Кіріспе

Төтенше жағдайларға жауап беру арқылы қоғамдық қауіпсіздік пен денсаулықты қамтамасыз ететін ұйымдар.

Төтенше жағдайлар және құтқару қызметтері – қоғамдық қауіпсіздік, сақталу және денсаулықты қамтамасыз ететін, түрлі төтенше жағдайларды жоюмен айналысатын ұйымдар. Олардың кейбіреуі тек белгілі бір төтенше жағдайлармен ғана айналысады, ал басқалары мұндай жағдайларды өз қызметінің бір бөлігі ретінде шешеді. Көптеген ұйымдар халықты төтенше жағдайлардан сақтауға, оларды анықтауға және тиімді түрде хабарлауға көмектесетін қоғамдық хабардарлық және алдын алу бағдарламаларын жүзеге асырады. Төтенше жағдайлар қызметтері көбінесе бірінші болып келіп көмек көрсетеді және арнайы жедел көліктері болады. Мұндай қызметтерде бір немесе бірнеше арнайы телефон нөмірлері жедел жағдайларға арналған. Көптеген елдерде барлық жедел жәрдем қызметтеріне бір ғана нөмір қолданылады (мысалы, Американың көп бөлігінде – 911, Ұлыбританияда – 999, Еуропаның континенттік бөлігінде – 112, Австралияда – 000). Ал кейбір елдерде әр қызметтің жеке нөмірі бар (мысалы, Жапонияда полиция – 110, жағалау күзеті – 118, өрт сөндіру және медициналық көмек – 119; Қытайда полиция – 110, өрт сөндіру – 119, медициналық көмек – 120). Төтенше жағдайды хабарлау үшін шалынған қоңыраулар "қызмет көрсету үшін қоңыраулар" деп аталады. Жедел жәрдем қызметтерінің қолжетімділігі географиялық орналасуға байланысты, кейбір жағдайларда қызметті алу үшін төлем жасау немесе тиісті сақтандыру полисі болуы қажет.

Бастапқы жедел жәрдем қызметтер

Бастапқы жедел жәрдем қызметтері – негізгі жедел жәрдем көмегі мен күтімді ұсынатын жедел жәрдем қызметтері. Оларды халық тікелей шақыра алады. Үш бастапқы жедел жәрдем қызметі бар және олар төмендегі ретпен тізімделген. Полиция – Бұл мекемелер заңды сақтауды, қылмыстың алдын алу және жоюды, қылмыстық тергеуді және қоғамдық тәртіпті сақтауды қамтамасыз етеді. Жандармерия сияқты ұқсас заңды сақтау органдарының түрлері де бар, бірақ полиция ең көп таралған. Заңды сақтау органдары құзыреті (мемлекеттік полиция, округтік полиция, ұлттық полиция және т.б.), нақты міндеті (көлік патрулі, арнайы полиция және т.б.), мүмкіндіктері (көмекші полиция, полицияның тактикалық бөлімі және т.б.) және бақылау (жеке ұйымдардың жеке полициясы, әскери полиция және т.б.) бойынша өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе ұқсас мақсаттарға ие. Өрт сөндіру бөлімдері – Бұл мекемелер өрт сөндіру және қорғау, өртке қарсы іс-шаралар, арнайы операциялар және техникалық құтқару қызметтерін, жедел медициналық көмек және қауіпті заттардың залалын азайтуды қамтамасыз етеді. Олар мемлекеттік ұйымдар немесе жеке қызметтер болуы мүмкін. Жедел медициналық жәрдем – Бұл мекемелер жедел медициналық көмек, науқастарды тасымалдау және техникалық құтқару қызметтерін ұсынады. Олар мемлекеттік ұйымдар, жеке қызметтер немесе тіпті қайырымдылық қорлар болуы мүмкін, сондай-ақ дербес қызмет ретінде немесе өрт сөндіру бөлімі немесе денсаулық сақтау министрлігі сияқты басқа мекеменің құрамында жұмыс істей алады.

