Кіріспе

Сүтқоректілердің миындағы уақытша бөліктің аймағы

Гиппокамп формациясы – мидың медиалдық уақытша бөлігіндегі күрделі құрылым. Ол бүйік қарыншаның уақытша мүйізінің төменгі жағында С әрпіндей иілген дөңгелек түзеді. Бұл терминде қандай ми аймақтары кіретіні туралы бір пікірге келмегендік, кейбір авторлар оны тісті гирус, гиппокамптың өзі және суббикулум деп анықтайды; ал басқалары пресубикулум, парасубикулум және энториналдық қабықшаны да қосады. Гиппокамп формациясы есте сақтауда, кеңістіктік бағдарламалауда және назарды бақылауда маңызды рөл атқарады. Гиппокамп формациясының нейрондық құрылымы мен жолдары барлық сүтқоректілерде өте ұқсас.

Тарих және қызмет

ХІХ ғасырдың басында, түрлер арасында иіс сезу шарларының мөлшері парагиппокамптық жираның мөлшерімен байланысты болатындығы байқалғандықтан, гиппокамп формациясы иіс сезу жүйесінің бір бөлігі деп есептелді. 1937 жылы Папец гиппокамп формациясын қамтитын тізбектің эмоционалдық мінез-құлқының нейрондық негізін құрайтынын алға тартты, ал Клювер мен Буси маймылдарда гиппокамп формациясы мен амигдала кешенін хирургиялық жолмен алып тастаудың эмоционалдық жауаптарға айқын әсер ететінін хабарлады. Осы жарияланымдардың нәтижесінде гиппокамп формациясының тек иіс сезуге ғана арналған деген идеясы күн санап төмендеді. 1947 жылы Альф Бродал иіс сезу қабілеті жоқ деп саналатын сүтқоректілердің гиппокамп формациясының толыққанды сақталғанын, гиппокамп формациясын алып тастаудың иіс сезуге байланысты тапсырмаларды орындау қабілетіне иттердің қабілетіне әсер етпегенін және иіс сезу шарларынан гиппокамп формациясының кез келген бөлігіне тікелей ақпарат жеткізетін ешқандай талшықтардың белгілі болмағанын көрсетті. Кейіннен иіс сезу шарларынан энторинальды қабыққа тікелей үлкен кіріс табылды, бірақ қазіргі көзқарас бойынша гиппокамп формациясы иіс сезу жүйесінің ажырамас бөлігі емес. 1957 жылы Уильям Бичер Сковилл мен Бренда Милнер пациенттердің медиальды уақытша бөліктерін алып тастағаннан кейін бірнеше науқастарда есте сақтау қабілетінің жоғалғанын хабарлады. Осы байқаулардың және одан кейінгі көптеген зерттеулердің арқасында гиппокамп формациясы есте сақтаудың кейбір аспектілерінде рөл атқаратыны кеңінен қабылданды. 1938 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі ЭЭГ деректері, 1950 жылдардағы стимуляциялық деректері және қазіргі заманғы бейнелеу техникаларының барлығы гиппокамп формациясының кейбір бөлігінің (алдыңғы цингуляттық қабықпен бірге) назарды бақылауда рөл атқаратынын көрсетеді. Басқа зерттеушілердің күмәндануына қарамастан, О'Киф және оның әріптестері, соның ішінде Линн Надел, бұл мәселені зерттеуді жалғастырды, бұл жұмыс ақырында олардың 1978 жылғы «Гиппокамп – танымдық карта ретінде» атты өте ықпалды кітабына әкелді. Орын жасушаларын табу, Мей Бритт Мозер мен Эдвард Мозердің тор жасушаларын табуы және кеңістіктік санадағы гиппокамп формациясының функциясын картаға түсіру 2014 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының бірлескен марапатына әкелді. Орын жасушалары мен тор жасушаларынан басқа, гиппокамп формациясында кеңістіктік жасушалардың тағы екі класы анықталды: бағыт жасушалары және шекара жасушалары. Есте сақтау теориясы сияқты, қазір гиппокамп формациясы кеңістіктік кодтауда маңызды рөл атқарады деген жалпыға бірдей келісім бар, бірақ егжей-тегжейі кеңінен талқыланады.