Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи провинциясы
Province of Fiji
География
Надрога/Навосаның бас қаласы Сигатока, Сигатока өзенінің сағасына жақын орналасқан. Надрога күннің шағылысымен және ақ құмды жағажайларымен әйгілі. Навоса бұрынғысынан жабайы күйінде қалып, даму жағынан Надрогадан кем дамыған. Алайда, бұл аймақта ағын сулар, терең шатқалдар мен тік таулар көп. Надрога-Навоса провинциясы контрастты ландшафттарды қамтиды: Вити-Левудің ішкі жағына қарай созылған тік және таулы солтүстік жиектері, құмды төбелер мен су тасқынына ұшырайтын жазықтар, провинцияның символы – жабайы жылқы мекендейтін ішкі аймақтың төбелі жерлері. Надроганың жағалауы әдемі жағажайларымен және лагуналарымен танымал. Вити-Левудің батыс жағалауындағы рифтермен шектелген Маманука аралдары танымал туристік және серфинг орындары болып табылады. Надроганың жағалау жолағы Фиджидің Корал жағалауының бір бөлігі болып табылады және онда Shangri-La's Fijian Resort, Outrigger Fiji Beach Resort, Intercontinental Fiji Golf Resort & Spa сияқты жетекші қонақ үйлер мен курорттар орналасқан. Надрогадағы танымал аймақтар: Таваруа аралы, Натадола жағажайы, Коротого, Сигатока, құмды төбелер және «Фиджидің салат көші» (Доңғалақ жол). Фиджинің маңызды археологиялық және тарихи орындарының бірі – Сигатока құмды төбелері, әлемдік мұра нысаны, провинцияда, Сигатока қаласынан шамамен жарты мильдей қашықтықта орналасқан. 1989 жылдың шілде айында бұл төбелер Фиджидің Ұлттық сенім қоры басқаруымен Фиджидің алғашқы ұлттық паркі болып жарияланды. Бұл ерекше аймақ 650 гектар жерді алып жатыр және геоморфологиялық, экологиялық, мәдени және эстетикалық ерекшеліктердің бай үйлесімін ұсынады. Ұлттық парк білім беру және демалыс мақсатында маңызды және Фиджидің қоршаған ортаны қорғауға жасаған қадамы болып табылады. Сигатока аңғары Фиджинің «салат көші» деп белгілі. Тарихи құндылығы жоғары басқа да орындар – «Тавуни бекінісі» (Сигатока аңғарындағы ежелгі тонгалық бекінілген елді мекен) және «Моми зеңбірек орны» (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Моми шығанағына қарауыл болған екі ұзын қашықтықтағы зеңбірек орналасқан жер). Сонымен қатар, жергілікті флора мен фаунаны сақтауға және қорғауға арналған Kula Eco Park, Надрога мен Фиджидің аралдардың қазынасын сақтауға жасаған қадамдарына үлкен үлес қосады. Надрога зор тарихи және археологиялық маңызға ие. Лапита тайпасы провинцияда қоныстанды, ал елдегі алғашқы қоныс Бурева, Надрогада болды. Надрога Фиджинің отарлау алдындағы ірі мемлекеттерінің бірі болды.
Nadroga/Navosa's principal town is Sigatoka, situated near the mouth of the Sigatoka River. Nadroga is famous for its sunshine and white sandy beaches. Navosa remains wild, with the region significantly less developed than Nadroga. However, it is an area of rushing rivers, deep ravines and rugged mountains. The province of Nadroga Navosa encompasses contrasting landscapes: the rugged and mountainous northern edges towards Viti Levu's interior, sand dunes and floodplains, to rolling hills of its hinterland, roamed by the province's symbol — the wild horse. Nadroga's coast is famous for its fine beaches and lagoons. The Mamanucas, a chain of reef fringed islands off the western coast of Viti Levu are popular tourist and surfing destinations. Nadroga's coastal belt is an integral part of Fiji's Coral Coast — containing its leading hotels and resorts such as Shangri La's Fijian Resort, Outrigger Fiji Beach Resort, Intercontinental Fiji Golf Resort & Spa, and others. Popular areas in Nadroga include Tavarua Island, Natadola Beach, Korotogo, Sigatoka, the Sand Dunes and the "Salad Bowl of Fiji" (Valley Road). The Sigatoka Sand Dunes, a world heritage site and one of Fiji's principal archeological and historical locations, is in the province, about half a mile from Sigatoka Town. In July 1989, the dunes were designated as Fiji's first national park under the management of the National Trust of Fiji Islands. This distinct feature covers an area of 650 hectares and offers a rich combination of geomorphological, ecological, cultural and aesthetical attributes. The national park is of great importance for educational and recreational use and is a milestone in Fiji's drive for environment. The Sigatoka valley is known as the salad bowl of Fiji. Other sites of great historical value are the 'Tavuni Hillfort' site (an ancient Tongan fortified settlement in the Sigatoka Valley) and the 'Momi Gunsite' (the site of two long range cannons and played sentry to Momi Bay during World War II). Furthermore, Kula Eco Park which is a centre for conserving and housing native flora and fauna adds to the steps made by Nadroga and Fiji to safeguard the treasures of the islands. Nadroga is of immense historical and archaeological importance. The Lapita people made their settlements in the province, the first in the country being at Bourewa, Nadroga. Nadroga was one of the larger states of Fiji in pre colonial times.