Ынтымақтастық

Төтенше жағдайлар қызметін тиімді басқару үшін көптеген түрлі қызметтердің мекемелері тығыз байланыста жұмыс істеуі және ашық байланыс арналарына ие болуы қажет. Көптеген қызметтерде осыны қамтамасыз ету үшін процедуралар мен байланыс өкілдері бар немесе болуы керек, бірақ олардың жоқтығы жұмыстың тиімділігіне елеулі зиян келтіруі мүмкін. Кәсіби және ерікті құрам мүшелері арасындағы, немесе жай ғана аумақтық немесе бөлімдік бөліністер сияқты басқа да себептермен қызметтер арасында керістер туындауы мүмкін. Тиімді байланысты қамтамасыз ету үшін әртүрлі қызметтер белгілі бір ірі масштабты төтенше жағдайлар үшін ортақ тәжірибелер мен хаттамаларды қолдануы мүмкін. Ұлыбританияда CHALET және ETHANE сияқты ортақ протоколдар кеңінен қолданылады, ал АҚШ-та Ішкі қауіпсіздік департаменті бүкіл ел бойынша Ұлттық төтенше жағдайларды басқару жүйесін (NIMS) енгізуге шақырды, оның құрамында Төтенше жағдайлар басқару жүйесі (ICS) бар.

Апаттарға қарсы іс-қимыл технологиялары

Ақылды төтенше жағдайларға жауап беру жүйесінің (SERS) прототипі 2013–2014 жылдарғы SmartAmerica Challenge бағдарламасында, АҚШ үкіметінің бастамасы бойынша салынды. SERS тоғыз ұйымнан тұратын командамен құрылды. Жоба 2014 жылдың маусым айында Ақ үйде көрсетілді және Тодд Парк (АҚШ Бас технологиялық директоры) оны үлгілі жетістік деп атады. SmartAmerica бастамасы қатысушыларды кибер-физикалық жүйелерді құруға шақырады, бұл адам өмірін сақтап қалу, жұмыс орындарын ашу, бизнесті дамыту және экономиканы жақсарту үшін болашақтың бір көрінісі. SERS ең бастысы – өмірді сақтайды. Жүйе апат кезінде аман қалғандарға және жедел жәрдем қызметкерлеріне бір-бірін табу және көмек көрсету үшін қажетті ақпаратты ұсынады. SERS ұйымдарға MATLAB негізіндегі миссиялық орталыққа көмек сұрауларын жіберуге мүмкіндік береді, ол алғашқы көмек көрсетушілерді, қосымшаларды, іздеу-құтқару иттерін, 6 фут биіктігіндегі адам тәрізді роботты, роботтарды, ұшқышсыз әуе кемелерін (дрондарды) және автономды ұшақтар мен құрлықтағы көлік құралдарын байланыстырады. Командалық-бақылау орталығы барлық келіп түскен сұраныстарды орындау үшін қолдағы бар ресурстарды оңтайландырады және миссия үшін іс-қимыл жоспарын жасайды. Wi-Fi желісі антенналармен жабдықталған дрондар арқылы жылдам құрылады. Сонымен қатар, автономды роторлы ұшақтар, ұшақтар және құрлықтағы көлік құралдары Simulink арқылы модельдеуден өтеді және 3D ортада (Google Earth) визуализацияланады, бұл операцияларды кең ауқымда бақылау мүмкіндігін ашады.

Жауап беру уақыты

Төтенше жағдайлар қызметтерінің тиімділігін бағалауда жиі қолданылатын өлшем – жауап беру уақыты, яғни төтенше жағдайлар жүйесі іске қосылғаннан кейін құтқарушылардың оқиға орнына жетуге кеткен уақыты. Төтенше жағдайлардың ерекшелігіне байланысты, жылдам жауап беру уақыты көбінесе төтенше жағдайлар қызметі жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады.