Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1943 жылы түсірілген Дания фильмі
1943 Danish film
"Қаһар күні" (Vredens dag) – Карл Теодор Дрейердің режиссерлік жұмысы, Лизбет Мовин, Торкильд Руз және Пребен Лердорф Райе басты рөлдерде ойнаған 1943 жылғы Дания драмасы. Бұл фильм Ханс Виерс Йенсеннің 1909 жылғы "Анна Педерсдоттер" пьесасы негізінде жасалған, оқиғасы 16 ғасырдағы норвегиялық дерекке сіңірген. Фильмде анасы колдовство жасады деген айыппен қайтыс болғаннан кейін жас әйелдің қарт пасторға күйеуге шығуы туралы айтылады. Ол пастордың ұлына ғашық болып, өзі де колдовство жасады деген күдікке ілігеді. Фильм Данияның нацистік оккупациясы кезінде түсірілді, ал Дрейер фильм шыққаннан кейін Швецияға кетіп қалды. Бастапқыда баяу темптілігі үшін сынға ұшырағанына қарамастан, фильмге жоғары баға берілді.
Day of Wrath (Vredens dag) is a 1943 Danish drama film directed by Carl Theodor Dreyer and starring Lisbeth Movin, Thorkild Roose and Preben Lerdorff Rye. It is an adaptation of the 1909 play Anne Pedersdotter by Hans Wiers Jenssen, based on a 16th century Norwegian case. The film tells the story of a young woman who is forced into a marriage with an elderly pastor after her late mother was accused of witchcraft. She falls in love with the pastor's son and also comes under suspicion of witchcraft. The film was produced during the Nazi Occupation of Denmark, and Dreyer left the country for Sweden after its release. It has received very positive reviews, despite initial criticisms for slow pacing.
Сюжет
1623 жылы Данияның бір ауылында Герлофтың Мартесі деп аталатын қарт әйелді сиқыршылықта айыптады. Анна есімді жас әйел ұстаздықпен айналысатын, ескірген жергілікті пастор Абсалон Педерссонға тұрмысқа шыққан. Мерет күйеуінен әлдеқайда жас, күйеуінің бірінші некедегі ұлымен шамамен бірдей жастағы Энннің әрекетін мақұлдамайды. Анна Герлофтың Мартеге бас сауғалау орнын береді, бірақ Марте үйде көп ұзамай табылды, бірақ ол өзін көмексіз жасырып қойған деп болжанады. Герлофтың Марте Аннаның оқиғалар болған кезде өлтірілген анасы да сиқыршылықта айыпталып, жас Аннаға үйленуді көздеген Абсалонның араласуы арқасында аман қалғандығын біледі. Аннаға Херлофтың Мартесі анасының адамдардың өмірі мен өліміне билік ететіні туралы хабарлайды және бұл мәселеге қызығады. Абессалонның бірінші некеден туған ұлы Мартин шетелден оралады, ол Аннемен бірден бір-біріне тартылады. Ол күйеуін сүймейді, күйеуі де оны сүймейді деп ойлайды. Азаптау кезінде Герлофтың Мартесі сиқыршылықты мойындады, басқа дәлелдермен қатар, басқа адамдардың өліміне тілек білдіру ретінде анықталды. Ол Аннаны Абессалон кінәлі деп айыпталғаннан құтқармаса, ашуланатынын айтады, Аннаның анасын құтқарғанындай, оны құтқаруға жалбарынады. Марте екінші рет Абессалонға жалбарынып, құпиясын ашады, бірақ ауыл тұрғындары көзінше өртеніп өлтіріледі. Абеслон Аннаның анасын құтқарып, Мартені өртеп жібергеніне кінәлі екенін сезініп отыр. Анна мен Мартин жасырын түрде жақындасып, соңғы күндері өзгергенін көріп, Мереттің Аннаның мінез-құлқын күдікпен күтуіне себепші болды. Аннаның күлгенін күйеуі Мартиннің жанында естіді, бұл олардың бірге болған уақытында болмаған нәрсе. Абессалом Аннаның сезімдері мен нағыз ниеттерін ескермей, оған үйленгеніне өкінеді және оған мұны айтып, оның жастық шағы мен бақытын ұрлағаны үшін кешірім сұрайды. Абсалон өлтіріп бара жатқан жас қауым мүшесі Лорантиусқа бара жатқанда, қатты дауыл көтеріледі. Ол тергеу кезінде Герлофтың Мартесімен қарғысқа ұшырады және ол жақын арада өлімге ұшырайтынын алдын ала айтты. Осы арада Энн мен Мартин болашақты талқылайды, ал ол күйеуінің өлімін тілейтінін мойындауға мәжбүр болады, бірақ бұл іс жүзінде орын алудың орнына "егер" ретінде ғана. Сол сәтте Абессалом үйіне қайтып бара жатқанда, өзін "Өлімнің қолында қалғандай" сезінді. Абессалон қайтып келгенде, Анна күйеуіне Мартинге