Кіріспе

Канададағы табиғи газ жобасы

Маккензи аңғары құбыржолы, сондай-ақ Маккензи өзені құбыржолы деп аталатын бұл жоба, Бофорт теңізінен Канаданың Солтүстік-Батыс аумақтары арқылы табиғи газды тасымалдауды көздеген болатын, одан әрі сол газды Солтүстік Альбертадағы газ құбырларына қосу жоспарланған. Жоба алғаш рет 1970 жылдардың басында ұсынылған, бірақ сот судьясы Томас Бергер жүргізген тергеу нәтижесінде тоқтатылды. 2004 жылы жоба жаңадан көтеріліп, сезімтал арктикалық тундра арқылы газ тасымалдау туралы жаңа ұсыныс жасалды. Маккензи дельтасы және Бофорт теңізі аймандарындағы көмірсутектердің болжамды мөлшері бойынша табиғи газ қоры бар екендігі күтілуде. Көптеген кешігулерден кейін, 2017 жылы жобаның негізгі инвестициялық серіктестері табиғи газ бағасының төмендеуі мен ұзақ әкімшілік рәсімдерге байланысты жобадан ресми түрде бас тартты.

Тарих

Солтүстік Америка энергия нарығына табиғи газ жеткізетін құбыр перспективасы алғаш рет 1970 жылдарда Маккензи аңғары құбыржолына қатысты сараптамамен талданды. Сауал барысында Бергер судьясы құбырға мүдделі түрлі топтардың куәліктерін тыңдады. Бұл сауал алғашқы халықтарға дауыс беру мүмкіндігі бергенімен ерекшеленді, олардың дәстүрлі аумақтары құбырдың бойынан өтетін еді. Бергер құбыр салуды 10 жылға кейінге жылдыру қажеттігін айтты, өйткені жер дауы мен алғашқы халықтар мұндай жобаның әсеріне дайын болуы үшін осы уақыт жеткілікті деп есептеді. Трюдо үкіметі Бергердің есебі бойынша әрекет ете алмай, 1979 жылы сайлауда жеңіліске ұшырады. Джо Кларктың қысқа ғұмырлы үкіметі де есеп бойынша шара қабылдамады. 1980 жылы Либералдық үкімет қайта сайланғаннан кейін Норман Уэллзден Альберта штатының Зама қаласына дейін, Дехчо аумағы арқылы мұнай құбырының құрылысын мақұлдады, онда жер дауы әлі де шешілмеген еді. Барлау жұмыстары тұрақты қарқынмен жалғасты, 1995 жылға қарай 60-шы параллельдің үстінде 1900-нен астам ұңғыма табылды. Сонымен қатар, аборигендер көптеген жер дауына қатысты келісімдерге келді. Инувиалуиттер 1984 жылы алғашқы жер дауын шешті, одан кейін Сахту және Гвичин тайпалары келісімге келді. 1990 жылдардың соңында компаниялар құбыр салуды қайта қарастырды. Канада үкіметі минералдық құқықтарды сатты, нәтижесінде 400 миллион канад долларына ұсыныстар түсті және 1 миллиардтан астам канад доллары жұмыс міндеттемелеріне жұмсалды. Жер дауының алғашқы кезеңі шешілгеннен кейін, мұнай және газ компаниялары мен жергілікті аборигендер тобы арасында келіссөздер басталды. Бұл келіссөздер 2001 жылдың қазан айында ConocoPhillips, Shell, ExxonMobil және Imperial Oil компанияларының аборигендер құбыр тобымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қоюымен сәтті аяқталды. АПГ Инувиалуит, Сахту және Гвичин халықтарын өкілдік етті. Меморандум АПГ-ға құбырдың қаржылық үлесін ұсынды. 2003 жылдың 19 маусымында Аборигендер құбыр тобы мен TransCanada Corp. Солтүстік-Батыс территориясының абориген топтарына құбыр жобасының үштен бір бөлігіне иелік ету туралы келісімге қол қойды. 2011 жылдың 11 наурызында Маккензи аңғары құбыры федералды кабинеттен мақұлдау алды. Ұлттық энергетика кеңесі қоғамдық қажеттілік пен ыңғайлылық туралы сертификат берді. 2016 жылға қарай құбырдың жобаланған құны шамамен 16 миллиард долларға жетті. Солтүстік Америкада арзан табиғи газ көздерін өндірудің өсуі және нормативтік келісімдердің күтілген мерзімнен асып кетуі салдарынан Imperial Oil басқаратын бірлескен серіктестік 2017 жылы жобаны тоқтату туралы хабарлады. Оның ұзындығы 1220 шақырымды құрайды, ал жобаның құны 16,2 миллиард канад долларына бағаланған. 2007 жылдың наурыз айының ортасында жаңартылған шығындар мен кесте туралы ақпаратта газ жинау жүйесіне 3,5 миллиард канад доллары, құбырға 7,8 миллиард канад доллары және Маккензи өзенінің дельтасындағы үш газ кен орны үшін жоспарланған басқа да экономикалық өсу жобаларына 4,9 миллиард канад доллары қарастырылған. 2010 және 2014 жылдар құбыр жобасының өндіріс және іске қосылу кезеңдері ретінде баспа және онлайн мақалаларда жарияланды.

