffitt.

Шығармалары

Линдсей Австралияның ең ұлы суретшілерінің бірі саналады, ол түрлі техникаларда, соның ішінде қаламмен салу, гравировка, акварель, майлы бояу және бетон мен қоладан мүсіндер жасау арқылы мол шығармалар тудырды. Линдсейдің шығармашылық өнімі зор, ал оның күші шексіз еді. 1920 жылдардағы оның жұмыс процесін көрген куәгерлердің бірнеше әңгімелері сақталған. Ол таңертең ерте тұрып, таңғы асқа дейін акварель салып, одан кейін таңның ортасына қарай гравировка студиясына баратын, онда ол кешкі уақытқа дейін жұмыс істейтін. Ол түстен кейін бақта бетоннан мүсін жасап, ал кешке сол кездегі романының жаңа тарауын жазатын. Кей күндері демалыс үшін кеме үлгісімен айналысатын. Ол өте тапқыр болды, кеме үлгілеріндегі фигуралар үшін майлы бояу түтіктерінің қорғасын қаптамаларын ерітіп пайдаланған, есіктен үлкен мольберт жасаған, жиһазды оюлап, безендірген, орындықтарды жобалап және жасаған, бау-бақшалар мен рим колонналарын салған және Фаулконбриджке қосымша құрылыстар салған. Оның көптеген туындылары бұрынғы үйінде, қазіргі Норман Линдсей галереясы мен мұражайында сақтаулы, ал көптеген жұмыстары жеке және корпоративтік коллекцияларда бар. Оның өнерінің құны бүгінде де артып келеді. 2002 жылы оның «Көктемнің тазалығы» (Spring's Innocence) майлы суреті рекордтық бағамен – 333 900 австралиялық долларға Виктория Ұлттық галереясына сатылды.

Қабылдау

Оның ашық және сәнді жалаңаш суреттері қатты дау тудырды, ал сыншылардың пікірлері әртүрлі болды; 1934 жылы Базил Бурдет әйелдерді "денелі әйелдер" деп атады; ағылшын жазушысы Хескет Хаббард 1923 жылы Лондондағы Линдсейдің көрмесін "ұятты" деп сынады; Линдсей қайтыс болған кездегі австралиялық өнер сыншысы Алан МакКаллок Линдсейдің бейнелерін "қамшылы" деп сипаттады. Жедел жергілікті реакция алу үшін (немесе, мүмкін, шетелдегі көрермендерді қызықтыру үшін?) ол эротикалық және сенсациялық элементтерді тым әрі асыра көрсетті. Ол салған адамдар, жалаңаш не киімді болса да, әрқашан талғамсыздықпен көзге түсетін, ал оның юморы – Рим форумындағы "қатыгез" юмор еді. А.Д. Хоуп Линдсейдің қаламмен салған суреттері туралы кітабында былай деп жазды: Бұл модельдің адал және сүйіспеншілікпен жасалған зерттеулері, онда кеуде мен жамбастар беттері сияқты жеке және сөйлейтін, ал дененің әр мүшесі ойлайды, сезінеді және сөйлейді. 1940 жылы Линдсей соғыстан сақтау үшін АҚШ-қа суреттер, салынған суреттер мен гравюралар салынған он алты жәшік алып келді. Өкінішке орай, олар пойыз өртенген кезде табылғаннан кейін американдық шенеуніктер оларды алып, порнография ретінде өртеп жіберді. Суретшінің үлкен ағасы Лайонел Линдсейдің реакциясын еске түсірді: "Уайымдама, мен одан да көп жасаймын".

Фильм

Линдсейдің әдеби шығармаларының алғашқы маңызды экрандық бейімделуі – оның 1934 жылғы «Сақты ақылды» романы негізінде түсірілген 1953 жылғы «Our Girl Friday» британдық фильмі болды. 1969 жылы Австралия мен Ұлыбританияның бірлесіп түсірген «Келісімнің шағы» фильмі Линдсейдің 1938 жылғы осы аттас романы бойынша жасалған. Бұл Майкл Пауэллдің режиссерлік еткен соңғы толық метражды фильмі болды, және оның құрамында Джеймс Мейсон мен Хелен Миррен, оның алғашқы кино рөлінде ойнады. 1994 жылы Сэм Нилл Джон Дюиганның «Сиреналар» фильмінде Линдсейдің фантастикалық бейнесін сомдады, фильм негізінен Линдсейдің Фолконбриджтегі үйінде түсірілді. Бұл фильм австралиялық супермодель Эл Макферсонның кинодағы дебюті ретінде де танымал.

Теледидар

1972 жылы Австралия радио хабар тарату корпорациясының Норман Линдсей фестивалі аясында бес роман теледидарға бейімделді. Олар – Cliff Green бейімдеген "Halfway to Anywhere", Eleanor Witcombe бейімдеген "Redheap", Michael Boddy бейімдеген "A Curate in Bohemia", Barbara Vernon бейімдеген "The Cousin from Fiji" және Peter Kenna бейімдеген "Dust or Polish". ABC-нің TARA Online теледидар дерекқоры мен Ұлттық кино және дыбыс мұрағатының жинақ дерекқорында (2009 жылдың 4 наурызында жүргізілген іздеу) осы бағдарламалар туралы ешқандай мәлімет табылмады. Өкінішке орай, 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы көптеген ABC бағдарламалары, сериалдар (мысалы, "Certain Women") және бағдарлама бөлімдері, кейіннен жасалған дұрыс емес үнемдеу шараларының салдарынан жойылды. ABC Сиднейдің Гор Хилл студиясының жабылуы бұрын ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткені саналған көптеген фильмдер мен бейнематериалдарды (мысалы, толық "The Aunty Jack Show") ашты. Алайда, TARA немесе NFSA дерекқорларында ешқандай сілтеме болмауы және басқа да дереккөздерде (мысалы, IMDb) аталған романдық бейімдеулердің түпнұсқа жазбаларының жоқ болуы мүмкін. Бұл бағдарламалардың эфирге шығуы Австралияда үйде бейнекассета жазғыштарының кең таралғаннан бұрын болғандықтан, жеке тәркіленген көшірмелердің де сақталуы екіталай.