Кіріспе

Америкалық көптеп кісі өлтіруші (1928–1952)

Уильям Эдвард Кук-кіші (23 желтоқсан 1928 – 12 желтоқсан 1952) – 1950–51 жылдары Миссури мен Калифорния арасында 22 күнге созылған қырқында бес адамнан тұратын отбасыны да қоса алғанда, алты адамды өлтірген американдық қылмыскер.

Ерте өмір

Уильям Эдвард Кук-күлкі 1928 жылы Миссури штатының Джоплин қаласында дүниеге келді. Оның он бір бауырласы болған. Ол бес жаста болғанда анасы Лора Мей Кук (қыз есімі Хинкл) отбасының үйінде күтпеген жерден қайтыс болды. Ол және кіші әпкесі Бетти оның денесін бірінші болып тапты. Кейіннен сот тергеушісі В. Г. Хоган басқарған тергеуде мидың қан тамырларының жарылуы өлімнің себебі деп анықталды және оның денесі табылар алдында бір сағат бұрын жақсы денсаулықта болғаны белгілі болды. Оның некрологында сол кездегі күйеуі және Уильям Кук кішінің әкесі – Уильям Кук аға туралы ештеңе айтылмаған, себебі көрсетілмеген. Одан кейін Уильям Кук аға балаларын тастап кетілген шахтаға көшірді, соңында оларды азық-түлікпен қамтамасыз етіп, өздеріне өзі көмектесуге қалдырды. Оларды билік органдары тапты және Куктан басқа барлық балалар асырап алуға берілді. Дененің деформациясы және қатыгез мінезінің салдарынан оны ешбір отбасы асырап алмады, сондықтан ол мемлекеттің қамқорлығына алынды. Кук ақырында мемлекеттен ақы алатын әйелдің қамқорлығына берілді, бірақ олардың қарым-қатынасы жақсы болған жоқ. Ұзақ уақыттан кейін ол ұсақ-кене қылмыстар жасап, мектептен қашуы үшін тұтқындалды. 12 жасында судьяға оның балалар үйінен гөрі түзеу мекемесінде болуды қалағанын айтты. Кук 17 жасқа толғанда Миссури штатының түрмесіне ауыстырылмас бұрын бірнеше жыл қамауда болды. Түрмеде ол бейсбол таяғымен басқа тұтқынды ұрып-соқты. Кук 1950 жылы түрмеден босатылып, Джоплинге оралды және қысқа уақытқа әкесімен қайта қосылды. Ол оған енді "оқпен өмір сүріп, саяхаттауды" ниет еткенін айтты. Содан кейін Кук Калифорния штатының Блайт деген шағын шөл қаласына көшті, онда 1950 жылдың Рождествосына дейін ыдыс жуушы болып жұмыс істеді. Желтоқсанның соңында ол тағы да шығысқа бет алды; жолда Техас штатының Эль-Пасо қаласында .32 калибрлі револьвер сатып алды.