деген сүйіспеншілігін мойындайды және оның өлгенін қалайтынын айтады. Мартиннің атын атап, құлап қалады. Энн айқайлайды. Келесі күні таңертең Мартинді өз күмәні басады. Анна өзінің әкесі өліміне қатысы жоқ екенін, ол оны жоғарыдан келген көмек ретінде көріп, қазіргі бақытсыз некеден босату үшін көмектескенін мәлімдейді. Абессаломның жерлеу рәсімі кезінде Аннаны қайнанасы Мерет сиқыршы деп айыптады. Анн бастапқыда айыпты мойындамайды, бірақ Мартин әжесінің жағына шыққанда, ол оның сүйіспеншілігі мен сенімін жоғалтып алады. Ол күйеуінің ашық табутында оны өлтіргенін және оның ұлын шайтанның көмегімен сиқырлағандығын мойындайды. Оның тағдыры шешілген сияқты.
In a Danish village in 1623, an old woman known as Herlof's Marte is accused of witchcraft. Anne, a young woman, is married to the aged local pastor, Absalon Pedersson, who is involved with the trials of witches, and they live in a house shared with his strict, domineering mother Meret. Meret does not approve of Anne, who is much younger than her husband, being about the same age as the son from his first marriage. Anne gives Herlof's Marte refuge, but Marte is soon discovered in the house, though she is presumed to have hidden herself there without assistance. Herlof's Marte knows that Anne's mother, already dead at the time of the events depicted, had been accused of witchcraft as well, and had been spared thanks to Absalon's intervention, who aimed at marrying young Anne. Anne is thus informed by Herlof's Marte of her mother's power over people's life and death and becomes intrigued in the matter. Absalon's son from his first marriage, Martin, returns home from abroad and he and Anne are immediately attracted to each other. She does not love her husband and thinks he does not love her. Under torture, Herlof's Marte confesses to witchcraft, defined among other evidence as wishing for the death of other people. She threatens to expose Anne if Absalon does not rescue her from a guilty verdict, begging him to save her as he saved Anne's mother. Marte, after pleading with Absalon a second time, does not betray his secret and is executed by burning with the villagers looking on. Absalon feels his guilt over having saved Anne's mother, but leaving Marte to burn. Anne and Martin, clandestinely growing closer, are seen as having changed in recent days, fueling Meret's suspicion of Anne's character. Anne is heard laughing in Martin's company by her husband, something which has not occurred in their time together. Absalon regrets that he married Anne without regarding her feelings and true intentions, and tells her so, apologizing for stealing her youth and happiness. A violent storm erupts while Absalon is away visiting a dying young parishioner, Laurentius. He had been cursed by Herlof's Marte during her interrogation and she foretold an imminent death. Meanwhile, Anne and Martin are discussing the future, and she is forced to admit wishing her husband dead, but only as an "if" rather than it actually happening. At that moment Absalon, on his way home, feels "like the touching of Death itself." On Absalon's return, Anne confesses her love for Martin to her husband and tells him she wishes him dead. He collapses and dies, calling Martin's name. Anne screams. The following morning Martin is overcome by his own doubts. Anne declares that she had nothing to do with his father's death, which she sees as providential help from above to release her from her present misery and unhappy marriage. At Absalon's funeral, Anne is denounced by Meret, her mother in law, as a witch. Anne initially denies the charge, but when Martin sides with his grandmother she is faced with the loss of his love and trust, and she confesses on her husband's open coffin that she murdered him and enchanted his son with the Devil's help. Her fate appears sealed.
