Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словак-америкалық өнертапқыш және кәсіпкер (1893–1988)
Slovak American inventor and entrepreneur (1893–1988)
Джон Допьера (словак тілінде: Ján Dopjera; 1893–1988) – словак-америкалық өнертапқыш және кәсіпкер, сонымен қатар ішекті аспаптар жасаушы. Оның өнертабыстарының ішінде резонаторлы гитара және электр гитарының бастапқы дамуына қосқан маңызды үлесі бар.
John Dopyera (Slovak: Ján Dopjera; 1893–1988) was a Slovak American inventor and entrepreneur, and a maker of stringed instruments. His inventions include the resonator guitar and important contributions in the early development of the electric guitar.
Ерте өмір
Джон Допьера 19 ғасырдың соңында дүниеге келген 10 баланыӈ бірі еді. Оның әкесі, Йозеф Допьера, Словакиядағы Долна-Крупа қаласында диірменші болған, олар Джон дүниеге келгеннен кейін жақын арада осы қалаға көшіп келген. Йозеф музыкада өте қабілетті болған, скрипка ойнаған және өзі жасаған, Словакияда шеберлігімен танымал скрипкалар шығарған. Әкесінің жетекшілігімен Джон бала кезінде, Долна-Крупада өзінің алғашқы скрипкасын жасады. 1908 жылы Допьералар Словакиядан АҚШ-тың Калифорния штатына көшіп кетті, Еуропада соғыс басталатынын сезгендік. 1920 жылдары Допьера Лос-Анджелесте өз дүкенін ашты, онда скрипкалар, банджолар және басқа да ағаштан жасалған ішекті аспаптарды жасап, жөндеумен айналысты. Осы кезеңде Допьера банджоны жетілдіруге қатысты бірнеше патент алды.
John Dopyera was one of 10 siblings born at the closing of the 19th century. His father, Jozef Dopyera, was a miller in Dolná Krupá, Slovakia, where they moved shortly after the birth of John. Gifted in music, Jozef played and constructed his own violins; the makers of which were popular around Slovakia for their craftsmanship. Under his father's guidance, John built his first fiddle still in his boyhood days in Dolná Krupá. In 1908, the Dopyeras emigrated from Slovakia to California, United States sensing a war would erupt in Europe. In the 1920s, Dopyera opened his own store in Los Angeles where he worked making and repairing fiddles, banjos, and other wooden string instruments. Around this time, Dopyera patented several improvements on the banjo.
Орта жастары
1925 жылы Допьерадан водевильде ойнайтын аспапшы (кейіннен электрлі күшейткіш аспаптарды дамытушы) Джордж Бошамп қаттырақ дыбыс беретін гитара жасауды сұрады. Бошамп оркестрде ойнағанда басқа аспаптардың дыбысын басып өтетін гитара қажет еді. Допьера көпірдің астына үш алюминий конусы бар, резонаторлар деп аталатын (динамиктердегі диафрагмаларға ұқсас) гитара ойлап тапты, ол әдеттегі акустикалық гитарадан әлдеқайда қаттырақ болды. Гитараның дыбысы толық және металдық болды. Допьера және оның бауырлары Руди мен Эмиль, сондай-ақ басқа инвесторлар АҚШ-тағы кинотеатрлар мен джаз клубтарында жұмыс істейтін музыканттарға сатылатын жаңа типтегі "резофоникалық" гитараны өндіру үшін Ұлттық ішекті аспаптар корпорациясын құрды. Бірнеше жылдан кейін үш бауыр корпорациядан шығып, Dobro (олар осы атты аспапқа да берген) деген жаңа компания құрды. Жаңа атау Допьера есімінен алынған "Do" және "бауырлар" деген мағынаны білдіретін "bro" сөздерінің қосындысы еді, сонымен қатар словак тілінде "жақсы" дегенді білдіреді. Олардың ұраны: "Dobro" – кез келген тілде «жақсы» деген мағынаны білдіреді!
In 1925, Dopyera was asked by vaudeville instrumentalist (and, later, pioneer developer of electrically amplified instruments) George Beauchamp to create a louder guitar. Beauchamp needed a guitar that could be heard over other instruments when played in an orchestra. Dopyera invented a guitar with three aluminum cones called resonators (similar to diaphragms inside a speaker) mounted beneath the bridge, which was much louder than the regular acoustic guitar. The tone of the guitar was rich and metallic. Dopyera and his brothers Rudy and Emil, as well as other investors, founded the National String Instrument Corporation to manufacture the new type of "resophonic" guitar, which was sold mainly to musicians working in cinemas and jazz clubs in the USA. After several years, the three brothers left the corporation and started a new company, Dobro (the name they also gave to the instrument). The new name combined the "Do" in Dopyera and "bro" in brothers—and also means "good" in Slovak. Their slogan was: Dobro means good in any language!.
