Кіріспе

Уильям Портер "Билл" Лоуренс (13 қаңтар 1930 – 2 желтоқсан 2005) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің вице-адмиралы және әскери авиаторы, 1978 жылдан 1981 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз академиясының суперинтенданты қызметін атқарған. Лоуренс белгілі ұшқыш, әскери ұшақта дыбыс жылдамдығынан екі есе жоғары жылдамдықпен ұшқан алғашқы әскери авиатор және Меркурий ғарыш бағдарламасына түскен соңғы үміткерлердің бірі. Вьетнам соғысы кезінде Лоуренс жауынгерлік тапсырмада атып түсірілді және 1967 жылдан 1973 жылға дейін алты жыл соғыс тұтқыны ретінде өтті. Осы кезеңде ол тұтқындаушыларына қарсы тұруымен көзге түсті.

Ерте өмір және білім

Лоренстің ата-анасы мен әже-шешесі Теннесси штатынан шыққан. Оның әкесі Роберт Лэнди "Fatty" Лоуренс (1903–1976) Вандербильт университетінде оқыған, ол 1924 жылы бітірген, белгілі студент-спортшы болды. Ол 1930 жылдың 13 қаңтарында Нэшвилл қаласында дүниеге келді және жергілікті мектептерге қатысты. Лоуренс өзін академиялық жағынан да, студенттік спортшы ретінде де ерекшелендірді – сыныбында бірінші болып бітіріп, студенттік кеңестің төрағасы болды, сонымен қатар Нэшвиллдің Вест-Энд орта мектебінде студент-спортшы ретінде көзге түсті. 1947 жылы Йель университетінен стипендия ұсынылғанына қарамастан, ол АҚШ Әскери-теңіз академиясына түсуді жөн көрді.

Теңіз мансабы

Лоуренс әскери-теңіз академиясында үш спорт түрінен үздік спортшы ретінде көзге түсті: футбол, баскетбол және бейсбол. Академияда оқып жүрген кезінде ол бірнеше жоғары лауазымды мичмандық қызметтерді атқарды, оның ішінде мичмандық бригадасының командирі және 1951 жылғы түлектер тобының президенті болды. Сондай-ақ, ол 725 түлектің арасында 8-ші орынды академиялық жетістіктерімен иеленді. Оның басқа да маңызды еңбектеріне мичмандық тәртібін реттейтін ар-ұяқ қағидасын құруға көмектесу кіреді. 1951 жылы ол АҚШ Әскери-теңіз академиясын электротехника мамандығы бойынша бітірді. Лейтенант Лоуренс 1951 жылдың қыркүйегіне дейін Мичмандық командирінің көмекшісі ретінде академияда қызмет етті, содан кейін ұшқышқа дайындыққа бағытталды. 1952 жылы Лоуренс Әскери-теңіз авиаторы атанды.

Вьетнам соғысы

1967 жылы сол кездегі командир Лоренс «Констелляция» әуе кемесінде 143-ші истребитель эскадрильясының (VF 143) командирі болып қызмет етті. 1967 жылғы 28 маусымда Лоренс және оның радарлық операторы, кіші лейтенант Джеймс У. Бейли, Бюро нөмірі 152242 болатын F-4B Phantom II ұшағымен Солтүстік Вьетнамның Нам Динь қаласының солтүстік-батысындағы шабуыл кезінде, әуе шабуылына қарсы күресу бөліміне жетекшілік етіп ұшып жатқанда, ұшақ 85 мм снарядтан зардап шекті. Гидравликалық жүйе істен шыққанға қарамастан, Лоренс пен Бейли бомбаларын тастады, бірақ маневр жасау кезінде ұшақтың құйрығының бөлігі айырылып қалды. Екі офицер де катапультация жасауға мәжбүр болды, тұтқындалды және 1973 жылға дейін «Ханой Хилтон» деп белгілі Хун Ло түрмесінде соғыс тұтқыны ретінде ұсталды, осы уақыт ішінде олар қайта-қайта азаптаулар мен ұрып-сапыруларға ұшырады. Ол, бірге тұтқынға алынған Джеймс Стокдейлмен, тұтқынға қарсы күресімен танымал болды. Сонымен қатар, ол тұтқында болған кезде әрбір тұтқынның атын-жөні мен шені жаттап алды. Ол түрме қабырғаларын соғып, басқа тұтқындармен байланысу үшін код әзірледі. Бейли 1973 жылғы 18 ақпанда, ал Лоренс 1973 жылғы 4 наурызда босатылды. Тағы бір тұтқын – болашақ президенттік үміткер және сенатор Джон Маккейн болды. Лоренстің «Los Angeles Times» газетіндегі некрологында Маккейн: «Ол менің өмірімде кездескен ең ұлы адам болуы мүмкін», – деді және оның «тұрақты, бекем, шабыттандыратын, бірақ өте рационалды басшылығы көптеген қиын жағдайларда бізге жол көрсетті» деп атап өтті.

