Кіріспе
Абу-Мена (; أبو مينا) - Соңғы Антикалық Египеттегі қала, монастырь кешені және христиан қажылық орталығы, Александрияның оңтүстік-батысында, Жаңа Борг-Эль-Араб қаласының жанында орналасқан. Оның қалдықтары 1979 жылы ерте христиандықтың маңыздылығы үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Көптеген маңызды ғимараттардың, мысалы, үлкен базиликаның негіздері анық көрінеді. Аймақтағы соңғы ауыл шаруашылығы жұмыстары жер асты суларының деңгейінің көтерілуіне алып келді, бұл орынның бірнеше ғимараттарының құлауына немесе тұрақсыз болуына себеп болды. 2001 жылы бұл орын Дүниежүзілік мұра тізіміне қауіп төндіретін нысандар ретінде қосылды. Билік өкілдері ең қауіпті ғимараттардың негіздеріне құм толтыруға мәжбүр болды.
Abu Mena (also spelled Abu Mina; ; أبو مينا ) was a town, monastery complex and Christian pilgrimage centre in Late Antique Egypt, about southwest of Alexandria, near New Borg El Arab city. Its remains were designated a World Heritage Site in 1979 for the site's importance in early Christianity. There are very few standing remains, but the foundations of most major buildings, such as the great basilica, are easily discernible. Recent agricultural efforts in the area have led to a significant rise in the water table, which has caused a number of the site's buildings to collapse or become unstable. The site was added to the List of World Heritage in Danger in 2001. Authorities were forced to place sand in the bases of buildings that are most endangered in the site.
Тарих
Александриялық Менас III ғасырдың соңында немесе IV ғасырдың басында шейіт болды (бастапқы христиандықты қараңыз). V ғасырдағы және одан кейінгі жазбаларда оның жерленгені және содан кейін шіркеуінің құрылуы туралы әртүрлі деректер келтірілген. Оның денесі Александриядан түйемен Мареотис көлінің арғы жағындағы шөлге әкетілді. Бір кезде түйе, барлық тырыстықтарға қарамастан, жолына жалғастырудан бас тартты. Бұл құдайдың еркі деп есептелді, сондықтан мәйіт сол жерге жерленді. Көптеген әңгімелерде қабірдің орны жергілікті бағушының керемет түрде қайта табуына дейін ұмытылған делінеді. Эфиопиялық Синаксарийден (Э. А. В. Бадж, аударма): Алла қасиетті Минаның денесінің орнын көрсеткісі келді. Сол шөлде бір бағушы болды. Бір күні оның қойында алапеспен ауырған қой болды. Ол сол жерге барып, жақын маңдағы бұлаққа суға шомылды, сонда тәлкектеп, бірден жазылып кетті. Бұл кереметті көрген бағушы қатты таңқалды. Содан кейін ол сол қасиетті орынның тозаңын алып, суға араластырып, қойларына жағатын. Егер оларда алапес болса, дереу жазылып кететін. Ол осылай әрдайым істеп, осы жолмен келген ауруларды емдеді. Бағушының емдеу қабілеті туралы хабар тез тарады. Синаксарийде Константин I өзінің ауру қызын емдету үшін бағушыға жібергені, ал ол Менастың денесін тауып алғаны айтылады. Содан кейін Константин сол жерде шіркеу салуды бұйырды. (Кейбір нұсқаларда Константин V ғасырдың соңындағы император Зенонмен ауыстырылған, бірақ археологтар негізді IV ғасырдың соңына жатқызады). IV ғасырдың соңында бұл Мартируполис деп аталатын маңызды қасиетті орынға айналды, онда христиандар ем іздеп, басқа да кереметтерді күткен. Менас құмыралары – қасиетті су немесе шам майы сақтауға арналған, паломниктерге сатылатын кішкентай терракота ампулалардың ерекше түрі. Олар Батыс Жерорта теңізі аймағында кеңінен таралған, мұсылман жаулап алуынан шамамен бір жарым ғасыр бұрын жасалған. Олар арзан болғанымен, иконографияны зерттеуде маңызды бейнелермен әшекейленген; олар қалада жасалған деп есептеледі. Аркадийдің билігінде жергілікті архиепископ кішкентай шіркеудің тым тар екенін байқады. Ол шығыс императорына хат жазып, ғимараттарды кеңейтуді бұйырды, бұл болашақта жасалатын үш үлкен шіркеу кеңейтуінің біріншісі болды. Көп ұзамай Абу-Мена Египеттегі ең маңызды қасиетті орынға айналды. Абу-Мена VII ғасырдың ортасында мұсылман жаулап алу кезінде қиратылды.