Кейінгі жылдар
1932 жылы Арт Стимсонмен бірге жұмыс істеп, Допьера гитараның жаңа түрін ойлап тапты, ол кейіннен әлемдегі алғашқы өнеркәсіптік өндірілген электрленген испандық гитара деп танылды. Допьера акустикалық гитаралардағы сымдарды бекітетін құрылғыны да ойлап тапты, ол бүгінгі барлық гитаралардың алғашқы нұсқасы болды. Допьераның кейінгі патенттеріне дерлік барлық саптық аспаптарға резонаторлық қосымшалар, банджолар мен скрипкалардың дизайны кірді, соның ішінде ерекше Допера Бантар – 5 саптық банджо мен 6 саптық гитараның қосымшасы. Допера Бантарлар өте сирек болғанымен, 1960 жылдардың бірнеше белгілі музыканттары, соның ішінде Боб Дилан оларды қолданды. Бантар мысалында, Джон жаңа аспаптарын таңбалағанда Допьера есімінен "Y" әрпін алып тастады, себебі "Допера" атауын көпшілік оңай түсініп, айта алады деп ойлады. Электрлі скрипкаға патент те алынған. 1961 жылы олар Zorko басын патенттеді, содан кейін оның дизайнын Ampeg компаниясына сатты, ол 1962 жылдан 1970 жылға дейін Baby Bass өндірісін жүзеге асырды. Кейін Допьера ағайындары Чикагоға көшіп, Valco музыка компаниясы және басқа да бизнес салалары арқылы миллиондаған доллар тапты. Джон Лос-Анджелесте қалып, аспап жасауды жалғастырды. Ол ешқашан бай болған жоқ, тек резонаторлық/резонаторлы гитараны өзі ойлап тапқанын білетін кішкентай топтың арасында ғана танымал болды. Ол 1988 жылы 94 жасында қайтыс болды, өмірінде 40-қа жуық патент тіркеген.
In 1932, working together with Art Stimson, Dopyera invented a new type of guitar design later recognized to be first ever industrially produced electrified Spanish guitar in the world. Dopyera also invented a string gripping device on acoustic guitars, the forebear to that on all guitars today. Dopyera's later patents included resophonic additions to nearly every string instrument, continued patents for the designs of banjos and violins, including the unique Dopera Bantar, which was a cross between the 5 string Banjo and 6 string Guitar. The Dopera Bantars, though extremely rare were used by a few influential artists of the 1960s, including Bob Dylan. As illustrated with the Bantar, John removed the "Y" from the Dopyera name, when labeling his new instruments, as he reasoned that "Dopera" was easier for the public to understand and pronounce. A patent for an electric violin is also noted. In 1961 they patented the Zorko bass, and then sold the design to Ampeg who produced the Baby Bass from 1962 to 1970. The Dopyera brothers later moved to Chicago, where they made millions of dollars with the Valco music company and other business interests. John elected to stay in Los Angeles and continue making instruments. He was never rich, and was famous only among a small circle of people who knew he had invented the resonator/resophonic guitar. He died at the age of 94 in 1988, having registered some 40 patents.
Мұра
Добро резонаторлы гитара блюграсс музыкасының дамуына маңызды үлес қосты. Бірақ, бұл дизайнның музыкалық шекараларға қатысы болмады, ол фолк, рок-кантри, блюз және джаз сияқты түрлерде де жақсы танылды. 1992 жылы словак блюз гитарисі Питер Радвани Батыс Словакиядағы Трнава қаласында Dobrofestival фестивалін ұйымдастырды. Бұл резонаторлы гитараға құмар адамдардың бір апталық жиыны болды, онда әлемдегі ең шебер блюграсс, блюз және Гавай гитарашылары да қатысты. Соңғы Dobrofest 2008 жылдың маусым айында өтті. Сонымен қатар, Трнавада Добро Даңқ залы деп аталатын шағын мұражай бар.
The Dobro resonator guitar was fundamental to the evolution of bluegrass music. The design cut through all musical boundaries, however, proving equally at home in folk, rock country, blues and jazz. In 1992, Slovak blues guitarist Peter Radványi co founded the Dobrofestival in western Slovakia's Trnava, a week long gathering of resophonic guitar enthusiasts including some of the best bluegrass, blues, and Hawaiian guitar players in the world. The last Dobrofest was in June, 2008. In addition, there is a small museum in Trnava called the Dobro Hall of Fame.