Кіріспе
Американдық психиатр Лиза Ван Састерен (7 наурыз 1951 жылы туған) – американдық психиатр, сарапшы, автор және қоршаған ортаны қорғаушы. Ол Вашингтон қаласында жалпы және сот психиатры болып жұмыс істейді, сонымен қатар климаттың өзгеруінің адам физиологиясы мен психологиясына тигізетін әсері бойынша сарапшы. Ван Састерен климаттың өзгеруі туралы халықтың білуін арттыру және климаттық психиатрия альянсы мен Солтүстік Американың климаттық психология альянсы сияқты қоршаған ортаны қорғау саясатын қолдау мақсатында бірнеше ұлттық ұйым құрды.
Lise Van Susteren (born March 7, 1951) is an American psychiatrist, commentator, author and environmental activist. She is a general and forensic psychiatrist in Washington, D. C., and an expert on the physical and psychological impacts of climate change. Van Susteren has founded several national organizations to raise public awareness of climate change and to advocate for environmental policies including the Climate Psychiatry Alliance and the Climate Psychology Alliance of North America.
Өмірбаян
Ван Сустерен 1982 жылы Париж университетінен медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол Париждегі Сент-Анн ауруханасында, Америка ауруханасында және Тогоның Ломе қаласындағы Токоин ауруханасында интерн ретінде жұмыс істеді. Психиатрия бойынша резиденттурасын Вашингтондағы Сент-Элизабетс ауруханасында аяқтады. Ван Сустерен жалпы және сот психиатриясы саласында сертификатталған. Ол Джорджтаун университетінің психиатрия кафедрасында клиникалық ассистент-профессор және Орталық барлау агенттігінің консультанты болып жұмыс істеді. 2009 жылы ол климаттың өзгеруінің әсері, әсіресе денсаулыққа тигізетін әсері туралы азаматтық, білім беру, діни, еңбек және экологиялық ұйымдарға жиі лекция оқыды, бұл мәселелер Вашингтон округінде, жалпы елде және шетелде көтерілді. 2009 жылы ол климаттың өзгеруінің психологиялық әсерлеріне арналған алғашқы конференцияны ұйымдастырды. Ол "АҚШ-тағы жаһандық жылынудың психологиялық әсерлері және АҚШ денсаулық сақтау жүйесінің тиісті деңгейде дайын болмауы себептері" атты еңбектің авторларының бірі болды. Ван Сустерен Жер күні желісінің, Әлеуметтік жауапкершілік үшін дәрігерлердің, ecoAmerica, Chesapeake Climate Action Network және Climate Mobilization кеңестеріне кіреді. Бұрын Гарвард университетінің Т.Х. Чан қоғамдық денсаулық мектебінің денсаулық және жаһандық орта орталығының және Ұлттық жабайы табиғат федерациясының кеңесінде мүше болды. Сонымен қатар, ол Вашингтон қалалық үкіметінің Климат, энергия және қоршаған орта комитетінде және Мэриленд штатындағы Гендерлік құқықтар жөніндегі саясатты кеңес беру кеңесінде қызмет етті. Ван Сустерен Джулиана – АҚШ ісінде балаларға келтірілген психологиялық зиянды сараптап жатқан сарапшы куәгер. Ол Хелд – Монтана штаты ісінде де сарапшы куәгер, онда жасөспірімдер мемлекеттік түрде жанар майға қолдау көрсету олардың "таза және салауатты ортаға" құқығын бұзады деп мәлімдейді. Ван Сустерен климат мәселесіндегі дінаралық моральдық іс-қимылдың негізін қалаушы, бұл діни және рухани адамдарды климаттың өзгеруіне қарсы сөйлеу үшін біріктіретін көп дінді коалиция. Ол сондай-ақ Климаттық психиатрия альянсы мен Климаттық психология альянсының негізін қалаушы, олар психикалық денсаулық мамандары мен жұртшылыққа климаттың өзгеруінің психикалық денсаулығымызға тигізетін әсері және қоғамдық денсаулыққа төнген қауіпті жою үшін жүйелі өзгерістердің қажеттілігі туралы білім беруге арналған. Ван Сустерен 2006 жылы Демократиялық партиясының алғашқы сайлауында Мэриленд штатынан сенатор Пол Сарбанес орнына үміткер болды. Ван Сустерен "Lucky Planet Foods" компаниясының негізін қалаушы және бас директоры, ол көміртегінің шығарылымын азайтатын, өсімдіктерге негізделген, пайдалы тағамдарды ұсынып, тұрақты өмір салтын қолдайды.
Жарияланымдар
2020 жылы Ван Сустерен "Эмоционалдық қабыну: Қоздырғыштарды анықтап, уайым кезінде тепе-теңдікті қалпына келтіру" атты кітап жариялады, бұл 2020–2021 жылдарғы коронавирустың 19 пандемиясынан туындаған адамдардың алаңдау сезімдеріне арналған. Ол 2013 жылы Джеймс Хансенмен бірлесіп, "Қауіпті климаттық өзгерістерді бағалау: жастарды, болашақ ұрпақтарды және табиғатты қорғау үшін көміртегі эмиссиясын қысқарту қажет" атты ашық қолжетімді, рецензияланған ғылыми мақаланы Public Library of Science баспасынан шығарды. Ван Сустерен 2018 жылы Британдық психиатрия журналына мақала жазды, онда "Климаттық дағдарыстың психологиялық әсері: әрекетке шақыру" деген пікірін білдірді. Ван Сустерен "Адамдар мен планетаның денсаулығы: біздің жауапкершілігіміз" сияқты кітаптарға тараулар жазды, онда ол климаттың өзгеруінің психологиялық әсерлері мен шешімдерге қатысты ұсынымдарды "Жаһандық климаттық дағдарыс: психологиялық аспектілер" деген тарауында талқылады, бұл тарау 2020 жылдың мамырында Springer Publishing баспасынан жарық көрді. Ван Сустерен "Дональд Трамптың қауіпті жағдайы" атты кітапқа да үлес қосты, "Танатос дәуірі: Трамптың президенттігінің қоршаған ортаға тигізген салдары" деген тарау жазды. Ван Сустерен телеарналарда жиі сөз сөйлейді және Huffington Post сайтында блог жариялайды. Ол WTNT (AM) 570 арнасының The Paul Berry Show бағдарламасында "Дәрігер келді" деп аталатын апталық радио сегментін жүргізді. Висконсин штатының Апплтон қаласында сайланған судья болды. Оның екі бауыры бар: журналист Дирк Ван Сустерен және тележурналист Грета Ван Сустерен. Ван Сустереннің күйеуі – Джонатан Кемпнер, TIGER 21 компаниясының экс-президенті. Ол 2019 жылы Гарвардтың Advanced Leadership Initiative бағдарламасының қатысушысы болды. Олардың үш қызы бар.