Кіріспе
ХІХ ғасырдағы австралиялық өнер қозғалысы
Хайдельберг мектебі – ХІХ ғасырдың соңындағы австралиялық өнер қозғалысы. Ол австралиялық импрессионизм ретінде сипатталған. Мельбурн өнер сыншысы Сидни Дикинсон 1891 жылы Артур Стритон мен Уолтер Уизерстің туындыларын қарап шыққанда бұл терминді қолданған. Кейіннен бұл термин 1880 және 1890 жылдары Мельбурн мен Сидней маңындағы «суретшілер лагерьлерінде» бірге жұмыс істеген Том Робертс, Чарльз Кондер және Фредерик Маккаббин сияқты басқа суретшілерді де қамтыды. Олар натуршылдық және импрессионистік идеяларға сүйене отырып, австралиялық өмір салтын, даланың көрінісін және елге тән қатал күн сәулесін бейнелеуге тырысты. Бұл қозғалыс Австралия колонияларында ұлттық сезімнің күшейген кезінде, федерация құруға азықтанған уақытта пайда болды. Суретшілердің туындылары, сол замандағы «Булетень мектебінің» далалық өлеңдері сияқты, ерекше австралиялық мінезімен атаққа ие болды. ХХ ғасырдың басында сыншылар бұл қозғалысты батыс өнеріндегі австралиялық дәстүрдің бастауы ретінде мойындады. Олардың көптеген маңызды туындыларын Австралияның мемлекеттік галереяларында көруге болады, оның ішінде Австралия Ұлттық галереясы, Виктория Ұлттық галереясы және Жаңа Оңтүстік Уэльс көркемсурет галереясы.
Тарих
Атауы сол кездегі Мельбурнның шығысындағы Хайдельбергтің ауылдық аймағына сілтеме жасайды, осы аймақта осы стильдегі суретшілер өздерінің суреттеріне арқау тапты, бірақ кейіннен ұқсас аймақтарда жұмыс істейтін басқа австралиялық суретшілерді де қамтыды. Негізгі топ "суретшілер лагерьлерінде" бірге сурет салды, алғашқысы 1885 жылы Том Робертс, Фредерик МакКаббин және Луис Абрахамс құрған Бокс Хилл суретшілер лагері болды. Кейіннен Артур Стритон, Уолтер Уизерс және Чарльз Кондер оларға қосылды. Қосымша суретшілердің тізімін төменде қараңыз.
9x5 әсерлер көрмесі
1889 жылдың тамызында Гейдельберг мектебінің бірнеше суретшілері алғашқы тәуелсіз көрмесін Мельбурн қалалық залының қарама-қарсысындағы Суонстон көшесіндегі Бакстон бөлмелерінде ұйымдастырды. «9x5 импрессиялар көрмесі» деп аталған көрмеге 183 «импрессия» енді, оның 63-і Том Робертстің, 40-ы Артур Стритонның және 46-ы Чарльз Кондердің туындылары еді. Фредерик Маккаббин мен Чарльз Дуглас Ричардсон да аз үлес қосты, олар 19 майлы суреттерден өзге, балауыз және қоладан жасалған бес мүсіндік импрессияны қосты. Көптеген туындылар 1889 жылдың күзі мен қысы аралығында жасалған және көбінесе 9х5 дюйм (23х13 см) өлшемді ағаш сигара қораптарының қақпақтарына салынған, содан барып көрме осылай аталды. Box Hill суретшілер лагерінің мүшесі Луис Абрахамс қақпақтарды өзінің Sniders & Abrahams сигара бизнесінен алды. Суреттердің кішігірім өлшемдерін көрсету үшін суретшілер оларды кең каури қарағайынан жасалған жақтауларда көрсетті, олардың көпшілігі асимметриялық және әшекейсіз болды, ал кейбіреулері металл түстермен боялған немесе өлеңдер мен шағын эскиздермен безендірілген, бұл туындыларға «әдеттен тыс, авангардтық көрініс» берді. Бакстон бөлмелері үшін таңдалған жапондық интерьерде жапондық экрандар, жібек маталар, қолшатырлар және галереяны хош иістендіретін гүлдер салынған вазалар болды, ал кейбір күндері фондық музыка орындалды. Көрермендерге ұсынылған үйлесім мен «жалпы әсер» Уистлер мен кең эстетикалық қозғалыстың айқын ықпалын көрсетті. Уильям Мур 1934 жылы жарық көрген Австралия өнерінің тарихында Гейдельберг мектебін «Австралиядағы пейзаж суреттерінің алтын ғасыры» деп атады. Осы уақытқа қарай, қозғалыстың пасторальдік көзқарасы Австралияның жетекші өнер институттарында беделге ие болды, олар Кларис Бекетт, Рой Де Маистр және Грейс Коссингтон Смит сияқты соңғы австралиялық суретшілердің модернистік жаңалықтарын қабылдаудан бас тартты. Тіпті 1940 жылдардың басына дейін, Жаңа Оңтүстік Уэльс көркемсурет галереясы жыл сайын «Австралия пейзажының ең жақсы суреті» үшін табыс ететін беделді Уинн сыйлығының жеңімпаздары «Стритон мен Робертс жасаған эвкалипт ағаштарын, күн сәулесін және ауылдық көріністі бейнеледі». Гейдельберг мектебінің мүшесі Уолтер Уизерс 1897 жылы «Дауыл» туындысымен алғашқы Уинн сыйлығын жеңіп алды, ал қозғалыстың жетекші ізбасарлары Элиот Грунер мен Ханс Хейсен жеті және тоғыз рет жеңіске жетті. Роберт Хьюз айтқандай, Гейдельберг мектебінің дәстүрі осы кезеңде қатаң академиялық жүйеге және оның «зомби ізбасарлары» деп атаған нәрсеге айналды. 