Қылмыстар

1950 жылдың 30 желтоқсанында техастық механик Ли Арчер Техас штатының Лаббок қаласының жанынан өте жатып, автостоппен келе жатқан Билли Кукты машинасына мінгізді. Бірден кейін Кук Арчерді қарумен қорқытып, 100 доллар тонап алып, оны машинасының багаж бөліміне тықты. Кейін Арчер дөңгелек ашасымен багаж бөлімінің құлпын бұзып қашып құтылды. Автомобиль Клэрмор мен Талса, Оклахома арасында жанармай бітіргеннен кейін Кук тағы да автостоппен келе жатқандай болып, көлік күтті. Бұл жолы оны Иллинойс штатынан келген фермер Карл Моссер, әйелі Тельма, үш кішкентай баласы (Рональд Дин, Памела Сью және Гэри Карл) және итімен бірге Нью-Мексикоға бара жатқанда көтеріп алды. Кук Моссерді 72 сағат бойы қарумен қорқытып, мақсатсыз айналдырып, өлтіруге мәжбүр етті. Бірде Моссер Техас штатының Уичита-Фоллс қаласының жанындағы жанармай құю станциясында Кукқа қарсы тұруға тырысты, бірақ Кук одан күшті болды. Содан кейін Кук бүкіл отбасыны және олардың итін атып өлтірді. Олардың денелерін Миссури штатының Джоплин қаласының жанындағы шахтаға тастады. Кук Моссердің көлігін Оклахомада тастап, Калифорнияға қайтып келді. Көлік оқ тесіктермен толы және қанға батқан күйде табылған. Кукке тиесілі қарудың түбіртегі машинадан табылды. Блайт қаласының жанында округ шерифінің орынбасары Хомер Уолдрип Кукқа күдікпен қарап, ол бұрын досымен бірге тұрған мотельге барды. Досын сұраққа алуды үміттенген ол Кук есіктен секіріп шығып, револьверін тартып алғанда таң қалды. Кук Уолдрипті тұтқынға алды. Моссерлерге жасағандай, Кук орынбасарды да мақсатсыз айналдырып, жүргізуге мәжбүрледі. Бұл сапарда Кук Моссерлерді өлтіргенімен мақтанды. Шамамен қырық мильден кейін Кук орынбасарға тоқтауға және басын төмен қаратып, жол жиегіне жатуға бұйырды, өйткені оны басына атып өлітін болар еді; бірақ Кук орнынан тұрып, полиция машинасына қайта кіріп, кетіп қалды. Содан кейін Кук Сиэтлден келген тағы бір жүргізуші Роберт Дьюиді ұрлап алды. Кейінірек саяхат сатушысы Куктан қаруын тартып алуға тырысты, бірақ жарақат алды. Машина жолдан шығып, шөлге құлап кетті. Кук Дьюиді басына атып өлтірді. Дьюидің денесі Огилбидің (Калифорния) жанында Уолдриптің тастап кеткен машинасынан табылды; Кук Дьюидің көлігін Мексиканың Мехикали қаласында тастап кетті. Осы кезде АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы барлық құқық қорғау органдары Кукты іздестіріп, Блайтке қайтып келгенін білді. Ол аулауға шыққан Джеймс Бёрк пен Форрест Дэмронды ұрлап әкетті. Оларды Мексика шекарасы арқылы Санта-Розалияға дейін айдап әкеп, онда Санта-Розалия полициясының бастығы Луис Парра оны таныды, Кукқа жақындап, белбеуінен 32 калибрлі револьверді тартып алып, тұтқындады. Мексиканың сол кезде АҚШ-пен экстрадиция келісімі болмағандықтан, офицерлер тобы Кукты шекарадан физикалық түрде итеруге шешім қабылдады. Ол дереу тұтқындалды.

Атқару

Кук Оклахома-Ситиге Моссерді өлтіргені үшін сотталуға қайтарылды. Ол оларды штат аралық шекарадан өткізгендіктен, қылмыс Федералдық Құсып алу заңы бойынша федералдық қылмысқа айналды. Өлім жазасынан құтылу үшін Кук бес айыптама бойынша құналыққа мойындады. Сот Куктің психикалық денсаулығына қатысты даулар болғандықтан, мойындауға рұқсат берді. Бір психиатр оның ақыл-есі сау және психопат екенін, ал екіншісі – ақылсыз екенін айтты. Кук 300 жылға бас бостандығынан айырылды, әр айыптама бойынша 60 жылдан, жазасын Алкатраз федералдық түрмесінде өтейді. АҚШ округтік судьясы Стивен С. Чандлер: «Менің ойымша, айыпталушының қазылар алқасы немесе осы сот өлім жазасын талап ететін қылмыс жасауға жеткілікті саналы екенін айтуға негіз жоқ» деді. Кукке өмір сақталғанына ашуланған АҚШ прокуроры Роберт Э. Шелтон орнынан секіріп, «Егер ұлт тарихында өлім жазасының орын алған жағдайы болса, осы жағдай сондай. Бұл баланың балалық шағы алты адамды, бүкіл отбасын қанды қырғынмен жоюға ақталмайды. Мен бұл істе өлім жазасын талап ететінімді жұртшылық пен сотқа жеткізгім келеді. Егер сот осы істің барлық мән-жайларын естісе, онда басқаша шешім қабылдауы мүмкін» деді. Чандлер барлық мән-жайды білетінін және бұл істің өлім жазасына лайық емес деп санайтынын айтты. Ол Куктің өсіп-өнуіне тоқталып, «Қоғам осы балаға қатыгез және адамдық емес жағдайда өсіп-өнуге мүмкіндік бергені үшін айыпталады және кінәнің бір бөлігін қабылдауы керек. Егер бұл балаға азаматтық тәрбие мен білім берілгенде, бұл қылмыс болмас еді» деді. Осы сәтте Шелтон қарсылық білдіріп, өзінің балалық шағы туралы айтты. Көңілі толқып, ол: «Мен бес жаста болғанда анам қайтыс болды. Мен жер астындағы үйдің ішінде тұрдым, мен қылмыскер емеспін. Мен жұртшылыққа өлім жазасын талап ететінімді білдіргім келеді» деді. Біраз уақыттан кейін Куктің жазасы 20 жылдан кейін шартты түрде босату мүмкіндігімен байланысты екені белгілі болды. Бұл оның Калифорнияда жасаған кісі өлтіруі үшін сотталуына үлкен қоғамдық қысым жасады. Куктің денесі Миссури штатының Джоплин қаласына қайтарылып, Бейбітшілік шіркеуінің зиратына жерленді.

