Кіріспе
Фикциялық оқиғаларды көрсететін деректі фильмдер жанры. Псевдодокументальді немесе жалған деректі фильм – деректі фильмнің форматын немесе стилін қабылдайтын, бірақ шын оқиғаларды бейнелемейтін фильм немесе бейнежазба. Оның орнына, оқиғаны баяндау үшін сценарий және ойдан шығарылған элементтер қолданылады. Псевдодокументальді фильм, моккументальді фильмдерге ұқсас болғанымен, әрқашан сатиралық немесе күлкілі мақсатта жасалмайды. Ол деректі фильмдерге тән камера техникаларын пайдалана алады, бірақ жасалған декорациялар, актерлер немесе жағдайлар қолданылуы мүмкін, сондай-ақ түсірілген кадрды өзгерту үшін немесе тіпті толығымен синтетикалық кадр жасау үшін цифрлық эффекттер қолданылуы мүмкін.
A pseudo documentary or fake documentary is a film or video production that takes the form or style of a documentary film but does not portray real events. Rather, scripted and fictional elements are used to tell the story. The pseudo documentary, unlike the related mockumentary, is not always intended as satire or humor. It may use documentary camera techniques but with fabricated sets, actors, or situations, and it may use digital effects to alter the filmed scene or even create a wholly synthetic scene.
Фильм
Орсон Уэллс радиошоуымен және тыңдаушыларды Жерді марсиандар басып алды деп ойлатып алдаған «Дүниелер соғысы» арқылы танымал болды. Фильм сыншысы Джонатан Розенбаум бұл Уэллстің алғашқы псевдодокументалды туындысы дейді. Псевдодокументалдық элементтер кейіннен оның көркем фильмдерінде қолданылды. Мысалы, Уэллс 1941 жылы түсірілген «Азамат Кейн» фильмінде пайда болған жалған деректі кинохроника жасады, ал 1955 жылы түсірілген «Мистер Аркадин» фильмін псевдодокументалды прологпен бастады. Питер Уоткинс псевдодокументалды стильде бірнеше фильм түсірді. Англияның ойдағы ядролық бомбалауы туралы баяндаған «Соғыс ойыны» (1965) настолько реалистік болды, BBC оны көрсетуден бас тартты. Фильм «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Уоткинстің осы сияқты басқа фильмдеріне «Жазалау паркі» (1971) және «Коммуна» (2002) кіреді. «Mad Max 2» фильмі алдымен оқиғаны сахналанған деректі фильм стиліндегі бейнелер тізбесі арқылы көрсетеді, бұл көрініс апокалиптикалық жаһандық соғыстың салдары екенін көрерменге жеткізу үшін жасалған.
Жалған көркем әдебиет
Псевдодокументальді фильмдермен байланысты және оларға тікелей қарсы келетін нәрсе – «жалған көркемдік» ұғымы. Жалған көркемдік фильм сахналаған, көркем фильм түрінде болып көрінеді, бірақ іс жүзінде нақты, сценарийсіз оқиғаларды бейнелейді. «Жалған көркемдік» терминін Пьер Бисмут 2016 жылғы «Рокки II қайда?» фильмін сипаттау үшін енгізді. Бұл фильм деректі әдіс қолданып, нақты, сценарийсіз оқиғаны баяндайды, бірақ оның түсірілімі мен монтажы көркем фильмге ұқсас. Осы көркемдік стильдің мақсаты – шындық сезімін жою, соның салдарынан нақты оқиғалар сахналаған немесе құрастырылғандай көрінуіне әкеледі. Макияж фильмдерінен (mockumentary) айырмашылығы, жалған көркемдік сатираға баса назар қоймайды, ал деректі көркемдікпен (docufiction) салыстырғанда, бұл өткен оқиғалардың көркемдік нұсқаларын қайта жасай қоймайды. Джанфранко Розидің туындылары да осы «жалған көркемдік» тұжырымдамасымен байланыстыруға болады. Мысалы, «Теңіз деңгейінен төмен» (Below Sea Level) фильмі сценарийсіз, деректі материалды бейнелеуде көркем фильмнің тілін пайдаланады. Рози өзінің жұмысы туралы: «Мен көркем фильм түсіріп жатырмын ба, әлде деректі фильм пе, маған ол фильм, ол – повествование» дейді.
Табылған немесе табылған кадрлар
Табылған кадрлар термині кейде сюжеті фильмнің түсірілген материалының табылуын қамтитын, құжаттық фильмдерге ұқсас туындыларды сипаттау үшін қолданылады. "Табылған кадрлар" бастапқыда толығымен басқа жанрдың атауы болған, бірақ мысалы, Variety журналы 2012 жылғы "Грейв Энкаунтерс 2" фильмін сипаттау үшін "жалған табылған кадрлар фильмі" деген терминді қолданды. Кино зерттеушісі Дэвид Бордуэлл бұл жаңа қолданысты шатасу тудыратындықтан сынға алды және оның орнына осы көркем тәсілді "табылған түсірілім" деп атауды ұсынады.
Теледидар
Телевизиялық жарнамаларда және сайлау кампанияларындағы жарнамаларда жалған деректі фильмдер пайда болды. 1988 жылғы АҚШ президенттік сайлау кампаниясында Майкл Дукакиске қарсы пайдаланылған "Айналма есік" жарнамасында деректі фильмге ұқсау үшін сценарий бойынша түсірілген көріністер көрсетілді, онда адамдар түрмеге кіріп-шығып жатқандары бейнеленді. 1984 жылы Бостондық Del Fuegos тобы Miller сырасының жарнамасында пайда болды, онда қолмен ұсталған камерада түсірілген, жалған деректі фильм стиліндегі сценарийлік көріністер қолданылды. Топ сатылып кеткені және жарнаманың жалғандығы үшін сынға ұшырады; тобының негізін қалаушы Уоррен Зэнес жарнама жасау қателік болғанын, олардың негізгі аудиториясы бас тартып, жарнама арқылы танымал болған жаңа аудитория ұзақ қызығушылық танытпағанын айтты. Питер Гринавей 1988 жылы француз теледидарындағы "Сендегі өлім" туындысында жалған деректі фильм стилін қолданды. Ол түсіру мүмкін болмаған тарихи оқиғаны қайта құру үшін жасалған көріністерді пайдаланып, оны шындыққа айналдырды. Реалити-телевизияны жалған деректі фильмнің бір түрі деп сипаттауға болады. 1992 жылғы MTV-нің "Нағыз әлем" жобасы осы жанрдың алғашқы және әсерлі мысалы, ол жартылай ойдан шығарылған "реальді" шоу болып табылады.