Вьетнам соғысынан кейінгі қызмет

Мекенге оралғаннан кейін және Мемфис әскери-теңіз ауруханасында сауығып шыққаннан кейін, Лоуренс Вашингтондағы Ұлттық соғыс колледжіне оқуға түсті, онда ол үздік түлек атанды. Сол кезеңде ол Джордж Вашингтон университетінде оқып, 1974 жылдың шілдесінде халықаралық қатынастар бойынша магистр дәрежесін алды. 1974 жылдың шілдесінде контр-адмирал дәрежесіне көтерілгеннен кейін Лоуренс Калифорниядағы Лемур әскери-әуе базасында АҚШ Тынық мұхиты флотының жеңіл шабуылдық қанаттарының командирі болып қызмет етті. Кейіннен ол Пентагонның авиациялық бағдарламалар бөлімінің директоры және әскери-теңіз операциялары (әуе соғысы) баслығының орынбасары болып қызмет атқарды. 1980 жылдың 1 тамызында вице-адмирал дәрежесіне көтерілді. Лоуренс 1981 жылдың қыркүйегінде Перл-Харбордағы АҚШ үшінші флотының құрама күштеріне басшылық етті. 1983 жылы ол 45 жастан асқандар арасындағы Гавайи қарулы күштерінің жеке теннис чемпионатында жеңіске жетті. 1983 жылдың 28 қыркүйегінде ол әскери-теңіз операциялары (кадрлар, персонал және оқу) бас орынбасары/әскери-теңіз кадрларының бастығы болып тағайындалды, ол кадрлар және оқу мәселелері бойынша әскери-теңіз саясатын қалыптастыруға және іске асыруға жауапты болды. Осы кезеңде флоттағы теңізшілер оны «Теңізшілер адмиралы» деп атады. 2000 жылы Теңіз академиясы Лоуренстің туған оқу орнына қосқан үлесін мойындап, оған үздік түлектердің біріне берілетін сыйлықты табыс етті. 2004 жылы адмирал Лоуренс жоғары мектепте және колледждегі спорттық жетістіктері үшін Теннесси штатының спорттық даңқ залына енгізілді. 2009 жылы АҚШ әскери-теңіз күштері Арли Берк классының эсминеціне Уильям П. Лоуренс деген ат берді, оның кемеге спонсорлық жасаушысы оның әйелі мен қыздары болды. 2008 жылдың 17 қазанында әскери-теңіз академиясында вице-адмирал Уильям П. Лоуренстің қоладан жасалған мүсіні ашылды. Бұл мүсін әскери-теңіз академиясының түлегі және іскер адам Х. Росс Перо сыйға берді.

Жеке өмір

1973 жылы Вьетнамнан қайтқанда Лоуренс әйелінің қайтадан үйленгенін білді. Келесі жылы ол Диана Уилкокс Роға үйленді. Венди Лоуренс әкесінің қадамын басып, Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, капитан шеніне жетті. Әкесі сияқты, ол да Әскери-теңіз авиаторы болды. Кейін NASA ғарышкері атанды және төрт рет ғарыш шаттлымен ғарышқа ұшты. Оның қарындасы, доктор Лори Лоуренс, әкесінің әкесі бітірген Вандербильт университетінде оқыды және қазір Вандербильт университетінің медициналық орталығында дәрігер болып жұмыс істейді.