Бірнеше дауыс беру практикасы

Кіріспе

Сайлауда дауыс беру практикасы
Көп дауыс беру – бір адамның сайлауда бірнеше рет дауыс беруге мүмкіндік беретін практика. Оны көпшілік дауыс беру жүйесімен шатастырмау керек, себебі көпшілік дауыс беру жүйесі міндетті түрде көп дауыс беруді қамтымайды. Салмақты дауыс беру – көп дауыс берудің жалпыланған түрі.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда 1948 жылға дейін университетпен байланысы бар адамдарға университет сайлау округінде де, тұрғылықты жері бойынша сайлау округінде де дауыс беруге рұқсат етілді, ал мүлік иелері егер олардың мүлігі орналасқан және тұрғын үйі екі түрлі болса, екі округте де дауыс бере алатын. 1892 жылы Джордж Шоу Лефевр депутат мырза былай деді:

«Менің өзім бес түрлі сайлау округінде бес дауысым бар – осы мақсатта мүлік сатып алып дауыс іздегенім жоқ, бірақ менде әртүрлі жерлерде мүлік болғандықтан, олар маған кездейсоқ келді. Олардың екеуі – жұмыспен қамту бойынша дауыс, екеуі – толық құқықты дауыс, ал біреуі – университет бойынша дауыс. Бірақ мен бестен көп дауысы барларды білемін. Менің ойымша, бұл үйдің бұрынғы мүшесі сэр Роберт Фаулер еді, ол әртүрлі сайлау округтерінде кемінде он үш дауысы бар екенін мақтан тұтатын және бір жалпы сайлауда олардың барлығын тіркеуге үміттене алатын. Оксфорд оқытушысының жақсы белгілі жағдайы бар – ол он сегіз түрлі талапқа ие болған және 1874 жылғы сайлауда осы талаптар бойынша он сегіз рет дауыс берген. Бірақ мен жақында естіген жағдай осыдан да басым. Англия шіркеуінің дін қызметкері әртүрлі сайлау округтерінде талаптарды жинауды хобби ретінде ұстайды, ол әртүрлі жерлерде елу дауыс жинауға қол жеткізді және маған белгілі бір жалпы сайлауда кемінде қырық түрлі жерде дауыс беруге тырысқаны туралы хабарланды. 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңның 8(1) тармағында «ер адам кез келген басқа талаптар негізінде тіркелгеннен гөрі бір сайлау округінде ғана дауыс бере алады, ал әйел адам кез келген басқа талаптар негізінде тіркелгеннен гөрі бір сайлау округінде ғана дауыс бере алады» делінген. Осының салдарынан ешкім жалпы сайлауда екі реттен артық дауыс бере алмады. 1910 жылдан кейін либералдық үкімет сайлау тізімінде бірнеше рет тіркелген сайлаушылардың бір реттен артық дауыс беруіне жол бермеуді көздеген Көп дауыс беру туралы заң жобасын қабылдауға ниеттенді. Либералдық және Юнионисттік штабтар 1910 жылдың желтоқсанында көп дауыс берудің арқасында Юнионистер 29 орын жеңіп алғанына келісті. Алайда заң жобасы Парламентте қабылдануға үлкермес бұрын Ұлы соғыс басталды және заң жобасы тоқтатылды. Бұл тәжірибелер ақыры 1948 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңмен парламенттік сайлау үшін жойылды, ол алғаш рет 1950 жылғы жалпы сайлауда қолданылды. Алайда жергілікті өкімет сайлауларында көп дауыс беру 1969 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңмен Лондон қаласынан тыс жерлерде жойылғанға дейін жалғасты. Ол әлі де Лондон қаласында қолданыста.

I have myself five votes for five different constituencies—not that I have sought the votes by purchasing property for that purpose; but they have come to me accidentally on account of holding property in different places. Two are occupation votes, two freehold votes, and one is for a University. But I know many who have a great many more votes than five. I think it was Sir Robert Fowler, a late Member of this House, who used to boast that he had no fewer than thirteen votes in different constituencies, and that he was able at one General Election to record them all. Then there is the well known case of the Oxford tutor—a man who had eighteen different qualifications, and, at the Election of 1874, voted in respect of these different qualifications eighteen times. But this case pales before one I heard of recently. A clergyman of the Church of England, who has a hobby for acquiring qualifications in different constituencies, has been able to obtain fifty votes in different places, and I was informed that at a certain General Election he contrived to vote in no fewer than forty different places. The Representation of the People Act 1918, Section 8(1), provided that "a man shall not vote at a general election for more than one constituency for which he is registered by virtue of other qualifications [than a residence qualification] of whatever kind, and a woman shall not vote at a general election for more than one constituency for which she is registered by virtue of any other qualification [than a local government qualification]." As a result, no one could vote more than twice at a general election. After 1910, the Liberal government was intent on passing a Plural Voting Bill that sought to prevent electors who appeared on the electoral register more than once from voting more than once. Liberal and Unionist headquarters were in agreement that 29 seats were won by Unionists in December 1910 because of plural voting. However, before the bill could pass through Parliament, the Great War started and the bill was shelved. These practices were finally abolished for parliamentary elections by the Representation of the People Act 1948, which first applied in the 1950 General Election. However, plural voting for local government elections continued until it was abolished, outside the City of London, by the Representation of the People Act 1969. It still exists in the City of London.

