Кіріспе

Эвкалипт түрлері

Эвкалипт сидероксилон, көбінесе мугга темірқайыры немесе қызыл темірқайыры деп аталады, Австралияның шығысында табиғи түрде өсетін шағын және орташа мөлшердегі ағаш. Оның қара, терең ойық темірқайыры, сүйірленген ересек жапырақтары, жеті гүлден тұратын шоғырлары, ақ, қызыл, қызғылт немесе қаймақ түсті гүлдері және тостақ пішіндес немесе қысқаша шар тәрізді жемістері болады.

Сипаттама

Евкалипт сидероксиллоны – әдетте белгілі бір биіктікке дейін өсетін және лигнотубер құрайтын ағаш. Қабығы түпкісінде терең ойылыңқы темір қабықтан қара сұрдан қараға дейін, ал қалың бұтақтарында ақтан сұрға дейін тегіс болады. Жас өсімдіктер мен қайта өскен өсімдіктердің жапырақтары ланцет пішіндес немесе сопақ немесе сызықты болып келеді, ұзындығы және ені белгілі бір шамада. Ересек жапырақтары ланцет пішіндес, екі жағы да бірдей жасыл түсті, ұзындығы және ені белгілі бір шамада, сабаққа қарай тартылып келеді. Гүл бүршіктері жапырақ қойнауларында, тармақталмаған, белгілі бір ұзындықтағы гүл сабағында орналасқан, ал жеке бүршіктер гүл сабағында орналасқан. Піскен бүршіктер сопақ немесе ромб пішіндес, ұзындығы және ені белгілі бір шамада, конус немесе тұмсық тәрізді қақпақпен жабылған. Гүлдеу сәуірден желтоқсанға дейін жалғасады, гүлдері ақ, қызыл, қызғылт немесе сары түсті болады. Жемісі – ұзындығы және ені белгілі бір шамадағы ағаш тәрізді, стақан пішіндес немесе қысқартылған шар пішіндес капсула, жапырақшалары жиек деңгейінен төмен орналасқан.

Таксономия және атау беру

Аллан Каннингэм евкалипт сидероксилон атауын Томас Митчеллдің 1848 жылы жарық көрген "Тропикалық Австралияның ішкі аймандарына саяхат журналында" тіркеген, бірақ өсімдіктің сипаттамасын бермеген. Түрдің алғашқы ресми сипаттамасы 1887 жылы Уильям Вуллс тарапынан Жаңа Оңтүстік Уэльс Линнеа қоғамының баяндамаларында жарияланды. "Сидероксилон" деген түрлік атау ежелгі грек тіліндегі "сидерос" (σίδηρος) – "темір" және "ксилон" (ξύλον) – "ағаш" деген мағына беретін сөздерден туындаған. 2019 жылдың желтоқсанына дейін Австралия өсімдіктер тізімі E. sideroxylon-ның екі түршесін мойындайды: Eucalyptus sideroxylon subsp. improcera A. R. Bean – кішкентай, өркені тоқталған ағаш, оның жапырақтары автономиялық түрінен қысқарақ және енірек, ал гүл шоқтары ұзын; Eucalyptus sideroxylon A. Cunn. ex Woolls subsp. sideroxylon.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Мугга темір қабығы Квинслендтің оңтүстік-шығысынан бастап, Жаңа Оңтүстік Уэльс арқылы Викторияға дейінгі орманды аймақтарда кең таралған және көбінесе көптеп кездеседі. Improcera подвиды тек Чинчилланың солтүстік-батысындағы Баракула мемлекеттік орманнан ғана белгілі. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі шаруалар бал жинау үшін қызыл темір қабық орманды жерлерге ара ұяларын орналастырады.