Кіріспе

Абу-Мена (; أبو مينا) - Соңғы Антикалық Египеттегі қала, монастырь кешені және христиан қажылық орталығы, Александрияның оңтүстік-батысында, Жаңа Борг-Эль-Араб қаласының жанында орналасқан. Оның қалдықтары 1979 жылы ерте христиандықтың маңыздылығы үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Көптеген маңызды ғимараттардың, мысалы, үлкен базиликаның негіздері анық көрінеді. Аймақтағы соңғы ауыл шаруашылығы жұмыстары жер асты суларының деңгейінің көтерілуіне алып келді, бұл орынның бірнеше ғимараттарының құлауына немесе тұрақсыз болуына себеп болды. 2001 жылы бұл орын Дүниежүзілік мұра тізіміне қауіп төндіретін нысандар ретінде қосылды. Билік өкілдері ең қауіпті ғимараттардың негіздеріне құм толтыруға мәжбүр болды.

Тарих

Александриялық Менас III ғасырдың соңында немесе IV ғасырдың басында шейіт болды (бастапқы христиандықты қараңыз). V ғасырдағы және одан кейінгі жазбаларда оның жерленгені және содан кейін шіркеуінің құрылуы туралы әртүрлі деректер келтірілген. Оның денесі Александриядан түйемен Мареотис көлінің арғы жағындағы шөлге әкетілді. Бір кезде түйе, барлық тырыстықтарға қарамастан, жолына жалғастырудан бас тартты. Бұл құдайдың еркі деп есептелді, сондықтан мәйіт сол жерге жерленді. Көптеген әңгімелерде қабірдің орны жергілікті бағушының керемет түрде қайта табуына дейін ұмытылған делінеді. Эфиопиялық Синаксарийден (Э. А. В. Бадж, аударма): Алла қасиетті Минаның денесінің орнын көрсеткісі келді. Сол шөлде бір бағушы болды. Бір күні оның қойында алапеспен ауырған қой болды. Ол сол жерге барып, жақын маңдағы бұлаққа суға шомылды, сонда тәлкектеп, бірден жазылып кетті. Бұл кереметті көрген бағушы қатты таңқалды. Содан кейін ол сол қасиетті орынның тозаңын алып, суға араластырып, қойларына жағатын. Егер оларда алапес болса, дереу жазылып кететін. Ол осылай әрдайым істеп, осы жолмен келген ауруларды емдеді. Бағушының емдеу қабілеті туралы хабар тез тарады. Синаксарийде Константин I өзінің ауру қызын емдету үшін бағушыға жібергені, ал ол Менастың денесін тауып алғаны айтылады. Содан кейін Константин сол жерде шіркеу салуды бұйырды. (Кейбір нұсқаларда Константин V ғасырдың соңындағы император Зенонмен ауыстырылған, бірақ археологтар негізді IV ғасырдың соңына жатқызады). IV ғасырдың соңында бұл Мартируполис деп аталатын маңызды қасиетті орынға айналды, онда христиандар ем іздеп, басқа да кереметтерді күткен. Менас құмыралары – қасиетті су немесе шам майы сақтауға арналған, паломниктерге сатылатын кішкентай терракота ампулалардың ерекше түрі. Олар Батыс Жерорта теңізі аймағында кеңінен таралған, мұсылман жаулап алуынан шамамен бір жарым ғасыр бұрын жасалған. Олар арзан болғанымен, иконографияны зерттеуде маңызды бейнелермен әшекейленген; олар қалада жасалған деп есептеледі. Аркадийдің билігінде жергілікті архиепископ кішкентай шіркеудің тым тар екенін байқады. Ол шығыс императорына хат жазып, ғимараттарды кеңейтуді бұйырды, бұл болашақта жасалатын үш үлкен шіркеу кеңейтуінің біріншісі болды. Көп ұзамай Абу-Мена Египеттегі ең маңызды қасиетті орынға айналды. Абу-Мена VII ғасырдың ортасында мұсылман жаулап алу кезінде қиратылды.