Бағыт

Құбыр Маккензи аңғары арқылы оңтүстікке қарай Форт Симпсонға дейін созылады, содан кейін Альбертаға қарай жалғасады. Альбертаға жеткен соң, құбыр қолданыстағы құбыр желісі инфрақұрылымына қосылады.

Құбыр консорциумы

Құбыр консорциумы Imperial Oil (34,4%), The Aboriginal Pipeline Group (33,3%), ConocoPhillips Canada (North) Limited (15,7%), Shell Canada Limited (11,4%) және ExxonMobil Canada Properties (5,2%) компанияларынан құралған.

Қоршаған ортаны қорғау

Құбыр желісі жобасы экологиялық ұйымдардың алаңдаушылығын тудырды. Бореалды ормандарды сақтау аясы Канаданың солтүстігіндегі бореалды ормандардың елу пайызын (соның ішінде Маккензи аңғары) қорғауды көздейді. Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (Канада) сияқты ұйымдар Солтүстік-Батыс территориясындағы Маккензи аңғарындағы 16 экоаймақтың тек бесеуі ғана жоспарланған ірі газ құбыры немесе оған жақын жатқан көмірсутектерді өндіру аймақтарымен тікелей қиылысады және қорғалатын аумақтармен жеткілікті деңгейде көрсетілгенін атап көрсетті. Канаданың "Сьерра клубы" құбыр желісіне қарсы шықты, себебі ол Маккензи өзені бойындағы бореалды ормандардың тұтастығын бұзуға және Вудленд карибуы және гризли аюы сияқты түрлердің мекендеу ортасына зиян келтіруге алып келеді деп санайды. "Сьерра клубы" сондай-ақ "Маккензи" газы Альбертаның мұнай құмдарын одан әрі дамытуға жұмсалатынын, ал олардың өндіретін мұнайы жаһандық атмосфера үшін ең зияндысы болып табылады және осы газды Форт МакМюррейге тағы бір құбыр арқылы тасымалдау жоспарланғанын мәлімдеді. Pembina институтының пікірінше, "Маккензи" газ жобасынан шығатын көмірқышқыл газы және отынның қолданылуы Канаданың парниктік газдар эмиссиясын Киото протоколы бойынша міндеттемесінен 10 пайызға қашықтатады.

Басқа жобалармен байланыс

Кейбіреулер Маккензи аңғары құбыржолын Аляска табиғи газ құбырымен бәсекелес деп санайды, бірақ екі жоба да әртүрлі табиғи газ кен орындарына қол жеткізеді. Аляска құбыры Алясканың Солтүстік беткейіндегі газ кен орындарына қол жеткізер болса, Маккензи газ жобасы Солтүстік Америкаға Бофорт теңізі мен Маккензи дельтасынан Канада Арктикасының газына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Маккензи газ жобасының құрылысы сонымен қатар Солтүстік-Батыс территориясы (ТБТ) арқылы маңызды магистральдық желі құрады, бұл қазіргі уақытта қол жетімсіз ТБТ материгіндегі қосымша табиғи газ кен орындарын игеруге мүмкіндік береді. Маккензи Альбертаның қолданыстағы және кең құбыр желісі инфрақұрылымымен байланысады, бұл Канада бойынша және АҚШ-тың көптеген ірі нарықтарына газ таратуға мүмкіндік береді. Канада мен АҚШ-тың жанармабтың таза түрлеріне көшуге және шетелден импортталатын мұнайға тәуелділікті азайтуға бағытталған саясатын ескере отырып, Солтүстік Америкада табиғи газға деген сұраныс болашақта тұрақты түрде өседі деп күтілуде. Сондықтан, континенттік энергия қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Маккензи газ жобасы да, Аляска газ құбыры да қажет болады деп болжануда.

Экономика

Құбыр желісі жобасы қайта жандандырылған кезде Солтүстік Америкадағы газ бағасы жоғары болды, 2005 жылдың желтоқсанында ең жоғары деңгейге жетті, бірақ жоба бекітілген кезде АҚШ-тағы шиыршық газ өндірісінің өсуінен газ артысы пайда болды және бағалар төмендеді. Бұл жобаның экономикалық тұрғыдан тиімділігіне күмән тудырады.