Солтүстік Ирландия

1968 жылғы Сайлау туралы заң 1969 жылы күшіне енгенге дейін Солтүстік Ирландия Парламентіне Белфаст қаласындағы Королева университеті сайлау округі сақталды және кәсіп иелері парламенттік сайлауда бірнеше дауыс беруге құқылы болды. Тим Пэт Куган осы тақырыпта былай деп жазды:
Шектелген серіктестіктер және 10 фунт стерлинг салық төленетін мүліктің иелері, сондай-ақ компаниялар әр 10 фунт салық бағасы үшін өкілдерді тағайындай алатын, көп дауыс беру жүйесі қолданылды. Бұл жүйе тіпті осындай дауыстарды басқа сайлау округінде беруге мүмкіндік берді.
Солтүстік Ирландиядағы және бүкіл Ұлыбританиядағы жергілікті өкімет сайлауларында да көп дауыс беру жүйесі болды (жоғарыда қараңыз).

Ирландия

1923 жылғы сайлау актісі бойынша Дайл сайлауларында көп дауыс беру жойылды: сайлаушылар тек бір сайлау округінде тіркелуге құқылы болды: ол тұрақты түрде тұратын сайлау округінде; ол бизнес-жайларын иеленген сайлау округінде; немесе екі университет сайлау округінің бірінде. Университет сайлау округтері 1937 жылғы жалпы сайлауда таратылды. 1938 жылы университет округтері Oireachtas (Ирландия парламенті) жоғарғы палатасы – Seanad Éireann үшін қайта құрылды. Дублин университеті мен Ұлттық университетінің түлектері Дайл Эйренге, Oireachtas төменгі палатасына қалыпты дауыс беру құқығымен қатар, осы округтерде дауыс беруге құқылы, және егер оларға құқық берілсе, екі округте де дауыс бере алады. 1930 жылғы «Жергілікті басқару (Дублин) туралы» заң, Cumann na nGaedheal үкіметі тарапынан қабылданды, Дублин қалалық кеңесі 30 халықтан сайланған «қарапайым мүшелерден» және бизнес-салық төлеушілер (жеке немесе заңды тұлғалар) сайлаған бес «коммерциялық мүшелерден» тұратынын қарастырды. Коммерциялық мүшелер бес мүшеден тұратын бір округте бір ауыстырылатын дауыспен сайланды, әр сайлаушы төлеген салық мөлшеріне қарай бірден алтыға дейін бюллетень тастауға құқылы болды. 1935 жылы Fianna Fáil үкіметі коммерциялық мүшелерді таратып жіберді. 2010 жылға дейін ішкі су балық шаруашылығы басқармалары балық аулау лицензияларын иеленушілермен сайланды, олар 1980 жылға дейін лицензия құнына байланысты әртүрлі дауыс санына ие болды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 1889 жылы жалпы сайлауларда "екі дауыс беру" деп те аталатын көп дауыс беру жойылды. Дегенмен, бұл әлі де кейбір жергілікті сайлауларда, мысалы, Окленд қалалық кеңесінде рұқсат етіледі.

Қазіргі заманғы теория

Философ Томас Маллиган математикалық алгоритмді пайдалана отырып, сайлаушылардың қабілетін анықтап, оларға дауыс беру құқығын көбірек беруді көздейтін көп дауыс беру жүйесін ұсынды. Юлия Латынина сайлау құқығын сатуға келісетін сайлаушыларға ақша төлеуді ұсынды.

Невил Шут - ылғалды

Невил Шуттің 1953 жылғы "Жаңбырлы күндерде" романы адамның жетістіктеріне қарай оған бірге жетіге дейін дауыс беру жүйесін ұсынады (дегенмен, бір адамның барлық жеті дауыстың да иесі болуы техникалық тұрғыдан өте қиын).