Мәдениет
Надрога/Навоса халқы Фиджидегі ең жылы қабылдайтын адамдардың қатарында, бұл провинциядағы жанды және маңызды туризм индустриясына үлкен үлес қосты. Надрога/Навосаның iТаукейлері өз тілінде/диалектісінде сөйлейді және өзгеше материалдық мәдениетке ие. Мәдениет Надрогада өте күшті, мұнда Лапиталар әкелген, ежелгі керамика жасау өнері сақталған, олар Фиджиде алғашқы қоныстарын Надрогада салған. Ватулеледе маси немесе тапа жасау гүлденеді, ал басқа аймақтарда дәстүрлі тұз өндіру әлі де жалғасуда.
The people of Nadroga/Navosa are amongst the friendliest in Fiji, which has contributed to a vibrant and substantial tourism industry in the province. The iTaukei of Nadroga/Navosa speak their own language/dialect and possess their own material culture. Culture has a strong hold in Nadroga, where the traditional art of pottery making is kept alive, brought by the Lapita, who made their first Fiji settlement in Nadroga. Masi or Tapa making flourishes on Vatulele; in other parts, traditional salt making persists.
Әкімшілік/ басқару
Надрога Навоса провинциясы провинциялық кеңес арқылы Фиджидің iTaukei істері министрлігінің әкімшілік бағынысында болады. Кеңес төрағасы – провинцияның дәстүрлі жоғары басшысы На Калеву Рату Сакиуса Макуту. Рату Сакиуса – Фиджидің мұрагерлік басшыларының бірі, ол Фиджи азаматтарына зор саяси ықпал етеді және ұлттық мәселелерге белсенді қатысады. Әдетте, провинция Фиджи Парламентіне үш өкіл жібереді.
Nadroga Navosa Province comes under the administrative jurisdiction of the Fiji Ministry of iTaukei Affairs through the Provincial Council. The council is chaired by Na Kalevu Ratu Sakiusa Makutu, who is also the traditional paramount chief of the province. Ratu Sakiusa is one of Fiji's hereditary chiefs, who exert a lot of political clout over the native Fijian population and take active part in national affairs. The province normally has three representatives in the Fiji Parliament.
Аудандар
Надрога Навосаға Куву, Насигатока, Тува, Маломало, Вай, Малоло, Накалимаре, Наматаку, Ноикоро, Конуа, Равирави, Нококоноко, Вайкоба, Мавуа, Бемана, Наватусила, Короинасау, Комаве, Королеву I Вай, Насикава, Надрау және Ватулеле аудандары кіреді. Халық жағалау және ішкі аймақтарға шашырап орналасқан, алайда негізгі экономикалық қызмет жағалауға шоғырланған, онда туризм және қант өнімі маңызды табыс көзі болып табылады.
Nadroga Navosa includes the districts of Cuvu, Nasigatoka, Tuva, Malomalo, Wai, Malolo, Naqalimare, Namataku, Noikoro, Conua, Raviravi, Nokonoko, Waicoba, Mavua, Bemana, Navatusila, Koroinasau, Komave, Korolevu I Wai, Nasikawa, Nadrau, and Vatulele. The population is dispersed between the coastal and hinterlands, although major economic activity is focused more toward the coast where tourism and sugar are important sources of income.
Христиандық мемлекет
2015 жылы Надрога Навоса аймағында "христиан мемлекеті" құруға әрекет жасалды. Бұл оқиғаны сол кездегі полиция бастығы Бен Гренвальд зиянсыз культ деп сипаттаса, премьер-министр Франк Байнимарама бұл мәселеге қатаң қарап, әскерге күш қолдануға бұйрық берді.
There was an attempt in 2015 to create a "Christian state" in Nadroga Navosa. This was described by the then Chief of Police, Ben Groenewald, as a harmless cult, but the prime minister Frank Bainimarama took a sterner view and ordered a clamp down by the army.
