Кіріспе

Құрылыс техникасы

Жарқырату – бұл судың біріктіруден немесе ауа райына төзімді кедергі жүйесінің бөлігі ретінде құрылысқа өтуін болдырмау үшін орнатылатын, су өткізбейтін материалдың жұқа бөліктері. Қазіргі заманғы ғимараттарда жарқырату, мысалға, түтіндіктер, желдеткіш құбырлар, қабырғалар, терезелер және есік ашықтарында судың енуін азайтуға, ғимараттардың беріктігін арттыруға және ішкі кеңістікте саңырау проблемаларын азайтуға арналған. Жарқырату материалдарына қорғасын, алюминий, мыс жатады, бірақ бұл сөз орта ағылшын тіліндегі "flasshen" етістігінен – "шашырату, себу" – шыққан болуы мүмкін, ол колбамен байланысты. Қарсы жарқырату (немесе қақпақ жарқырату) – бұл екі параллель жарқырату бөлігі бірге қолданылатын жағдайларда қолданылатын термин, мысалы, түтіндікте, онда қарсы жарқырату түтіндікке орнатылады және ауыстырылатын негізгі жарқырату бөлігімен жабылады. Шетін жарқырату үшін қолданылатын қорғасын жолақтарын кейде "перде" деп атаған, және бұл термин түтіндіктің астындағы жарқырату бөлігін белгілеу үшін де қолданылады. Түтіндіктің жоғарғы жағында, кішкентай шатырша тәрізді құрылым болуы мүмкін, ол "крикет" деп аталады және оған крикет жарқыратуы орнатылады, ал тар түтіндіктерде, крикет болмаған жағдайда, артқы жарқырату немесе артқы панель жарқыратуы қолданылады. Жарқырату қабырға немесе түтіндіктегі ойыққа – реглетке – орнатылуы мүмкін.

Мақсаты

Қалқандау үшін жамылғы табақтары қолжетімді болғанға дейін, құрылысшылар судың енуін азайту үшін шығармашылық әдістерді қолданды. Бұл әдістерге шатыр жамылғысын біріктіруден шалқалап орнату, қырына қамдарды орналастыру, қамдардың қабырғаларына суды лақтырып жіберу үшін сатылар салу және шатыр материалдарының арасындағы тігістерді ерітіндімен жабу кірді. Өндірілген қалқандаудың енгізілуі шамырандар, желдеткіш құбырлары, шатырлармен тікелей жанасатын қабырғалар, терезе және есік ашылымдары сияқты кедергілерде судың енуін азайтты, соның нәтижесінде ғимараттардың беріктігі артты және ішкі жабыну проблемалары азайды. Сондай-ақ, люктер мен шатыр терезелерінің айналасында ағып кетудің алдын алу да маңызды. Сонымен қатар, күн панельдерін орнату алдында шатырдың тұтастығын қамтамасыз ету үшін қалқандау қажет. Құрылысшылардың кітаптары, мысалы, Лудонның «Коттедж, ферма және вилла архитектурасы және жиһаздары» энциклопедиясы 1832 жылға дейін қорғасын қалқандауды орнату бойынша нұсқаулар берді, ал 1875 жылғы «Құрылыс бойынша жазбалар» егжей-тегжейлі нұсқаулармен толыққанды және қазірге дейін қолданылып келе жатқан әдістермен көрнекті суреттелген. Қалқандау ашық немесе жасырылған болуы мүмкін. Ашық қалқандау әдетте металл табақтан жасалады, ал жасырылған қалқандау металл немесе иілгіш, жабысқақ негізді материалдан жасалуы мүмкін, әсіресе терезелер мен есіктер сияқты қабырғалық тесіктердің айналасында.

