Кіріспе
Vachellia cornigera, әдетте бұқа шаңырағы акациясы (Fabaceae тұқымдасы) деп аталады, Мексика мен Орталық Америкаға тән, қабыршақталған тікенді ағаш және мирмекофит. "Бұқа шаңырағы" деген атау жапырақтардың түбінде жұптармен кездесетін, іші қуыс, ісіңкі тікендерге (техникалық тұрғыда жапырақ тікендері деп аталады) сілтеме жасайды, олар бұқаның мүйіздеріне ұқсайды. Юкатан (бұқа шаңырағы акациясы гүл жаратын аймақ) жерінде оны "субин" деп, ал Панамада жергілікті халық "качито" (кішкентай мүйіз) деп атайды. Бұл ағаштар көбінесе ылғалды төмендіктерде кездеседі.
Vachellia cornigera, commonly known as bullhorn acacia (family Fabaceae), is a swollen thorn tree and Myrmecophyte native to Mexico and Central America. The common name of "bullhorn" refers to the enlarged, hollowed out, swollen thorns (technically called stipular spines) that occur in pairs at the base of leaves, and resemble the horns of a steer. In Yucatán (one region where the bullhorn acacia thrives) it is called "subín", in Panamá the locals call them "cachito" (little horn). The trees are commonly found in wet lowlands
Морфология
Бұқа бұршақ акациясы көбінесе 10 метрлік (33 фут) ағаш ретінде кездеседі. Оның қабығы сұр немесе қоңыр түсті болып келеді және ұсақ телімдерге бөлінген. Бұтақтарының жаңа өскіндері қызғылт қоңыр түсті және кішкентай түктермен жабылады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, жапырақ сабаққа жалғасқан жерінде жұп тікенді қос тікені бар. Тікендердің түсі қоңыр, қызыл және сарыдан кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Тікендерде құмырсқалар мекендейді, олар өсімдікті шөптеуден қорғайды. Жапырақтардың ұштарында Белти денелерін табуға болады. Олар құмырсқаларға тамақ ретінде берілетін майлар мен қанттарға толы. Ауыз және тілге шағу нәзік жапырақтарды жеуге тырысудың тиімді кедергісі болып табылады. Өсімдікті жапырақ кесетін құмырсқалар мен басқа да қолайсыз шөптеушілерден қорғаудан басқа, құмырсқалар ағаш түбіндегі бұталардың өскіндерін де тазартады, олар өсіп, күн сәулесін бөгеуі мүмкін.
Физиологиясы
Акация (vachellia cornigera) және P. ferrugineus құмырсқасының химиялық сигнализациясының физиологиясы өсімдіктерде кездесетін, өсімдіктерге тән жануарлардың шабуылына жауап беру жолдарымен жұмыс істейді. Дегенмен, бұқа мүйізді акация бұл сигнализацияның функциясын кеңейтіп, жануарлардан қорғану үшін құмырсқаларды шақырады. Бұл акацияның P. ferrugineus құмырсқаларымен міндетті түрде байланыста болуына себеп болады. Бұл қарым-қатынаста өсімдіктер құмырсқаларға қорғаныш (ісіңкі тікендер түрінде), тағам (белок-майға толы белдік денелері түрінде) және қант шығаратын гүлсіз нектарийлер түрінде баспана ұсынады. Бұқа мүйізді акацияның жапырақшаларындағы кішкентай, ажыратылатын белдік денелері қорғаушы құмырсқалардың колониясын азықпен қамтамасыз ету үшін көпжасушалы құрылымға айналды. P. ferrugineus құмырсқалары акацияның тікендерінде кішкентай тесіктер жасап, сонда жұмыртқа салады және личинкаларын күтіп бағады. Бұл тікендер су өткізбейтін және ылғалды сақтайтын, құмырсқаларды қорғайды. Акация мен құмырсқа арасындағы байланыс зақымдалған өсімдіктерден шығатын ұшқыш заттар арқылы жүзеге асады. Қиратылған жапырақтардан бөлінген негізгі ұшқыш зат газ хроматографиясы арқылы транс-2 гексенал екені анықталды. Уильям Ф. Вуд пен Бренда Дж. Вуд жасаған тәжірибеде, транс-2 гексенал және дихлорметан ерітінділері бұқа мүйізді акацияға құйылды, құмырсқалардың реакциясын бақылау үшін. Нәтижесінде, статистикалық тұрғыдан маңызды сандағы құмырсқалар транс-2 гексенал жағылған жерге дихлорметанға қарағанда күштірек реакция көрсетіп, жиналды. Бұл транс-2 гексеналдың бұқа мүйізді акациясының құмырсқаларға қиындық туралы хабарлау үшін қолданатын негізгі ұшқыш зат екенін дәлелдеді. Осылайша, зақымдануға жауап беру жолының бастапқы сигналы жапырақтың физикалық зақымдануы болып табылады. Бұл жапырақ жасушаларында Ca2+ деңгейінің өзгеруіне алып келеді, соның нәтижесінде өзгеру потенциалы пайда болады. Өзгеру потенциалының нәтижесінде зақымдалған жапырақтар ұшқыш транс-2 гексеналды бөліп шығарады, оны құмырсқалар сезінеді және жануарлармен қоректенушілерді қуып шығу үшін зақымдалған жерге жиналады. Алайда, зақымдануға жауап ретінде ұшқыш заттардың бөлінуінің екінші функциясы бар. Эрнандес Зепеда