Кіріспе

Фиджи провинциясы

География

Надрога/Навосаның бас қаласы Сигатока, Сигатока өзенінің сағасына жақын орналасқан. Надрога күннің шағылысымен және ақ құмды жағажайларымен әйгілі. Навоса бұрынғысынан жабайы күйінде қалып, даму жағынан Надрогадан кем дамыған. Алайда, бұл аймақта ағын сулар, терең шатқалдар мен тік таулар көп. Надрога-Навоса провинциясы контрастты ландшафттарды қамтиды: Вити-Левудің ішкі жағына қарай созылған тік және таулы солтүстік жиектері, құмды төбелер мен су тасқынына ұшырайтын жазықтар, провинцияның символы – жабайы жылқы мекендейтін ішкі аймақтың төбелі жерлері. Надроганың жағалауы әдемі жағажайларымен және лагуналарымен танымал. Вити-Левудің батыс жағалауындағы рифтермен шектелген Маманука аралдары танымал туристік және серфинг орындары болып табылады. Надроганың жағалау жолағы Фиджидің Корал жағалауының бір бөлігі болып табылады және онда Shangri-La's Fijian Resort, Outrigger Fiji Beach Resort, Intercontinental Fiji Golf Resort & Spa сияқты жетекші қонақ үйлер мен курорттар орналасқан. Надрогадағы танымал аймақтар: Таваруа аралы, Натадола жағажайы, Коротого, Сигатока, құмды төбелер және «Фиджидің салат көші» (Доңғалақ жол). Фиджинің маңызды археологиялық және тарихи орындарының бірі – Сигатока құмды төбелері, әлемдік мұра нысаны, провинцияда, Сигатока қаласынан шамамен жарты мильдей қашықтықта орналасқан. 1989 жылдың шілде айында бұл төбелер Фиджидің Ұлттық сенім қоры басқаруымен Фиджидің алғашқы ұлттық паркі болып жарияланды. Бұл ерекше аймақ 650 гектар жерді алып жатыр және геоморфологиялық, экологиялық, мәдени және эстетикалық ерекшеліктердің бай үйлесімін ұсынады. Ұлттық парк білім беру және демалыс мақсатында маңызды және Фиджидің қоршаған ортаны қорғауға жасаған қадамы болып табылады. Сигатока аңғары Фиджинің «салат көші» деп белгілі. Тарихи құндылығы жоғары басқа да орындар – «Тавуни бекінісі» (Сигатока аңғарындағы ежелгі тонгалық бекінілген елді мекен) және «Моми зеңбірек орны» (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Моми шығанағына қарауыл болған екі ұзын қашықтықтағы зеңбірек орналасқан жер). Сонымен қатар, жергілікті флора мен фаунаны сақтауға және қорғауға арналған Kula Eco Park, Надрога мен Фиджидің аралдардың қазынасын сақтауға жасаған қадамдарына үлкен үлес қосады. Надрога зор тарихи және археологиялық маңызға ие. Лапита тайпасы провинцияда қоныстанды, ал елдегі алғашқы қоныс Бурева, Надрогада болды. Надрога Фиджинің отарлау алдындағы ірі мемлекеттерінің бірі болды.

Мәдениет

Надрога/Навоса халқы Фиджидегі ең жылы қабылдайтын адамдардың қатарында, бұл провинциядағы жанды және маңызды туризм индустриясына үлкен үлес қосты. Надрога/Навосаның iТаукейлері өз тілінде/диалектісінде сөйлейді және өзгеше материалдық мәдениетке ие. Мәдениет Надрогада өте күшті, мұнда Лапиталар әкелген, ежелгі керамика жасау өнері сақталған, олар Фиджиде алғашқы қоныстарын Надрогада салған. Ватулеледе маси немесе тапа жасау гүлденеді, ал басқа аймақтарда дәстүрлі тұз өндіру әлі де жалғасуда.

Әкімшілік/ басқару

Надрога Навоса провинциясы провинциялық кеңес арқылы Фиджидің iTaukei істері министрлігінің әкімшілік бағынысында болады. Кеңес төрағасы – провинцияның дәстүрлі жоғары басшысы На Калеву Рату Сакиуса Макуту. Рату Сакиуса – Фиджидің мұрагерлік басшыларының бірі, ол Фиджи азаматтарына зор саяси ықпал етеді және ұлттық мәселелерге белсенді қатысады. Әдетте, провинция Фиджи Парламентіне үш өкіл жібереді.

Аудандар

Надрога Навосаға Куву, Насигатока, Тува, Маломало, Вай, Малоло, Накалимаре, Наматаку, Ноикоро, Конуа, Равирави, Нококоноко, Вайкоба, Мавуа, Бемана, Наватусила, Короинасау, Комаве, Королеву I Вай, Насикава, Надрау және Ватулеле аудандары кіреді. Халық жағалау және ішкі аймақтарға шашырап орналасқан, алайда негізгі экономикалық қызмет жағалауға шоғырланған, онда туризм және қант өнімі маңызды табыс көзі болып табылады.

Христиандық мемлекет

2015 жылы Надрога Навоса аймағында "христиан мемлекеті" құруға әрекет жасалды. Бұл оқиғаны сол кездегі полиция бастығы Бен Гренвальд зиянсыз культ деп сипаттаса, премьер-министр Франк Байнимарама бұл мәселеге қатаң қарап, әскерге күш қолдануға бұйрық берді.