Материалдар

Бұрын қайың қабығы кейде жарқырату материалы ретінде қолданылатын. Бүгінде жарқырату материалдарының көпшілігі металл, пластик, резеңке немесе импрегнацияланған қағаз болып табылады. Металл жарқырату материалдарына қорғасын, алюминий, мыс, тот баспайтын болат, мырыш қорытпасы, басқа сәулеттік металдар немесе мырышпен қапталған металл, мысалы, гальвандалған болат, қорғасынмен қапталған мыс, анодталған алюминий, тернмен қапталған мыс, галвалюм (алюминий-мырыш қорытпасымен қапталған болат парақ) және таспен қапталған металл шатырларға ұқсас металдар жатады. Металл жарқырату материалдары ұзаққа созылғанда кеңею буындарымен жабдықталуы керек, металл парақтарының кеңею мен қысылудан деформациялануын болдырмау үшін, және олар жанындағы материалдармен боялмауы немесе боянуы немесе олармен химиялық реакцияға түспеуі керек. Металл жарқырату материалдары арасындағы маңызды химиялық реакция – гальвандық коррозия. Мыс пен қорғасын алюминиймен, мырышпен немесе жабық болатпен тікелей жанасу кезінде немесе тіпті үстінде қолданылмауы керек, себебі ерте коррозия қаупі артады. Сондай-ақ, алюминий және мырыш жарқырату материалдарын қысыммен өңделген ағашпен жанастырып қолдануға болмайды, себебі ол тез коррозияға ұшырайды. Алюминийге ылғалды цемент ерітіндісі мен ылғалды сылақ та зиян келтіреді. Теңіз жағалауларында тұзды шашырату коррозияны жеделдетуі мүмкін, сондықтан тұзды суға жақын жерлерде тот баспайтын болат, мыс немесе қапталған алюминий қолдану ұсынылады. Иілгіш жарқырату өнімдеріне резеңкеленген асфальт, бутил резеңкесі, поливинилиден фториді (кейде килар немесе гилар деп аталады) және акрил жатады. Әр түрлі типтер әртүрлі қолдану температураларына, материалдың жабысу қабілетіне, химиялық үйлесімділігіне, ұшпалы органикалық қосылыстар деңгейіне және ультракүлгін сәулелерге төзімділікке ие. Жабысқақты материалдар орнатуға көмектеседі, бірақ мұндай жабысқақтар ұзақ мерзімді су өткізбеуге арналмаған. Мыс – өте жақсы материал, себебі оның икемділігі, беріктігі, дәнекерлеуге жарамдылығы, өңдеуге ыңғайлылығы, цемент ерітінділерінің және агрессивті ортаның әсеріне жоғары төзімділігі және ұзақ қызмет ету мерзімі бар (қараңыз: мыс жарқырату). Бұл шатырдың нашарлау нүктелерін болдырмайды. Жарқырату материалдарының ауыстырылуы қымбат болғандықтан, мыстың ұзақ қызмет ету мерзімі – маңызды экономикалық артықшылық. Көптеген жағдайларда суық прокатталған (1/8 қатаңдыққа дейін) мыс қолдану ұсынылады. Бұл материал жұмсақ мысқа қарағанда кеңею мен қысылудың күштеріне көбірек төзімді. Жұмсақ мыс күрделі шатыр пішіндері сияқты ерекше пішіндеу қажет болған жағдайларда қолданылуы мүмкін. Жарқырату материалдарындағы жылулық қозғалыс алдын ала белгіленген жерлерде ғана рұқсат етіледі немесе тоқтатылады. "Жұмсақ мырыш" – жаңа, патенттелген жарқырату материалы. Ол салыстырмалы түрде икемді материал, сондықтан күрделі шатыр конструкцияларында қолдануға ыңғайлы. Ол қалыпты жұмсақ дәнекерлеуге мүмкіндік береді және оңай бүктелуді қамтамасыз етеді. Жұмсақ мырыш қорғасын жарқыратудың "экологиялық таза" баламасы деп есептеледі; қорғасын сияқты, ол қайта өңделеді, бірақ қорғасынмен ластанған ағынды судың пайда болуын болдырмайды.

Қоршаған ортаға әсері

АҚШ және Ұлыбританияда, кем дегенде, қорғасыннан жасалған жалату материалдары мен қосымша бөлшектер осы ауыр металдың көп мөлшерде қолданылуымен байланысты экологиялық алаңдаушылықтарға қарамастан, кеңінен қолжетімді. Қорғасын табақтар қауымдастығы оның қайта өңделу мүмкіндігін және ерекше төзімділігін жариялайды.