Кіріспе

Вокалдық музыка – бір немесе бірнеше әнші орындаған музыка жанры. Вокалдық музыка – ән айту арқылы орындалатын музыка түрі, ол аспаптық сүйемелдемемен немесе аспаптық сүйемелдемесіз (а капелла) орындалуы мүмкін, онда ән айту туындының басты назарын аударады. Ән айтуды қолданатын, бірақ оны басты орынға қоймайтын музыка көбінесе аспаптық музыка деп есептеледі (мысалы, Холсттың симфониялық туындысы "Планеталардың" соңғы бөліміндегі сөзсіз әйелдер хоры), сондай-ақ әнсіз музыка да осыған жатады. Вокалдық емес аспаптық сүйемелдемесіз музыка а капелла деп аталады. Вокалдық музыкада әдетте ән мәтіні деп аталатын ән сөздері болады, бірақ вокалдық музыкада тілдік емес буындар, дыбыстар немесе шулар қолданылатын мысалдар да бар, кейде бұл джаз саз әні сияқты музыкалық ономатопея ретінде кездеседі. Ән мәтіні бар қысқа вокалдық музыка ән деп аталады, бірақ музыканың әртүрлі стильдерінде оны ария немесе гимн деп те атай беруге болады. Вокалдық музыкада көбінесе мелодия құрайтын, көтеріліп-төмендеп келетін тұрақты дыбыс биіктіктерінің тізбегі болады, бірақ кейбір вокалдық стильдер ән айту немесе рэп сияқты ритмикалық сөйлеу сияқты айқын емес дыбыс биіктіктерін қолданады. Сонымен қатар, дауыс берудің әртүрлі кеңейтілген техникалары бар, мысалы, айқайлау, өксігіш үнмен айту, тамақтан ән шығару немесе йодль. Вокалдық музыка, бәлкім, музыканың ең ежелгі түрі болар, өйткені оған адам дауысынан басқа ешқандай аспап қажет емес. Барлық музыкалық мәдениеттерде вокалдық музыканың қандай да бір түрі кездеседі.

Әлемдік дәстүрлер

Үнді классикалық музыкасы бай вокалдық дәстүрге негізделген, онда тіпті аспаптар да адам дауысын ұстану, оған еліктеу немесе бірдей эмоцияларды қайта жарату қабілеті бойынша бағаланады. Түрік және Таяу Шығыс музыкасының дәстүрінде мәтінсіз дауысты импровизация маңызды элемент болды және қазір де солай. Мұндай музыка 13 ғасырға дейін, тіпті Палестинаға және Иерусалим қаласына өткен Бірінші крест жорығынан бұрын, мүмкін 900 жылға дейін де болған болуы мүмкін. Оңтүстік Африкадағы ежелгі кунг тайпалары мен руларының қазіргі ұрпақтары ұқсас дәстүрлі музыкалық әдістерді қолданады. Оңтүстік Үндістанның карнатик музыкасының маңызды ерекшелігі – тиллана деп аталатын импровизация түрі. Тувалық моңды ән салу көбінесе сөзсіз және импровизацияланған әндерден тұрады. Сигьт техникасы осының жарқын мысалы. Англосаксон және гэльдік қауымдастықтары. Хасидтер нигуним деп аталатын дауыс импровизациясының бір түрін пайдаланады. Ол сөзсіз әуендерден тұрады, олар "Бим бим бам" немесе "Ай йай йай!" сияқты дыбыстармен орындалады және көбінесе ырғақты қол шапалақтаумен және үстелге барабан соғумен сүйемелденеді. Puirt a beul, сонымен қатар "Ауыз музыкасы" деп те аталады, бұл шотландтық вокалдық техника, ол шотландтық дәстүрлі музыкасында қолданылатын сыбызғы, скрипка және басқа да аспаптардың дыбыстарын еліктейді. Оны Солтүстік Америкаға шотланд иммигранттары әкелді және тамыр музыкасынан блюграссқа дейін американдық музыканың көптеген түрлеріне енгізді. Cante Alentejano тек вокалдық музыкаға негізделген. Бұл ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енген екі португалдық музыкалық дәстүрдің бірі, екіншісі – фаду.

Еуропалық классикалық вокалдық музыка

Солфеге – дауыспен айтылатын музыкалық гамма, әрбір нотаға «До, Ре, Ми» сияқты әртүрлі буынды тағайындайды. Осыған ұқсас құралдар дәстүрлі үнді музыкасында және джаздың импровизациялық ән салу өнерінде кездеседі.

Джаз және халықтық музыка

Хип-хоп музыкасында бітбоксинг деп аталатын ерекше вокалды перкуссия түрі бар. Ол ырғақтар, ритмдер мен скрэтч жасауды қамтиды. Исландиялық Sigur Rós тобының әншісі Йон Тор Биргиссон, сондай-ақ исландиялық әнші-әндер авторы Бьорк сияқты, көбінесе сөздерсіз вокалды қолданады. Оның Medúlla альбомы толығымен өңделген және акустикалық вокал музыкасынан тұрады, оның ішінде бітбокс, хорлық аранжировкалар және көмей әндері бар. Әнші Бобби Макферрин тек өз дауысы мен денесін пайдаланып бірнеше альбомдар жазды, кейде мәтінсіз вокализациялармен қолдау көрсетілген мәтінді әуендерден тұрады.

Әндер

:Category:Song forms – ән айтылатын сөздері бар музыканың қысқа түрлері.

Әннің сөздерін қамтитын кеңейтілген әдістер

Екінші Вена мектебі, әсіресе Альбан Берг және Арнольд Шенберг, Sprechstimme деп аталатын техниканы қадағалап дамытты, онда әншілер көбінесе сөйлеп, көбінесе ән айтады және тек шамамен ноталарды орындайды.