Кіріспе

Цинкография – мырыш пластиналарын пайдаланатын планографиялық баспа процесі. Алоис Сенефелдер 1801 жылы ағылшын патентінің сипаттамаларында цинкті бавариялық әктас орнына қолдану мүмкіндігін литографиялық тұрғыдан алғаш рет атап көрсетті. 1834 жылы Федерико Лачелли георама деп аталатын ірі карталарды шығаруға арналған цинкографиялық баспа процесін патенттеді. 1837–1842 жылдары Евгений Флорен Каеппелин (1805–1865) осы процесті жетілдіріп, үлкен полихромды геологиялық карта жасады.

Процесс

Цинк пластиналарын жақсы литографиялық әктасқа қарағанда арзанға алуға болады және оларды өте үлкен көлемде сатып алу мүмкін еді. Цинк галь қышқылы мен фосфор қышқылы бар ерітіндімен қапталды, бұл пластина бетінде гигроскопиялық тұздардың пайда болуына себеп болды. Баспагер мырыш пластинаны асфальт лагымен жауып, оны суреттің астына қойып, оны ашып шығарды. Суреттегі сызықтар әсер еткен мырыш гигроскопиялық тұздармен қапталды. Плитаны сірке қышқылымен жуу тұздардың еріуіне әкелді, ал асфальт лагы пластинаның қалған бөліктерін қорғады. Содан кейін баспагер пластинаны фуксин деп аталатын боялған лакпен жауып, кептіріп, бензолға батырды. Бұл лактарды ерітіп, тек суреттегі сызықтармен байланысты аймақтарда фуксин лагын және басқа жерлерде гигроскопиялық тұздарды қалдырды. Содан кейін баспагер пластинаны ылғалдандырды, сонда су тұздарға жиналды. Литографиядағыдай, пластинаға жағылған сия гигроскопиялық аймақтардан тебіліп, фуксин аймақтарына тартылды. Кейде цинкографиялық баспагерлер арнайы қапталған қағаздарға басып шығару үлгілерін жасады. Цинкографиялық процестің түрлеріне фотогравюра кірді: мырыш жарыққа сезімтал альбумен/хром тұзы қоспасымен қапталды, шыны негативпен жанасқанда, сиямен боялды және бір ғана сурет алу үшін альбумен жуу арқылы алынып тасталды. Содан кейін баспагер сынақ дизайнын престің астындағы мырыш пластинаға көшіріп, суретті стилуспен пластинаға қолмен ойып жазды. Содан кейін пластинаға май жағылды, ол тебіліс жабынға жабыспады, бірақ ойылған жерлерге жабысты. Баспагер пластинаны сиямен жағып, ол ойықтарда қалды. Хромолитографиядағыдай, түстер баспахананың бірнеше рет өтуі кезінде басылды, пластиналар тіркелісте сақталды. Цинкографияны қазіргі заманғы мырыш пластиналық литографиялық басып шығарумен жиі шатастырады. Ол фотоцинкографияның, фотогравюраның алғашқы түрінің дамуына тікелей әсер етті.