Кіріспе

1999 жылы Атлантика мұхитында болған 4 санатты дауыл «Брет» 1999 жылғы Атлантика дауыл маусымында пайда болған 4 санатты бес дауылдың біріншісі және 1989 жылы «Джерри» дауылынан кейін Техас штатында дауыл қарқынында құрлыққа шыққан алғашқы тропикалық циклон болды. 18 тамызда тропикалық толқыннан пайда болған «Брет» Кампеше шығанағындағы әлсіз жел ағымдарының әсерінен баяу ұйымдасты. 20 тамызда дауыл солтүстікке қарай жылдамдады және 21 тамызда қарқынды күшеуге түсті. Осы күшеу кезеңінен кейін «Брет» жел жылдамдығы және 944 мбар (гПа) барометриялық қысыммен ең жоғары қарқынына жетті. Сол күні дауыл 3-ші санатты дауылға дейін әлсіреп, Техас штатының Падре аралына соқты. 24 сағаттан кейін құрлыққа енгеннен кейін дауыл одан әрі әлсіреп, тропикалық депрессияға айналды. Дауылдың қалдықтары 26 тамызда Мексиканың солтүстігінде тарады. Техас жағалауында «Брет» бірнеше қалаларға қауіп төндіріп, 180 000 тұрғынды эвакуациялауға мәжбүр етті. Аймақ бойынша көптеген эвакуациялық орталықтар ашылды және түрмелер эвакуацияланды. Дауыл келгенге бірнеше күн бұрын NHC дауыл туралы ескертулер шығарды, ал кейін Техас-Мексика шекарасына жақын аудандар үшін ескертулер берді. Дауыл кезінде тұрғындардың көпірлерден өтуіне жол бермеу үшін арал қалаларына апаратын бірнеше маңызды жолдар жабылды. Мексикада шамамен 7 000 адам дауылдың алдында жағалау аймақтарын тастап кетті. Сондай-ақ, елдің солтүстік аймақтарында су тасқыны болған жағдайда ғана пайдалануға болатын жүздеген эвакуациялық орталықтар құрылды. «Брет» сирек мекенделген аймаққа соқты, нәтижесінде оның қарқындылығына қарай келгенде, зиян салыстырмалы түрде аз болды. Дегенмен, дауылға байланысты жеті адам қаза тапты, олардың төртеуі Техаста, ал үшеуі Мексикада. Қаза болғандардың көп бөлігі тайғақ жолдарда болған көлік апаттарынан туындады. Құрлыққа шыққан кезде дауыл Техас штатының Матагорда аралында 3 метрге дейін жететін дауыл толқынына әкеп соқты. «Брет» тудырған ауыр жаңбыр Техаста ең жоғары деңгейге жетті, ал Мексикада шамамен жаңбыр жауды. Зардап шеккен аймақтардағы көптеген үйлер зақымданды немесе қирады, нәтижесінде шамамен 150 адам үйсіз қалды. Барлығы дауылдан 15 миллион доллар (1999 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келді.

