Кіріспе

Науқастарды тасымалдау мүмкіндігі жоқ жедел жәрдем көлігі – науқастарды тасымалдамай, тек медициналық көмек көрсетуге жабдықталған көлік. Науқастың жағдайы ауруханаға (мысалы) жеткізілгенге дейін тасымалдауды қажет етсе, жедел жәрдем машинасы қажет. Кейбір жағдайларда, жедел медициналық көмек көрсету жұмыстарына қатыспағанда, олар полициялық немесе өрттен қорғау сияқты басқа да міндеттерді орындай алады.

Көлік құралдарының түрлері

Көлікке пациент алмайтын EMS көліктері түрлі өлшемдерде және типтерде болады: жаяу жүргіншілер жолдарына кіре алатын велосипедтер мен гольф-карттар, тоқтаған немесе баяу қозғалыстағы көліктердің арасынан өте алатын мотоциклдер, жедел жәрдем машинасына шамалас жабдық сыйыра алатын седан, универсал және SUV көліктері, жолдан тыс құтқару жұмыстарына қабілетті ATV немесе UTV, сондай-ақ үлкен құрамды экипаждарды және арнайы жабдықтарды тасымалдайтын өрт машиналары мен құтқару жасақтары. Қысқасы, жергілікті EMS жүйесінің қажеттіліктеріне байланысты, пациентті тасымалдау мүмкіндігі жоқ кез келген көлік пайдаланылуы мүмкін.

Мақсаты

Көліктік қызмет көрсетпейтін жедел жәрдем көлігі жедел жәрдем ұйымдарына өз ресурстарын тиімдірек пайдалануға көмектеседі, оқиғаның ауырлығын бағалауға (әсіресе жарақат немесе аурудың күрделі емес екеніне күмән болғанда) және науқасқа оқиға орнында емдеу жасап, кейін босатуға немесе қажет болған жағдайда қосымша көмек шақыруға мүмкіндік береді. Бұл бірнеше деңгейде ресурстарды үнемдейді, себебі көліктік қызмет көрсетпейтін көліктердің көпшілігі толыққанды жедел жәрдем көліктерінен әлдеқайда арзан, және оларды бір адам басқара алады (жедел жәрдем көліктеріне кемінде екі адамдық экипаж қажет). Көліктік қызмет көрсетпейтін көліктерді жедел жәрдем қызметінің басшылары, қадағалау міндеттерін орындау үшін қоңыраулар арасында жылжуға болатын жағдайларда, немесе жоғары білікті немесе арнайы дайындықтан өткен медициналық қызметкерлер (мысалы, фельдшер мен жедел жәрдем техниктерінің айырмасы, немесе дәрігер, Еуропалық жүйелерде жиі кездесетін жағдай) пайдалана алады, бұл жоғары білікті немесе арнайы дайындығы бар мамандарды қарапайым білімі бар жедел жәрдемшілер шеше алатын жағдайларға тартылудан сақтайды. Көліктік қызмет көрсетпейтін көліктер жауап беру уақытын жақсарту үшін де қолданылуы мүмкін. Қарбалаң жолдар сияқты аймақтарда көліктік қызмет көрсетпейтін кішкентай көліктер толыққанды жедел жәрдем көліктерінен гөрі жылдам қозғала алады. Кейбір көліктік қызмет көрсетпейтін көліктер жолдан тыс жүруге қабілетті болуы мүмкін, бұл оларға дәстүрлі жедел жәрдем көліктерінің жете алмайтын аймақтарға кіруге мүмкіндік береді. Гольф-карттар және осыған ұқсас көліктер шөптесін жерлерге, ойын-сауық парктеріне және сауда орталықтары сияқты ірі ғимараттардың ішіне кіруге мүмкіндік береді. Көліктік қызмет көрсетпейтін бірнеше көлікті пайдалану жедел жәрдем жүйесіне толыққанды жедел жәрдем көліктерімен байланысты қосымша шығындарсыз (қаржы және персонал) жауап беруге дайын бірліктер санын арттыруға мүмкіндік береді. Бұрыннан бар полиция немесе өрт сөндіру бөлімшелеріне жедел жәрдем мүмкіндіктерін қосу да ұқсас нәтижелерге әкеледі.