және авторлар тобының зерттеуі көрсеткендей, ұшқыш заттардың бөлінуі өсімдіктердегі жасмон қышқылының белсенділігімен сәйкес келеді: бұл өсімдіктерде зақымдануға жауап ретінде белсенді болатын кең таралған жол. Сонымен қатар, жапырақтарға жасмон қышқылын қолдану CWIN (жасуша қабырғасында кездесетін нектар секрециясының инвертазалық реттеушісі) арқылы гүлсіз нектар өндірісінің артуына әкелді. Осылайша, бұқа мүйізді акация зақымданғанда, оны қорғау үшін құмырсқаларға сигнал береді, сонымен бірге олардың тағамдық ресурсының өндірісін де арттырады. Гүлсіз нектарийлер, нектар бөліп шығаратын өсімдік бездері, акацияның жапырақ сабақтарында орналасқан және құмырсқалар үшін тағамдық ресурс болып табылады. Бөлінген нектар өсімдіктің қорғаныш құмырсқаларды тарту арқылы жанама қорғанысында маңызды рөл атқарады. Өсімдіктерде мутуалистік құмырсқалар бар болғанда, гүлсіз нектар таңғы сағат 8 мен 10 аралығында күндізгі уақытта күрт өседі. Нектарий - нектар синтезденетін орын, ал синтезделетін компоненттерге қант, амин қышқылдары және нектариндер кіреді. Гүлсіз нектар өндіру үшін метаболикалық механизмдер секреция кезінде синтезделеді және белсенділенеді, содан кейін секреция тоқтағаннан кейін ыдырайды. Инвертаза - Орона Тамайо және авторлар тобы тапқан фермент, ол секреция алдында нектарийлерде жиналады, содан кейін секрециядан кейін тез төмендейді, сондықтан нектар секрециясында маңызды рөл атқарады. Нектарилер мен жапырақтардағы тағамдық денелерден (жапырақтың түбіндегі қуыс тікендер) бөлінетін нектар секрециясы ісінген өсімдік синдромы деп аталады. Бұл синдром акация өсімдігінің тіршілік етуі үшін маңызды, өйткені ол P. ferrugineus құмырсқаларымен жануарлар мен өсімдіктердің өзара қарым-қатынасын жеңілдетеді. Алайда, бұл синдром шығудан кейін бірнеше аптадан кейін ғана дамиды. Бұқа мүйізді акацияның ерте даму кезеңінде ісінген тікен синдромының (ісіңкі тікенді тікендер, белдік денелер және гүлсіз нектарийлер түріндегі арнайы белгілердің пайда болуы) болмағаны туралы хабарланған. Leichty және Poethig ісінген тікен синдромының экспрессиясын miR156/miR157 гендерінің экспрессиясындағы өзгерістермен және олардың мақсатты SPL транскрипциялық факторларының сәйкесінше өсуімен байланыстырды. Атап айтқанда, miRNA156/157 деңгейінің біртіндеп төмендеуі гүлсіз нектарийлердің ұзындығының біртіндеп артуымен және белдік денелер санының артуымен байланысты екенін анықтады. Сонымен қатар, тікендердің ісінуі осы miRNA деңгейі ең төмен болатын түйіндерде жүрді. Олардың нәтижелері осы белгілер miR156/miRNA157 SPL жолымен бақыланатынын көрсетеді, бұл синдромның жасқа байланысты (уақыт бойынша реттелген) генетикалық реттелудің салдары екенін және дамудың пассивті шектеулерінен емес екенін ұсынады. Heil және авторлар тобының 2014 жылғы зерттеуінде, зерттеу тобы акация иелерінің өз құмырсқаларын (pseudomyrmex) олардың сукроза инвертазасын тежеу арқылы манипуляциялайтынын анықтады. Бұл фермент құмырсқалардағы сукрозаны ыдыратады. Акация ұсынатын нектардағы хитиназа ақуызы сукроза инвертазасын тежейді. Хитиназа сукроза инвертаза ферменттеріне байланысу арқылы құмырсқалардың сукроза бар қанттарды ыдыратуына кедерілді етеді. Акация ағашының гүлсіз нектарында сукроза болмайды, сондықтан құмырсқалар акация ұсынатын гүлсіз нектарды, бірақ басқа сукроза бар нектарларды қорыта алады. Құмырсқалардың білмейтіні, осы көздің өзі (EFN) тежегіш хитиназаны қамтиды. Акацияның құмырсқалар физиологиясын манипуляциялауы олардың қорғаныс мінез-құлқының жалғасуын қамтамасыз етеді. Бұқа мүйізді акация мен P. ferrugineus құмырсқалары арасындағы симбиоздық қарым-қатынас екі түр үшін де өзара пайдалы болып табылады. Бұл қарым-қатынаста акация мен құмырсқалардың екеуінің де көптеген физиологиялық факторлары бар. Осы факторлардың нәтижесінде туындайтын мінез-құлықтарға мыналар кіреді: құмырсқалардың акацияны қорғауы және акацияның нектар секрециясы, нәтижесінде акацияның құмырсқаларды манипуляциялауы.
Декоративтік мақсаттарда
V. cornigera тікендері көбінесе ерекше әшекей мойындықтар мен белдіктерге тізіледі. Сальвадорда мүйіз тәрізді тікендер шағын балерина тұқымдық қуыршақтарының аяқтарын жасауға қолданылады, олар сәндік түйреуіш ретінде тағылады.
Дәстүрлі медицина
В. cornigera-ның тікендері дәстүрлі майя акупунктурасында да қолданылады.