Метеорологиялық тарих

Брет 5 тамызда Африканың батыс жағалауынан басталып кеткен тропикалық толқыннан пайда болды. Толқын негізінен батысқа қарай жылжып, 15 тамызда Кариб теңізінің батысындағы төменгі қысымдық аймақпен өзара әрекеттесіп, төмен қысымды аймақ тудырды. Конвективтік белсенділік осы төмен қысымның маңында дамыды, ал 18 тамызға дейін жүйе Юкатан түбегінің үстінде орналасты. Сол күні, бұл бұзылыс Кампече шығанағына шықты, ал "Дауыл аулаушылар" тобы жүргізген барлау миссиясы жүйенің 1999 жылғы маусымның үшінші тропикалық депрессиясына айналғандығын көрсетті (сағат 13:00 шамасында CDT, 18:00 UTC). 19 тамызда желдің әсері азайды, орталық үстінде терең конвекция дамуына мүмкіндік берді. Сол күні Ұлттық дауыл орталығы (NHC) жүйені тропикалық дауылға дейін жаңартып, оған "Брет" деген ат берді. Шағын тропикалық циклон болған Брет солтүстікке қарай жылжу барысында бірнеше күн бойы біртіндеп күшейді. 20 тамыздың таңында жаңбырлы аймақтар қалыптаса бастады. 20 тамыздың кешінде "Дауыл аулаушылар" миссиясынан алынған жел туралы мәліметтерге сәйкес, Брет дауыл деп жарияланды. Шамамен сол уақытта, орта деңгейлі жотаның ықпалымен Брет солтүстік-солтүстік-батыс бағытқа бұрылды. Келесі күні Брет қарқынды күшеюге түсті. 22 тамыздың таңында дауыл 4 категориялы дауылға жетіп, ең жоғары қарқындылығына ие болды, желдің жылдамдығы және барометрлік қысым 944 мбар (гПа) құрады. 22 тамыздың кешінде Брет Мексика шығанағындағы тропосфералық жота мен Рио-Гранде аңғарындағы тропосфералық айналымға жауап ретінде солтүстік-батысқа қарай бұрылды. 23 тамыз (00:00 UTC) сағат 19:00 шамасында Брет Техас штатының Падре аралынан өтіп, желдің жылдамдығы және барометрлік қысым 951 мбар (гПа) болды, бұл жерге түсуін білдірді. 22 тамызда Корпус-Кристи қалалық әкімдігі Брет аймаққа қауіптің жоғары деңгейін сезіндіргендіктен, төтенше жағдай жариялады. Он мыңдаған тұрғындарға жағалау аймақтарын эвакуациялап, жергілікті паналау орындарында немесе ішкі аймақтағы туыстарының үйінде уақытша баспана табу ұсынылды. Корпус-Кристи халықаралық әуежайы 22 тамызда түскі уақытта жабылды. Сол күні Техас штатының 361 тас жолы және Порт-Арансастағы доктар жабылды.

Мексика

Мексикада, дауылға дайындық мақсатында, Мексика шығанағындағы 18 порт кішкентай және орташа көлемді кемелер үшін жабылды. Мексиканың солтүстігінде мыңдаған тұрғындарға жазық жерлерден эвакуациялану кеңес берілді, соның салдарынан 500-ден астам уақытша панажайлар ашылды. Мексика армиясы, Қызыл Крест және өрт сөндірушілер дауыл кезіндегі төтенше жағдайларға жедел жауап беру үшін күштерге дайындықпен жұмылдырылды. 22 тамызда Тамаулипас штатында төтенше жағдай жарияланды. Келесі күні, кемінде 120 өрт сөндіруші Монтеррей қаласына (Нуэво-Леон штаты) жедел көмек көрсету үшін жіберілді. Мексика үкіметі, дауылдың күшіне толыққанды тап болатын қала тұрғындарының қауіпсіздігіне ерекше мән берді. Техас шекарасына жақын жағалау аймақтарынан шамамен 7000 балықшы эвакуацияланды. Матаморос қаласында тағы 31 уақытша панажай ашылды. Мексиканың солтүстігіндегі мектептер бірнеше күнге жабылды.

Мексика

Тропикалық депрессияға айналуына дейін, Кампече шығанағында тоқтап тұрған кезде, бір отбасының мүшелері болған он адам қарсы бағытта соқтығысқан көлік апатында жарақат алды. Ногалес қаласындағы қатты жаңбыр көшелерде судың жиналуына және көлік кептелісіне әкеп соқты; сондай-ақ, қатты желден электр сымдары үзіліп құлады. "Брет" дауілінен бұрынғы эвакуация кезінде бір адам басылып қайтыс болды. Құрлыққа шыққаннан кейін бір адам үзілген электр сымынан тоқ соғып, тағы біреу су тасқынында батып кетті. Кадерейтада болған күрт су тасқыны қаланың көп бөлігін су басып, кем дегенде 150 отбасы үйсіз қалды.