Мысалдар

Германия, Бельгия және Австрия сияқты дәрігерлер жетекшілік ететін жедел жәрдем қызметтерін пайдаланатын бірнеше еуропалық елдер жедел жәрдем дәрігерлерінің жедел жәрдем машиналарын (неміс тілінде NEF – Notarzteinsatzfahrzeug, яғни «жедел жәрдем дәрігерін жөнелту көлігі») пайдаланады, олар кем дегенде бір жедел жәрдем дәрігері және фельдшермен жабдықталған. Бұл дәрігерлер көбінесе бірнеше жедел жәрдемді үйлестіру немесе ауыр немесе өмірлік қаупі бар науқастарға оқиға орнында қарқынды көмек көрсету үшін ғана маңызды шақыруларға жөнелтіледі; жедел жәрдем қызметкерлері мен фельдшерлер көбінесе көптеген шақыруларды өздері шеше алады. Швецияның медициналық жүйесінде тасымалдауды жүзеге асырмайтын көлік құралына (akutbil) ауруды емдеуге мамандандырылған анестезиолог-медбике және фельдшер орналастырылады. Бұл көліктер ауруханаға дейінгі көмек көрсетушілердің мүмкіндіктерін арттыру үшін тәулік бойы немесе күні мен аптаның ең жұмысты уақытында штаттық режимде жұмыс істей алады және бір немесе бірнеше жедел жәрдем, әуе жедел жәрдемі және басқа да жедел жәрдем қызметтерімен дербес немесе бірлесіп жұмыс істей алады. 2013 жылғы жаңа заңнаманың нәтижесінде барлық жедел жәрдем машиналарында кем дегенде бір білікті медбике болуы талап етілгендіктен, тасымалдауды жүзеге асырмайтын көліктердің саны азайды. Бельгияда тасымалдауды жүзеге асырмайтын көлік құралында (голланд тілінде Mobiele Urgentiegroep (MUG), француз тілінде Service Mobile d'Urgence et de Réanimation (SMUR) деп аталады) кем дегенде бір жедел жәрдем дәрігері және жедел жәрдем мен реанимацияға мамандандырылған бір медбике болады. Стандартты бельгиялық жедел жәрдем машиналарында тек фельдшерлер және/немесе медбикелер болады және тек негізгі тіршілік ету көмегін ғана көрсетеді. Тасымалдауды жүзеге асырмайтын көліктер есірткі заттарын қолдану және жүрек тоқтауы сияқты ауыр жағдайлар үшін ғана жөнелтіледі және жедел жәрдем бригадалары көрсететін қызметтерге қосымша, жоғары деңгейдегі тіршілік ету көмегін көрсетеді. Францияда жедел медициналық көмек көбінесе екі қызметпен шешіледі: негізгі тіршілік етуді қамтамасыз ететін өрт сөндіру бөлімінің қызыл жедел жәрдем машиналары және жоғары деңгейдегі тіршілік етуді қамтамасыз ететін ауруханалық сары немесе ақ көліктер, сондай-ақ ұшу машиналарын пайдаланатын жедел жәрдем дәрігерлері. Франциядағы ауруханаға дейінгі көмек көрсету моделінде дәрігерлер науқасты тасымалдау алдында оны тұрақтандыру үшін процедуралар жасауға тырысып, оқиға орнында қалуы мүмкін. АҚШ-та бірнеше өрт сөндіру бөлімдері мен жеке жедел жәрдем қызметтері ұшатын машиналар бағдарламасын қолданады. Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру бөлімі (FDNY) көптеген өрт сөндіру машиналарына жедел жәрдем мүмкіндіктерін қосып, қосымша жедел жәрдем машиналарын сатып алу немесе жұмысқа алу қажеттілігінсіз паркіне ондаған жедел жәрдем бөлімшелерін қосты. 2016 жылы FDNY жедел жәрдемге жауап беру уақытын қысқарту үшін ресми жедел жәрдем ұшатын машинасы бағдарламасын іске қосты; алайда, бұл практика 2020 жылдың наурызында COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды. Бағдарлама FDNY жедел жәрдем одағынан сынға ұшырады, олар ұшатын машиналар бағдарламасы тұрақты жедел жәрдем жедел жәрдем қызметінен персонал мен ресурстарды тартып алды деп мәлімдеді. Израильде Magen David Adom және басқа жедел жәрдем ұйымдары пациенттерге жедел жету үшін тасымалдауды жүзеге асырмайтын жедел жәрдем көліктері ретінде мотоциклдерді пайдаланады.