Экономика

Надрога Навоса – Фиджидегі ең ірі провинциялық экономикалардың бірі. «Коралл жағалауы» деген лақап атымен белгілі Надрогада Надиден тыс жерлерде көптеген қонақ үйлер мен курорттар орналасқан. Соңғы кезде халықаралық тұрғын үйлердің құрылысы қарқынды дамып келеді. Туризм көптеген адамдарды жұмыспен қамтып, провинцияның дамуына зор үлес қосады. Надрога, әсіресе Сигатока аңғары, Фиджидің «Салат алаңы» деп есептеледі, ол елдің жемістерінің, дәмдеуіштерінің және көкөністерінің көп бөлігін жергілікті тұтыну және экспортқа өндіреді. Дало (немесе таро) көбінесе Шығыс Фиджиде өндіріледі, ал Надрогада оның өндірісі шектеулі. Кассава (тапиока) тұтыну және экспорт үшін өндіріледі. Бұл провинция Фиджидегі қант өндіретін маңызды аймақтардың бірі, бірақ соңғы 10 жылда фермалардың саны мен өндіріс көлемі азайды, себебі фермерлер егістіктерін әртараптандыруға және табыстырақ дақылдарға көшуге тырысады. Жерді жалға беру мерзімінің аяқталуы да қант өндірісінің төмендеуіне себеп болды. Мал шаруашылығы (етті мал өсіру) бұрын үкіметтің қолдауымен жүзеге асырылатын маңызды экономикалық қызмет болған, бірақ соңғы жылдары оның да үлесі азайды.

Спорт

Надрога – Фиджи аралдарының әйгілі спорт орталығы. Бұл Фиджидің паралимпиадалық спортшысы Илиэса Делананың туған жері, ол Фиджи және Тынық мұхиты үшін алғашқы Паралимпиада алтын медалін жеңіп алды. Регби – Надроганың құмарлығы, ол регби жарыстарында да, ұлттық құрамаға регбишілер дайындауда да ең табысты. Надрога регби командасы бұрынғыда 2009 жылдан 2012 жылғы 29 қыркүйекке дейін беделді BSP Farebrother Sullivan кубогын иеленді, бірақ Суваға ұтылып одан айырылды. 2013 жылы олар Farebrother Sullivan кубогын иегері Тайлевудан қайтарып алды. Қазіргі таңдағы Digicel кубогын 2013, 2012, 2011, 2009, 2004, 2005, 2006 және 2007 жылдары жеңіп алып, иеленуде. Farebrother Sullivan кубогы – Фиджи регбиінің қасиетті құндылығы: осы кубокты ұстаған әркім Фиджи регбиінің чемпионы деп есептеледі. Фиджидегі екінші ірі спорт аренасы – Лавақа паркі, Ұлттық стадионнан кейін екінші орында тұр, ол провинцияның астанасы Сигатокада орналасқан. Надрога жыл сайынғы Билибили жарысымен мәшһүр, бұл провинцияның қонақүйлері мен курорттарының қызметкерлері қатысатын мерекелік спорттық шара. Тартыс, қап тастау және басқа да жарыстардан бөлек, шараның ең қызықты бөлігі – Сигатока өзенімен өтетін әйгілі "билибили" (бамбук сал) жарысы.

Регби

Надрога регби командасы Фиджи регби тарихындағы ең табысты және ең үздік провинциялық регби командасы болып табылады. 2017 жылдың 22 шілдесіне дейін олар Фиджи регбиінің басты жүлдесі – Farebrother Sullivan Cup-ты Farebrother Sullivan сын-тестісінің басталғаннан бері рекордтық 111 рет сақтап қалды. Команда 1971 жылдан 1979 жылға дейін қатарынан 9 жыл бойы Farebrother Sullivan Cup-ын ұстады. "Тұлпарлар" (Stallions) деп аталатын команда Фиджи регби одағы кубогын (әртүрлі демеушілік атауларымен) рекордтық 26 рет жеңіп алды. Надрога Фиджи регби тарихындағы кез келген командадан гөрі Фиджи ұлттық регби 15 және 7 командаларына көбірек регбишілерді тәрбиеледі. Команданың жасөспірімдер деңгейі (U20 және U21) да сәтті өнер көрсетті. Аймақ регби лигасынан халықаралық деңгейде танымал Лот Тукири, Ноа Надруку және қазіргі NRL New Castle Knights командасының жұлдызды қанаты Акуила Уате, сондай-ақ қазіргі Paramatta Eels командасының супержұлдызы [Маика Сиво] сияқты ойыншыларды өндірді. Аймақ Super Rugby жұлдыздарын да тәрбиеледі, мысалы, бұрынғы Crusaders & Waratahs командасының қанаты [Nemani Nadolo], бұрынғы Wallabies & Brumbies командасының қанаты [Tevita Kuridrani], Жаңа Зеландия Allblacks регби командасының қанаты [Waisake Naholo], және қазіргі Waikato Chiefs Rugby & Жаңа Зеландия Allblacks регби ойыншысы Пита Гус Совакула да осы аймақтың тәрбиесі.

Басқа спорт түрлері

Надрога Навоса провинциясы Митили Навилява, Паула Кавика, Нико Дегеи, Мосе Кавика, Сакеаси Дакуа, Люк Сисива, Ильяви Босе, Джоне Матаитини, Илатиа Вака және Сайяд Хусейн сияқты Фиджи бокс чемпиондарын өндірді. Футболдан олар үш рет ұлттық чемпион атанды. Жеңіл атлетикада Надрога/Навоса Наполони Куруциби, Мереони Вибосе, Темесия Каумайя және паралимпиадалық спортшы Илиэса Делананы – 2011 жылғы IPC жеңіл атлетика әлем чемпионатының күміс жүлдегері және 2012 жылғы Лондон Паралимпиадасының чемпионы шығарды.