Кіріспе
chembox
|verifiedrevid = 476992809
|Name = Фторсутек
|ImageFileL1 = Фторсутек 2D өлшемдері.svg
|ImageFile = Фторсутек.svg
|ImageFileR1 = Фторсутек 3D vdW.svg
|OtherNames = Флуоран
|Section1 =
|Section2 = Чембокс қасиеттері
|H=1 | F=1
|Formula = HF
|Appearance = түссіз газ немесе түссіз сұйықтық (19,5 °C төмен)
|Odor = жағымсыз иіс
|Density = 1,15 г/л, газ (25 °C) 0,99 г/мл, сұйықтық (19,5 °C) 1,663 г/мл, қатты (-125 °C)
|Solubility = толық араласады (сұйықтық)
|MeltingPtC = 83,6
|BoilingPtC = 19,5
|RefractIndex = 1,00001
|pKa = 3,17 (суда), 15 (DMSO)
|ConjugateAcid = Флуороний
|ConjugateBase = Флуорид
|VaporPressure = 783 мм сын. бағ. (20 °C)
|REL = TWA 3 ppm (2,5 мг/м3) C 6 ppm (5 мг/м3) [15 минут]
|LCLo = 313 ppm (қоян, 7 сағ) Сұйық HF молекулалардың тізбектерінен де тұрады, бірақ тізбектер қысқарақ, әдетте бес немесе алты молекуладан тұрады.
|verifiedrevid = 476992809
|Name = Hydrogen fluoride
|ImageFileL1 = Hydrogen fluoride 2D dimensions. svg
|ImageFile = Hydrogen fluoride. svg
|ImageFileR1 = Hydrogen fluoride 3D vdW. svg
|OtherNames = Fluorane
|Section1 =
|Section2 = Chembox Properties
|H=1 | F=1
|Formula = HF
|Appearance = colourless gas or colourless liquid (below 19.5 °C)
|Odor = unpleasant
|Density = 1.15 g/L, gas (25 °C)0.99 g/mL, liquid (19.5 °C)1.663 g/mL, solid (–125 °C)
|Solubility = completely miscible (liquid)
|MeltingPtC = 83.6
|BoilingPtC = 19.5
|RefractIndex = 1.00001
|pKa = 3.17 (in water),
15 (in DMSO)
|ConjugateAcid = Fluoronium
|ConjugateBase = Fluoride
|VaporPressure = 783 mmHg (20 °C)
|REL = TWA 3 ppm (2.5 mg/m3) C 6 ppm (5 mg/m3) [15 minute]
|LCLo = 313 ppm (rabbit, 7 hr) Liquid HF also consists of chains of HF molecules, but the chains are shorter, consisting on average of only five or six molecules.
Басқа сутегінің галоидтарымен салыстыру
Фторсутек, басқа ауыр сутек галидтерінен өзгеше, −85 °C (-120 °F) пен −35 °C (-30 °F) аралығында қайнайды, ал фторсутек 20 °C-қа дейін қайнамайды. Бұл HF молекулалары арасындағы сутектік байланыс сұйық күйде жоғары тұтқырлыққа және газ күйде күтілгеннен төмен қысымға себеп болады.
Льюис қышқылдарымен реакциялар
Су сияқты, HF әлсіз негіз ретінде танылуы мүмкін, Льюис қышқылдарымен реакцияласып, суперқышқылдарды құрайды. Антимон пентафториді (SbF5) қолданылғанда, фтор-антимон қышқылы түзіліп, −21 Хаммет қышқылдығы функциясы (H0) мәніне жетеді.
Катализатор
HF мұнай өңдеу зауыттарында алкилдеу процестерінде катализатор ретінде қолданылады. Ол әлемде орнатылған сызықты алкилбензол өндіріс орындаларының көп бөлігінде пайдаланылады. Процесс н-парафиндердің олефиндерге дейін дегидрогенделуінен және HF катализаторы ретінде бензолмен одан әрі реакцияласуынан тұрады. Мысалы, мұнай өңдеу зауыттарында жоғары октанды бензиннің (бензиннің) құрауышы – "алкилат" алкилдеу бөлімшелерінде жасалады, онда С3 және С4 олефиндері мен изобутан біріктіріледі.
Еріткіш
Фторсутек – тамаша еріткіш. Фторсутек сутекті байланысқа түсу қабілетін көрсетеді, сондықтан тіпті ақуыздар мен көмірсулар да оған еріп, одан қайта алынуы мүмкін. Керісінше, көптеген фторды қамтымайтын минералдық заттар ерімейді, олар фторсутекпен реакцияға түседі.
Денсаулыққа әсері
Фторсутек өте коррозиялық және күшті тікелей әсер ететін у. Әсер еткен жағдайда дереу медициналық көмек қажет. Ол мүйіз қабықтың жылдам бұзылуы арқылы соқырлыққа алып келуі мүмкін. Фторсутекты жоғары концентрацияда немесе терімен бірге тыныс алғанда, жүрек соғудың бұзылуынан немесе өкпе ісінуінен (өкпеде сұйықтық жиналу) өлімге әкелуі мүмкін.