And God wished to reveal the [place of the] body of Saint Mînâs. And there was in that desert a certain shepherd, and one day a sheep which was suffering from the disease of the scab went to that place, and dipped himself in the water of the little spring which was near the place, and he rolled about in it and was healed straightway. And when the shepherd saw this thing, and understood the miracle, he marvelled exceedingly and was astonished. And afterwards he used to take some of the dust from that shrine, and mix it with water, and rub it on the sheep, and if they were ill with the scab, they were straightway healed thereby. And this he used to do at all times, and he healed all the sick who came to him by this means. Word of the shepherd's healing powers spread rapidly. The synaxarium describes Constantine I sending his sick daughter to the shepherd to be cured, and credits her with finding Menas' body, after which Constantine ordered the construction of a church at the site. (Some versions of the story replace Constantine with the late 5th century emperor Zeno, but archaeologists have dated the original foundation to the late 4th century). By the late 4th century, it was a significant pilgrimage site named Martyroupolis, where Christians sought healing and other miracles. Menas flasks are a particular type of small terracotta ampullae sold to pilgrims as containers for holy water or holy vigillamp oil which are found very widely around the Western Mediterranean, dating roughly from the century and a half before the Muslim conquest. They are cheaply made but impressed with images of the saint that are of significance in the study of iconography; it is presumed they were made around the city. During the reign of Arcadius, the local archbishop observed that crowds were overwhelming the small church. He wrote to the eastern emperor, who ordered a major expansion of the facilities, the first of three major church expansions which would eventually take place. By the end of Late antiquity, Abu Mena had become the leading pilgrimage site in Egypt. Abu Mena was destroyed during the early Muslim conquests of the mid 7th century.
Археологиялық қазбалар
Бұл жер 1905-1907 жылдары алғашқы қазба жұмыстарымен зерттелді. Осы жұмыстар нәтижесінде үлкен базиликалық шіркеу, әулиенің қабірлері сақталған болуға тиіс көршілес шіркеу және римдік моншалар табылды. Кейіннен, DAI жүргізген ұзақ мерзімді қазбалар сериясы 1998 жылы аяқталды. Соңғы қазба жұмыстары кедей паломниктерге арналған үлкен жатақхананы, ерлер және әйелдер мен балаларға бөлек жатақтарды ашты. Базиликаның оңтүстігіндегі кешен гегумен, яғни аббаттың резиденциясы болған болуы мүмкін. Қазба жұмыстарының нәтижесінде үлкен ксенодохеон, паломниктерді қабылдау орталығы, бастапқыда зират болған болуы мүмкін деген болжам жасалды. Бастапқы шіркеуге жақын орналасқан баптистерий кем дегенде үш даму кезеңінен өткен сияқты. Сонымен қатар, 6-7 ғасырларға жататын шарап қысу қондырғылары мен жер асты сақтау бөлмелері табылды. Жер беті құлағанда, үстіндегі құрылыстарды қоршап тұрған үлкен қуыстар пайда болады. Маңызды орындардың негіздерін құммен толтырып, оларды қоғамдық қолжетімділіктен уақытша жабу жөнінде дереу шаралар қабылданды. Бұл құбылысқа қарсы күресу үшін Жоғарғы антика кеңесі 45 миллион доллар жұмсап, суару қысымын азайту мақсатында траншеялар қазып, сорғылар орнатты. Қосымша, жақын жерде құрылыс жүргізу және қауіп-қатердің алдын алу үшін қоршау қойылды. Бұл шаралар сәтті болды және 2009 жылы объекті ЮНЕСКО-ның қауіпті әлемдік мұралар тізімінен шығарылды. Бірақ содан бері су деңгейі көтеріліп, ескерткіштердің бұзылуына себепкер болып келеді. Қазіргі таңда объекті қайтадан ЮНЕСКО-ның қауіпті әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. 2018 жылы мүлікке кері әсер ететін факторларға тұрғын үйлер, басқару шаралары, басқару жүйелері/жоспары және су жатады.
Қорғау
Абу-Мена ескертікішіндегі соңғы консервациялық шаралар су деңгейінің көтерілуі және басқа да факторлар тудырған қауіптерді азайту мақсатында жаңа дренаж жүйелерін енгізу және жергілікті тұрғындарды қатыстыру бағдарламаларын іске қосуды қамтиды. Мысыр үкіметі шұғыл жоспарларды іске асырып, жер асты суы деңгейінің мәселесін шешті, бірақ қазіргі таңда толыққанды басқару жоспары немесе оған байланысты ешқандай құжат жоқ. ЮНЕСКО барлық мәдени және табиғи ескертікіштер үшін басқару жоспарын міндетті деп санайтындықтан, бірнеше ұсыныс жасалды. Ең тиімді шешім – интеллектуалды, тұрақты мембрананы пайдалану. Ол ескертікіштегі желдету, энергия және су мәселелерін шешу үшін әзірленген. Бұл жоспарға ескертікішке қажетті ауа ағынын қамтамасыз ететін (әрбір әлемдік мұра нысаны үшін қажетті) күмбез пішіндес интеллектуалды мембрананы орнату қарастырылған. Күмбездің сыртқы қабатына орналасқан күн панельдері арқылы аталған мембрана өзін-өзі қамтамасыз ететін энергиямен жабдықталады. Мембрана сондай-ақ ауадан ылғалды кетіру үшін сүзгі жүйесімен жабдықталады, ол ауадағы суды сүзіп, ескертікішті жақсы сақтауға мүмкіндік береді.