Экономика
Надрога Навоса – Фиджидегі ең ірі провинциялық экономикалардың бірі. «Коралл жағалауы» деген лақап атымен белгілі Надрогада Надиден тыс жерлерде көптеген қонақ үйлер мен курорттар орналасқан. Соңғы кезде халықаралық тұрғын үйлердің құрылысы қарқынды дамып келеді. Туризм көптеген адамдарды жұмыспен қамтып, провинцияның дамуына зор үлес қосады. Надрога, әсіресе Сигатока аңғары, Фиджидің «Салат алаңы» деп есептеледі, ол елдің жемістерінің, дәмдеуіштерінің және көкөністерінің көп бөлігін жергілікті тұтыну және экспортқа өндіреді. Дало (немесе таро) көбінесе Шығыс Фиджиде өндіріледі, ал Надрогада оның өндірісі шектеулі. Кассава (тапиока) тұтыну және экспорт үшін өндіріледі. Бұл провинция Фиджидегі қант өндіретін маңызды аймақтардың бірі, бірақ соңғы 10 жылда фермалардың саны мен өндіріс көлемі азайды, себебі фермерлер егістіктерін әртараптандыруға және табыстырақ дақылдарға көшуге тырысады. Жерді жалға беру мерзімінің аяқталуы да қант өндірісінің төмендеуіне себеп болды. Мал шаруашылығы (етті мал өсіру) бұрын үкіметтің қолдауымен жүзеге асырылатын маңызды экономикалық қызмет болған, бірақ соңғы жылдары оның да үлесі азайды.
Nadroga Navosa has one of the largest provincial economies in Fiji. Nicknamed the Coral Coast, Nadroga contains a high concentration of hotels and resorts outside of Nadi. Recently, there has been major growth in international residential developments. Tourism accounts for a large number of employees and provincial development. Nadroga is regarded and nicknamed the 'Salad Bowl of Fiji', specifically the Sigatoka Valley, which produces a high volume of the nation's fruits, spices and vegetables, for local consumption and export. Dalo (or taro), often the domain of Eastern Fiji, is not as widely produced in Nadroga. Cassava (tapioca) is produced for consumption and export. The province is one of Fiji's sugar producing areas, but the number of farms and production have declined in the past 10 years as farmers seek to diversify their crops and move to more lucrative crop options. Expiring native land leases have also contributed to a decline in sugar production. Cattle (beef) farming used to be a major economic activity led by the government supported Yalavou Cattle Scheme, however, this has also declined in recent years.
Спорт
Надрога – Фиджи аралдарының әйгілі спорт орталығы. Бұл Фиджидің паралимпиадалық спортшысы Илиэса Делананың туған жері, ол Фиджи және Тынық мұхиты үшін алғашқы Паралимпиада алтын медалін жеңіп алды. Регби – Надроганың құмарлығы, ол регби жарыстарында да, ұлттық құрамаға регбишілер дайындауда да ең табысты. Надрога регби командасы бұрынғыда 2009 жылдан 2012 жылғы 29 қыркүйекке дейін беделді BSP Farebrother Sullivan кубогын иеленді, бірақ Суваға ұтылып одан айырылды. 2013 жылы олар Farebrother Sullivan кубогын иегері Тайлевудан қайтарып алды. Қазіргі таңдағы Digicel кубогын 2013, 2012, 2011, 2009, 2004, 2005, 2006 және 2007 жылдары жеңіп алып, иеленуде. Farebrother Sullivan кубогы – Фиджи регбиінің қасиетті құндылығы: осы кубокты ұстаған әркім Фиджи регбиінің чемпионы деп есептеледі. Фиджидегі екінші ірі спорт аренасы – Лавақа паркі, Ұлттық стадионнан кейін екінші орында тұр, ол провинцияның астанасы Сигатокада орналасқан. Надрога жыл сайынғы Билибили жарысымен мәшһүр, бұл провинцияның қонақүйлері мен курорттарының қызметкерлері қатысатын мерекелік спорттық шара. Тартыс, қап тастау және басқа да жарыстардан бөлек, шараның ең қызықты бөлігі – Сигатока өзенімен өтетін әйгілі "билибили" (бамбук сал) жарысы.
Nadroga is a famous sporting hub of the Fiji Islands. It is the provincial home of Fiji's Para athlete, Iliesa Delana, who won Fiji's and the Pacific's first ever Paralympic gold medal. Rugby is the obsession of Nadroga, with it being the most successful in both rugby competitions and producing rugby players for the national team. The Nadroga rugby team previously held the prestigious BSP Farebrother Sullivan Cup from 2009 to September 29, 2012, after losing it to Suva. The re took the Farebrother Sullivan Cup in 2013 from holders Tailevu. They currently hold the Digicel Cup after winning it in 2013,2012, 2011, 2009, 2004, 2005, 2006, and 2007. The Farebrother Sullivan Cup is the Holy Grail of Fiji rugby: Whoever holds the trophy is considered Fiji rugby champions. Fiji's second largest sporting arena — Lawaqa Park, second only in size to the National Stadium — is in the province's capital of Sigatoka. Nadroga is famous for the annual Bilibili Race, a festive sporting event involving employees of the province's hotels and resorts, located along the Coral Coast. Apart from the tug of war, sack race and other competitions, the highlight of the event is the famous "bilibili" (bamboo raft) race along the Sigatoka River.