Өндіріс
"Қасқыр күні" Дрейердің "Вампир" (1932) фильмінен кейінгі алғашқы фильмі болды. Ол алдыңғы он бір жыл бойы журналист болып жұмыс істеді және "Мадам Бовари" романының экранизациясы, Африка туралы деректі фильм және Мэри Стюарт туралы фильм сияқты жобаларды іске асыруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Дрейер 1925 жылы Виерс Йенсеннің "Анна Педерсдоттер" пьесасын алғаш рет көрген және оны бірнеше жыл бойы экранға бейімдеуді қалаған. Фильм пьесаның түпнұсқасынан кейбір тұстарында ерекшеленеді, мысалы, Анна мен Мартиннің алғаш рет кездесіп, сүйіскен көрінесі. Йенсеннің пьесасында олар тартыншақ және ұялшақ, ал Дрейердің фильмінде олар ашық түрде жыныстық сезімдерді көрсетеді. Дрейердің продюсерлері Абсалон рөліне Айвинд Йохан Свендсенді бекітуді қалаған, бірақ Дрейер актерді "өте универсалды" деп ойлады және ол қалаған қатал мінезді көрсете алатын актерді таңдауды жөн көрді. Лисбет Мовин Дрейермен кездесуге шақырылғаннан кейін рөлге ие болды. Дрейер оған макияж жасауға рұқсат бермеді, себебі ол шынайы көріністі қалаған. Бір көріністе Анна Свиеркиердің кейіпкері өртеуге ұшырайды. Бұл көріністі түсіру үшін Свиеркиерді ағаш сатыға байлады, ал Дрейер оны сол жерде қалдырып, қалған актерлер мен түсірілім тобы Пребен Лердорф Рай мен Торкилд Руздың қарсылығына қарамастан түскі асқа кетті. Олар келгенде Свиеркиердің қатты терлегені байқалды, бұл фильмде де көрінеді. Бұл фильм де, Дрейердің көптеген фильмдері де тым баяу деп сынға ұшыраған, бірақ Дрейер оның режиссерлік шешімі де, монтажы да баяу емес екенін, керісінше, экрандағы кейіпкерлердің қимылдарының баяу болуы көрермендердегі кернеуді күшейту үшін жасалғанын түсіндірді.
Day of Wrath was Dreyer's first film since Vampyr (1932). He had spent the previous eleven years working as a journalist and unsuccessfully attempting to launch such film projects as an adaptation of Madame Bovary, a documentary on Africa and a film about Mary Stuart. Dreyer had first seen Wiers Jenssen's play Anne Pedersdotter in 1925 and had wanted to adapt it to the screen for several years. It differs slightly from the original play, such as the scene where Anne and Martin first meet and kiss. In Wiers Jenssen's play they are hesitant and shy, while in Dreyer's film they are bluntly sexual. Dreyer's producers had wanted him to cast Eyvind Johan Svendsen in the role of Absalon, but Dreyer thought the actor was too much of "a Renaissance man" and preferred to cast an actor that could project the austerity that he wanted. Lisbeth Movin was cast after being asked to meet with Dreyer. She was not allowed to wear any make up, with Dreyer preferring the realistic look. In one scene, Anna Svierkier's character is burnt at the stake. To depict it, Svierkier was tied to a wooden ladder, and Dreyer left her there while the rest of the cast and crew went for lunch, over the objections of Preben Lerdorff Rye and Thorkild Roose. When they returned, Svierkier was perspiring profusely, which is visible in the film. Although both this film and most of Dreyer's other films have been criticized as being too slow, Dreyer explained that neither his pacing nor his editing were slow, but that the movements of the characters on the screen were slow in order to build tension.
Шығару
Фильмнің премьерасы 1943 жылғы 13 қарашада Копенгагендегі World Cinema кинотеатрында болды. Дрейер фильмнің еврейлерді қуғындауға тең екенін әрқашан жоққа шығарды. Дегенмен, көптеген достарының кеңесімен ол "Ашу күні" фильмін шетелдік нарықтарда сату үшін Даниядан кетіп, фильм шыққаннан кейін соғыстың қалған бөлігін Швецияда өткізді. Фильмнің АҚШ-тағы премьерасы 1948 жылғы сәуірде өтті.
The film premiered at the World Cinema in Copenhagen on 13 November 1943. Dreyer always denied the film as being analogous to persecution of Jews. However, on the advice of many of his friends he left Denmark on the pretext of selling Day of Wrath in foreign markets and spent the rest of the war in Sweden shortly after the film's release. The film premiered in the United States in April 1948.