Археологиялық қазбалар

Бұл жер 1905-1907 жылдары алғашқы қазба жұмыстарымен зерттелді. Осы жұмыстар нәтижесінде үлкен базиликалық шіркеу, әулиенің қабірлері сақталған болуға тиіс көршілес шіркеу және римдік моншалар табылды. Кейіннен, DAI жүргізген ұзақ мерзімді қазбалар сериясы 1998 жылы аяқталды. Соңғы қазба жұмыстары кедей паломниктерге арналған үлкен жатақхананы, ерлер және әйелдер мен балаларға бөлек жатақтарды ашты. Базиликаның оңтүстігіндегі кешен гегумен, яғни аббаттың резиденциясы болған болуы мүмкін. Қазба жұмыстарының нәтижесінде үлкен ксенодохеон, паломниктерді қабылдау орталығы, бастапқыда зират болған болуы мүмкін деген болжам жасалды. Бастапқы шіркеуге жақын орналасқан баптистерий кем дегенде үш даму кезеңінен өткен сияқты. Сонымен қатар, 6-7 ғасырларға жататын шарап қысу қондырғылары мен жер асты сақтау бөлмелері табылды. Жер беті құлағанда, үстіндегі құрылыстарды қоршап тұрған үлкен қуыстар пайда болады. Маңызды орындардың негіздерін құммен толтырып, оларды қоғамдық қолжетімділіктен уақытша жабу жөнінде дереу шаралар қабылданды. Бұл құбылысқа қарсы күресу үшін Жоғарғы антика кеңесі 45 миллион доллар жұмсап, суару қысымын азайту мақсатында траншеялар қазып, сорғылар орнатты. Қосымша, жақын жерде құрылыс жүргізу және қауіп-қатердің алдын алу үшін қоршау қойылды. Бұл шаралар сәтті болды және 2009 жылы объекті ЮНЕСКО-ның қауіпті әлемдік мұралар тізімінен шығарылды. Бірақ содан бері су деңгейі көтеріліп, ескерткіштердің бұзылуына себепкер болып келеді. Қазіргі таңда объекті қайтадан ЮНЕСКО-ның қауіпті әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. 2018 жылы мүлікке кері әсер ететін факторларға тұрғын үйлер, басқару шаралары, басқару жүйелері/жоспары және су жатады.

Қорғау

Абу-Мена ескертікішіндегі соңғы консервациялық шаралар су деңгейінің көтерілуі және басқа да факторлар тудырған қауіптерді азайту мақсатында жаңа дренаж жүйелерін енгізу және жергілікті тұрғындарды қатыстыру бағдарламаларын іске қосуды қамтиды. Мысыр үкіметі шұғыл жоспарларды іске асырып, жер асты суы деңгейінің мәселесін шешті, бірақ қазіргі таңда толыққанды басқару жоспары немесе оған байланысты ешқандай құжат жоқ. ЮНЕСКО барлық мәдени және табиғи ескертікіштер үшін басқару жоспарын міндетті деп санайтындықтан, бірнеше ұсыныс жасалды. Ең тиімді шешім – интеллектуалды, тұрақты мембрананы пайдалану. Ол ескертікіштегі желдету, энергия және су мәселелерін шешу үшін әзірленген. Бұл жоспарға ескертікішке қажетті ауа ағынын қамтамасыз ететін (әрбір әлемдік мұра нысаны үшін қажетті) күмбез пішіндес интеллектуалды мембрананы орнату қарастырылған. Күмбездің сыртқы қабатына орналасқан күн панельдері арқылы аталған мембрана өзін-өзі қамтамасыз ететін энергиямен жабдықталады. Мембрана сондай-ақ ауадан ылғалды кетіру үшін сүзгі жүйесімен жабдықталады, ол ауадағы суды сүзіп, ескертікішті жақсы сақтауға мүмкіндік береді.