Регби
Надрога регби командасы Фиджи регби тарихындағы ең табысты және ең үздік провинциялық регби командасы болып табылады. 2017 жылдың 22 шілдесіне дейін олар Фиджи регбиінің басты жүлдесі – Farebrother Sullivan Cup-ты Farebrother Sullivan сын-тестісінің басталғаннан бері рекордтық 111 рет сақтап қалды. Команда 1971 жылдан 1979 жылға дейін қатарынан 9 жыл бойы Farebrother Sullivan Cup-ын ұстады. "Тұлпарлар" (Stallions) деп аталатын команда Фиджи регби одағы кубогын (әртүрлі демеушілік атауларымен) рекордтық 26 рет жеңіп алды. Надрога Фиджи регби тарихындағы кез келген командадан гөрі Фиджи ұлттық регби 15 және 7 командаларына көбірек регбишілерді тәрбиеледі. Команданың жасөспірімдер деңгейі (U20 және U21) да сәтті өнер көрсетті. Аймақ регби лигасынан халықаралық деңгейде танымал Лот Тукири, Ноа Надруку және қазіргі NRL New Castle Knights командасының жұлдызды қанаты Акуила Уате, сондай-ақ қазіргі Paramatta Eels командасының супержұлдызы [Маика Сиво] сияқты ойыншыларды өндірді. Аймақ Super Rugby жұлдыздарын да тәрбиеледі, мысалы, бұрынғы Crusaders & Waratahs командасының қанаты [Nemani Nadolo], бұрынғы Wallabies & Brumbies командасының қанаты [Tevita Kuridrani], Жаңа Зеландия Allblacks регби командасының қанаты [Waisake Naholo], және қазіргі Waikato Chiefs Rugby & Жаңа Зеландия Allblacks регби ойыншысы Пита Гус Совакула да осы аймақтың тәрбиесі.
The Nadroga rugby team is the most successful and greatest provincial rugby team in Fiji rugby history. As of July 22, 2017, they have retained Fiji rugby's premier trophy, the Farebrother Sullivan Cup for a record 111 times since the inception of the Farebrother Sullivan challenge. The team held the Farebrother Sullivan Cup for a record 9 years in a row from 1971 to 1979. The team known as the "Stallions" have held the Fiji Rugby Union Cup (under various sponsorship names) a record 26 times. Nadroga has contributed the highest number of rugby players to the Fiji national rugby 15s and 7s teams than any other team in Fiji rugby history. The team's junior grade (U20 and U21) has equally been successful. The province have produced rugby league internationals like Lote Tuqiri, Noa Nadruku and current NRL New Castle Knights star winger, Akuila Uate, and current Paramatta Eels superstar [Maika Sivo]. The province have produced Super rugby stars internationals like former Crusaders & Waratahs winger[Nemani Nadolo],former Wallabies & Brumbies winger[Tevita Kuridrani],New Zealand Allblacks rugby winger[Waisake Naholo], and is also home to the Current Waikato Chiefs Rugby & New Zealand Allblacks rugby player Pita Gus Sowakula.
Басқа спорт түрлері
Надрога Навоса провинциясы Митили Навилява, Паула Кавика, Нико Дегеи, Мосе Кавика, Сакеаси Дакуа, Люк Сисива, Ильяви Босе, Джоне Матаитини, Илатиа Вака және Сайяд Хусейн сияқты Фиджи бокс чемпиондарын өндірді. Футболдан олар үш рет ұлттық чемпион атанды. Жеңіл атлетикада Надрога/Навоса Наполони Куруциби, Мереони Вибосе, Темесия Каумайя және паралимпиадалық спортшы Илиэса Делананы – 2011 жылғы IPC жеңіл атлетика әлем чемпионатының күміс жүлдегері және 2012 жылғы Лондон Паралимпиадасының чемпионы шығарды.
Nadroga Navosa province has produced Fiji boxing champions like Mitieli Navuilawa, Paula Kavika, Niko Degei, Mosese Kavika, Sakeasi Dakua, Luke Sisiwa, Iliavi Bose, Jone Mataitini, Ilatia Vaka, and Saiyad Hussein. In football, they have been national champions on three occasions. In athletics, Nadroga/Navosa has produced outstanding athletes like Napolioni Kurucibi, Mereoni Vibose, Temesia Kaumaiya and paralympic athlete Iliesa Delana — the 2011 IPC athletics world championship silver medalist and Paralympic champion in London 2012.