Қабылдау
Копенгагенде көрсетілген кезде фильмге жағымсыз пікірлер көп айтылып, қаржылық тұрғыдан сәтсіз болды, көптеген даниялықтар фильмнің баяу темпіне наразылық білдірді. Кейіннен ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жақсырақ сынға ие болды. Көптеген даниялықтар 29 тамызда басталған нацистік оккупация кезіндегі еврейлерді қудалау мен колдаушыларды өртеу арасында параллельдік тапты. Дрейер фильмнің нацистер туралы екенін жоққа шығарса да, соғыс кезінде ол Дания қарсылық қозғалысына үлкен әсер етті. 1948 жылы фильм АҚШ-та да жағымсыз пікірлерге ұшырады. Variety журналы «суреттің тым шаршататынын» және «оның басты мәселесі – жағымсыз, баяу темп екенін» жазды. «Ал ауыр сюжет, ең кішкентай комедиялық жеңілдеумен де көңіл көтермейді». The New York Times газетінің Bosley Crowther-ы фильмді «интеллектуалдық күшке» ие болғанына қарамастан «баяу және монотонды» деп сипаттады. Алайда, кейбір сыншылар фильмді бірден жоғары бағалады. The New Yorker журналы оны «қазіргі уақытқа дейін түсірілген ең жақсы фильмдердің бірі» деп атады. A. Bertrand Channon фильмді «шедевр» деп атады, ол «Грир Гарсон, Бетт Дэвис және Ида Лупино Рут Чаттертон, Норма Талмадж және Норма Ширер сияқты актрисалар қатарына қосылғаннан кейін де ұзақ талқыланып қалады» деді. Life журналы оны «соңғы жылдардағы ең керемет фильмдердің бірі» деп атады және сыншылардың бір тобының күш-жігері нәтижесінде 1948 жылдың тамызында төрт айдан кейін фильм қайта көрсетілді. Одан көп жылдар өткен соң, киносыншы Робин Вуд оны «Дрейердің ең бай жұмысы» деп атады, себебі ол «оның әлемге деген көзқарасына тән екіұштылықты толыққанды көрсетеді». Жан Семолуе былай деді: «Дрейердің фильмдеріне қызығушылық оқиғаларды немесе алдын ала анықталған кейіпкерлерді көрсетуде емес, оқиғалардың кейіпкерлерге тигізген өзгерістерін көрсетуде». Сыншы Джонатан Розенбаум «Ашу күні – тоталитарлық режим астында өмір сүру туралы жасалған ең ұлы фильм болуы мүмкін» деп жазды және ол Артур Миллердің «Крестол» пьесасына әсер еткенін айтты.
On its Copenhagen release, it received poor reviews and was unsuccessful financially, with many Danes complaining about the film's slow pace. It later gained a better critical reputation after World War II. Many Danes saw a parallel between the witch burning and the persecution of Jews during the Nazi occupation, which had begun on 29 August. While Dreyer denied the film was about the Nazis, during the war it had resonated with the Danish resistance movement. The film also received negative criticism in the United States in 1948. Variety wrote that "the picture is tedious to the extreme," and that its "chief trouble lies in the gratingly plodding pace. And the heavy story, unlightened by the slightest sign of comedy relief." Bosley Crowther of The New York Times called the film "slow and monotonous" despite having "intellectual force." However, from some reviewers, the film received immediate praise. The New Yorker called the film "one of the best ever made." A. Bertrand Channon called the film a "masterpiece" that will be "discussed long after Greer Garson, Bette Davis, and Ida Lupino have joined the company of Ruth Chatterton, Norma Talmadge, and Norma Shearer." Life magazine called it "one of the most remarkable movies of recent years" and noted that a campaign by a group of critics led to the film being shown again four months later in August 1948. Years after its release, film critic Robin Wood called it "Dreyer's richest work because it expresses most fully the ambiguities inherent in his vision of the world." Jean Semolue said that "the interest in Dreyer's films resides not in the depiction of events, nor the predetermined characters, but in the depiction of the changes wrought on characters by events. Critic Jonathan Rosenbaum wrote that "Day of Wrath may be the greatest film ever made about living under totalitarian rule" and believed it was an influence on the play The Crucible by Arthur Miller.