Кения тауларындағы жоғалып кеткен халықтар мен аңшылардың дәстүрлері
Agumba people
Агумба тайпасы – Кения тауының орман тұрғындары, қазір жойылған немесе сіңірілген. Тілі календжин диалектісіне ұқсас, маасай және кушит тілдерімен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агумба (сондай-ақ Гумба) халқы – Кения тауының ормандарында мекендеген этностық топ, бірақ қазір жойылып немесе сіңіріліп кеткен.
The Agumba (also Gumba) people were an ethnic group who inhabited the forests of Mount Kenya, but are now either extinct or assimilated.
Тіл
Меру дәстүріндегі агумбалар қазіргі окиек тілдерімен ұқсас календжин диалектісінде сөйлеген. Оларға өте ұқсас "Доко" тайпасы масаи тілінде сөйлеген, бірақ олардың кушит тілдеріне жататыны болжамдалған.
The Agumba of Meru tradition spoke a Kalenjin dialect that bears similarity to present day Okiek languages. The 'Doko' with whom they bear close resemblance spoke Maasai but were thought to have been Cushitic speaking.
Депозиттер
Рутледж кейбір кен орындарын байқап, сипаттады, олар Кикуюдағы жалғыз кен орындары екендігі айтылды. Басқа кен орындарының тек Килиманджаро маңында 50 шақырым қашықтықта орналасқандығы мәлімделді; алайда, осы көзден металл алу үшін Акамба немесе Масаи тайпаларымен сауда жасау қажет болды, бірақ 20 ғасырдың басында, кем дегенде Рутледжтің пікірінше, мұндай сауда «ешқашан айтарлықтай деңгейде болмаған». Жұмыс істеу процесі былай сипатталған:
Routledge observed and described some deposits which, it was noted, were the only deposits in Kikuyu. It was stated that the only other deposits were located 50 miles away near Kilimanjaro; however, to derive metal from that source required trade with the Akamba or Masai which as of the early 20th century, at least in Routledge's eye's seemed "never to have existed to any appreciable extent". The workings are described as follows;
Фадиман жазған Ати дәстүрлері осы қарғыс ритуалдарының қалыптасуын қамтиды. Олардың пікірінше, бұл ритуалдарды алғашқы аңшылар орманға енген кезде пайда болған қорқынышқа қарсы қорғаныс механизмі ретінде жасаған. «Қара» деп еске алынатын тау орманы Ати үшін өлім қаупі төндіретін бизон сияқты ірі жануарларға пана болды. Осы мәселеге жауап ретінде ет пен балға аң аулаушылар бірқатар қорғаныс ритуалдарын жасады. Белгілі және, мүмкін, алғашқы мысал – «соққы» (ua) немесе «шағу» (uma). Мысалы, «соққы» ритуалы жел бағытына қарай ұнтақталған шөптен жасалған қоспаны үрлеуден және «жолдарда тек құмырсқаларды көреміз, жамандық көрмейміз» деген фразаны айтудан тұрады. Бұл психологиялық тұрғыдан қауіпсіздік аймағын құруға септігін тигізді. Ати дәстүрлері 1700 жылдар шамасында осы қарғыс ритуалдарының дамуында тұжырымдамалық өзгерістер пайда бола бастағанын көрсетеді. Бұл бұрынғы тәжірибелердің Ати тайпасының «балта, қызыл топырақ және от таяқ» тәжірибесімен бірігуінен туындаған сияқты. Бұл бастапқыда меншік құқығын және пайдалану шекараларын белгілеу жүйесі болған көрінеді. Нәтижесінде «Ндинди» пайда болды, ол клан белгілерімен иілген және көрінуді жақсарту үшін жарқыраған қызыл охрмен боялған таяқ еді. Бұл таяқ «қауымдық қарғысқа» ұшыратылып, содан кейін оны пайдаланатын қауымның аң аулау аймақтарын белгілеу үшін қолданылды. Бұл дәстүрлер дамудың «жерді пайдалану мәселелерінен» туындағанын көрсетеді. Фадиман да осы туралы айтады, ет пен балға аң аулаушылардың «таудың барлық аймақтарынан бірте-бірте суық, тік және аралар мен жануарларға қолайсыз аймақтарға қарай көтерілуге мәжбүр болғанын» айтады. Бұл дәстүрлер жерді пайдаланудағы қақтығысты мал өсірумен және егін шаруашылығымен айналысатын қауыммен байланысты етеді. Олар Ндинди ритуалының дамуынан кейін осы қауымдар арасындағы байланыс бірте-бірте азайғанын атап көрсетеді.
A Athi traditions recorded by Fadiman capture the development of these cursing rituals. They suggest that these rituals were developed by the first hunters who ventured into the forest as defensive mechanisms against fear. The montane (remembered as "black") forest harbored large animals such as buffalo which represented a mortal threat to the A Athi. In response to the problem, these meat and honey hunters developed a number of defensive rituals. A noted, and perhaps first, example is the 'blow' (ua) or 'bite' (uma). The 'blow' ritual for example consisted of blowing a powdered herbal concoction in the directions of the wind while chanting the phrase "only ants on the paths we shall see no bad thing". This had the psychological effect of creating a moving zone of safety. A Athi traditions state that during the 1700s, conceptual changes begin to appear in the development of these cursing rituals. These appear to have arisen from a fusion of prior practice with the Athi "ax, red earth and fire stick" practice which appears to initially have been a property rights and use demarcation system. This resulted in the creation of a 'Ndindi', essentially a stick which was curved with clan markings and smeared with bright red ochre to enhance visibility. This stick was 'communally cursed' then used to demarcate the hunting zones of the using community. These traditions portray the development to have arisen out of 'problems over the use of land'. Fadiman does make note of this stating that meat and honey hunters "from every region of the mountain found themselves forced steadily uphill into regions that grew progressively colder, steeper and less favorable to both beehives and game". These traditions portray the land use conflict as being with a herding cultivating community. They do note that following the development of the Ndindi ritual, contact with between these communities diminished steadily.
Ассимиляция
Рутледж Кикуйу тайпасының Агумба тайпасы Кикуйулер жерге қоныстанғаннан кейін біртіндеп осы жерлерден жоғалып кеткенін хабарлайды. Олар бір деректе, Агумба тайпасының "батысқа қарай үлкен орманға" кеткені айтылады. Тағы бір Кикуйу әңгімесінде Агумба тайпасын Мунге Ньяга жіберген марабу құстары Кикуйулерге орын ашу үшін қуғандығы айтылады.
Routledge note that the Kikuyu state that the Agumba gradually disappeared from the land following Kikuyu settlement. They note that one tradition states that they went "west to a big forest". Another Kikuyu narrative claims the Agumba were chased away by marabou storks sent by Mwene Nyaga to make way for the Kikuyu.