Техас

Техас штатының Матагорда аралында «Брет» дауылының әсерінен 8.8 футқа (3 метрге) дейін су көтерілді. Галвестон маңындағы жағажайлардағы едәуір эрозия дауылдың қоздырған үлкен толқындарынан тіркелді. Падре аралында он екі жаңа шығанақ пайда болды, олардың бірі Мансфилд асуы деп жаңылыстыруға болатын мөлшерде болды. Кенди округінің орталық бөлігінде қатты жауын-шашын жауды, бірақ ол шағын аумаққа ғана шектелді. Аррансас өзені қатты жаңбырдың салдарынан тез арада тасып, Рио-Гранде Мексика шығанағына жақын жерде шағын су тасқынына себеп болды. Корпус-Кристи маңындағы жағажайлардан көп мөлшерде құм кетіп қалды. Кенди округінде электр бағанасының зақымдануы салдарынан мыңдаған адамдар электр қуатынан айырылды. Дауылдың қызығында Техастың оңтүстігінде шамамен 64 000 адам электр қуатысыз қалды. Корпус-Кристидегі зиян 100 000 долларға (1999 жылғы АҚШ доллары) бағаланды. Дуваль округінде су тасқынынан 200 үй зақымданды және кең аумақты егістік жерлер суға батты. Округ бойынша зиян шамамен 2 миллион долларды құрады (1999 жылғы АҚШ доллары). Штатта тағы бес F0 торнадосы пайда болды. Корпус-Кристидегі үйлер мен кәсіпорындарға келтірілген зиян 500 000 долларға (1999 жылғы АҚШ доллары) бағаланды; ал ауыл шаруашылығына келтірілген зиян 1 миллион долларға жетті, тағы 500 000 доллар (1999 жылғы АҚШ доллары) шығын тіркелді. Техастың оңтүстігіндегі жалпы зиян 15 миллион долларды құрады (1999 жылғы АҚШ доллары).

Салдары

23 тамызда Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) 717 қызметкерді, негізінен апатқа жауап беру тобынан, АҚШ-тың зардап шеккен аймақтарына жіберді. Келесі күні штатқа 564 Ұлттық гвардия әскері жөнелтілді. Дауылдан кейінгі күндері көптеген масалар мен басқа да жәндіктер тұрақсыз су жиналатын жерлерде жұмыртқалады, нәтижесінде олардың саны күрт өсті. Аурулардың таралу қаупін азайту үшін билік дезинсекциялық шаралар жүргізді. 25 тамызға дейін «Брет» даулынан бұрын ашылған барлық эвакуациялық орталықтар жабылып, тұрғындарға үйлеріне оралуға рұқсат берілді. 26 тамызда президент Билл Клинтон Брукс, Дюваль, Джим Уэллс және Уэбб округтерін ірі апат аймағына қосты. Бұл аталған округтердің тұрғындарына федералдық қаржыландыру алуға мүмкіндік берді. 3 қыркүйекте мемлекеттік нысандарды, жолдарды және су құбырларын қайта жаңартуға қаражат көлемі ұлғайтылды, бұл бағдарламаны жеделдетуге бағытталды. Келесі күні зардап шеккен округтерде 12 апаттан қорғану орталығы ашылды, онда тұрғындар федералдық қаржыландыруға өтініш бере алады. 9 қыркүйекте Техастың оңтүстігіндегі тұрғындар үшін тағы екі апаттан қорғану орталығы ашылды. Сол күні зардап шеккендерге 831 593,28 доллар (1999 жылғы АҚШ доллары) көлемінде тұрғын үй жәрдемақысы бөлінді. 15 қыркүйекте шамамен 10 200 адам апаттық несие алуға өтініш берді, олардың жалпы сомасы 3,1 миллион долларды құрады (1999 жылғы АҚШ доллары). Сонымен қатар, 167 адам FEMA-дан жедел көмек алды. Корпус-Кристиде жел мен жаңбыр қаланы қоқыс-қалдықтармен және бұталармен жапты, оны тазалауға 200 000 доллар (1999 жылғы АҚШ доллары) жұмсалды.