Танымал мәдениетте

Эдвард Бункер өзінің "Қылмыскердің тәрбиесі" атты мемуарларында Кукқа душ ішінде пышақпен шабуыл жасап, күзетшілер оны жеке камераға алып кеткенге дейін бірнеше рет жарақаттағанын айтады. Алайда, Бункер бұл оқиғаның 1950 жылы Лос-Анджелес округінің түрмесіндегі "Жоғары қуатты" бөлімінде болғанын, сол кезде Кук Роберт Дьюиді өлтіргені үшін сотталып жатқанда орын алғанын жазады. Нақты сот процесі 1951 жылдың қазан және қараша айларында Калифорния штатының Эль-Центро қаласында өтті. Кук 1950 жылдың маусым айында Миссури штатының түрмесінен босатылып, сол жылы Калифорнияда бірнеше ай болды және қиындықтардан аулақ болуға тырысты. Ұлттық мұрағаттардан алынған мәліметтерге сәйкес, Кук Алкатраз федералды түрмесінен Империал округіне сотқа қатысу үшін тасымалдау кезінде Лос-Анджелес округінің түрмесінде бір күн ғана болған. 1950 жылы Лос-Анджелес округінің түрмесіндегі душта Бункер кімді болса да пышақтаған болса, ол Кук емес еді. 1953 жылы Айда Лупиноның режиссерлік еткен "Жолдас іздеуші" ("The Hitch Hiker") фильмі Кук жасаған қылмыстарға негізделген. Басты рөлдерде Эдмонд О'Брайен мен Фрэнк Лавджой ойнады, ал Уильям Талман Кук үлгісінде жасалған, деформацияланған қабағы бар "Эммет Майерс" рөлінде сомдады. Фильмнің сюжеті Кук Джеймс Бёрк пен Форрест Дэмронды ұрлап, Мексикаға қашқан оқиғасының драматизациясы болып табылады. Билли Кук туралы терең зерттеу, оның қылмыстары мен өлімі Джон Гилмордың 2005 жылғы "Л.А. Көңілі толу: қылмыстар мен жаман заманның ландшафты" кітабында келтірілген. Суретші Марк Зингарелли 1987 жылы Кук туралы жеті беттік комикстік әңгіме жазды, ол "The 'Cockeyed' Cook Story" деп аталды және "The New Comics Anthology" жинағына енді. The Doors тобының әншісі Джим Моррисонның "HWY" фильміне жазылған түпнұсқа сценарийдегі басты кейіпкер Билли есімді автостопшы, бұл Кукқа сілтеу. Осы оқиға The Doors тобының "Riders On The Storm" әнінің екінші шумағына да ықпал етті.