1901 жылы Австралияның федерациясы, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ұлы депрессия олардың туындыларының тұрақты танымалдығына ықпал еткен сияқты. Әсіресе 1920-30 жылдары ол соғыстан әлі де күйзелісте болған австралиялықтарға жұбаныш берді, өйткені ол «өлімге дейін қорғауға тұрарлық» «пасторальдік утопияны» бейнеледі. 1980 жылы австралиялық суретші және ғалым Ян Берн Гейдельберг мектебін «Австралияда өскен көптеген адамдардың бұтамен қарым-қатынасын жасайтын» деп сипаттады. «Мүмкін, басқа ешбір жергілікті бейне австралиялық сана мен идеологиялық құрамының бөлігі емес». Олардың туындылары көптеген австралиялықтарға барларда, мотельдерде, маркаларда және отарлық әдебиеттің қағаздық мұқабаларында пайда болған репродукциялар арқылы танымал. Гейдельберг мектебінің өнер туындылары Австралия өнеріндегі ең көп жиналатын туындылардың бірі; 1995 жылы Австралияның Ұлттық галереясы Стритонның «Алтын жаз, Иглмонт» (1889) картинасын жеке меншік иесінен 3,5 миллион долларға сатып алды, ол кезде австралиялық картина үшін рекордтық баға болды. Маккаббиннің «Бош Идиллиясы» (1893) 1998 жылы Christie's аукционында 2,31 миллион долларға сатылып, австралиялық сурет үшін рекордтық бағаны қысқа уақытқа ұстады. Австралиялық жаңа толқынның көптеген кезеңдік фильмдері Гейдельберг мектебінің бейнелі стилі мен тақырыбына сүйенді. «Пикник на висящей скале» (1975) үшін режиссер Питер Вейр көркемдік режиссура, жарықтандыру және композиция үшін Гейдельберг мектебін зерттеді. «Sunday Too Far Away» (1975) Робертстің қырқып-қайыру жұмыстарына ерекше назар аударды. «The Chant of Jimmie Blacksmith» (1978) фильмінде пейзажды түсіргенде, оператор Ян Бейкер «әр кадрды Том Робертске айналдыруға» тырысты. «Даналық алу» (1977) және «Менің керемет мансабым» (1979) әрқайсысы Гейдельберг мектебінен шабыт алды; Бұл қозғалыс 1985 жылы ABC телеарнасында алғаш рет көрсетілген үш бөлімді документальдық драма «One Summer Again» фильмінде зерттелді. Сериядағы пейзаждың бейнесі бір сыншының пікірінше, «Маккаббин суретінің жұмсақ жылуына ие». Бұл қозғалыс 2007 жылы бұрынғы премьер-министр Джон Ховард басқарған Австралия азаматтығы тестінде ұсынылды. Мұндай тарихқа сілтемелер келесі жылы алынып тасталды, оның орнына «Австралия туралы жалпы білімді тексеру емес, міндеттемелерге назар аудару» бағытында жұмыс істелді. Гейдельберг мектебінің жұмыстары ірі көрмелерде көрсетілді, соның ішінде бүкіл ел бойынша танымал болған «Golden Summers: Heidelberg and Beyond» (1986) және «Australian Impressionism» (2007), Виктория Ұлттық галереясында өткізілді. Олардың 1890 жылғы Стритонның «Blue Pacific» картинасын сатып алғаннан кейін, Лондонның Ұлттық галереясы 2016 жылдың желтоқсанынан 2017 жылдың наурызына дейін Стритон, Робертс, Кондер және Еуропада тұратын австралиялық импрессионист Джон Расселдің туындыларына назар аударатын «Australia’s Impressionists» атты көрме ұйымдастырды. 2021 жылы сәуірден тамызға дейін Виктория Ұлттық галереясы «She Oak and Sunlight: Australian Impressionism» көрмесін өткізді.
Тарихиет және ревизионисттік сын
Гейдельберг мектебінің суретшілері Австралияның "қалың бұтасын" алғашқылардың бірі болып объективті бейнелеген деген пікір 20-ғасырдың басында кең тараған, бірақ кейіннен күмәндану тудырды. Мысалы, 1960 жылдары өнер тарихшысы Бернард Смит Джон Левиннің 1810 жылдардағы пейзаждарында "нағыз бұта атмосферасын" байқады, ал 1830 жылдары Джон Гловер Австралияның ерекше жарығы мен кең жайылған, түйінсіз эвкалипт ағаштарын дәл көрсеткен. Тағы бір ұзақ жылдар бойы сақталған қағида бойынша, Гейдельберг мектебі жергілікті тақырыптар мен сюжеттерді таңдауда жаңашылдық танытты, соның нәтижесінде қыршындар, малшылар, саяхатшылар және басқа да ауылдық тұрғындар бейнеленген ұлттық иконография қалыптасты. Мұндай бейнелер «The Bulletin» және басқа да суретті журналдар арқылы Австралия халық мәдениетінде бұрыннан қалыптасқан. Бұта адамының сурет салған дәстүрін С.Т. Гилл және 1850 жылдардағы алтын асыру кезеңінің басқа суретшілерінен бастау алады, ал оның шыңы «Австралазияның суретті атласы» (1886–88) туындысымен жетістікке жетті.