Кіріспе
Дене өзгертудің бір түрі. Ерін пластинкасы, сондай-ақ ерін тығыны, ерін дискісі немесе ауыз пластинкасы деп те аталады. Көбінесе дөңгелек пішінді, саз немесе ағаштан жасалған, үлкен дискілер еріннің жоғарғы немесе төменгі ерініне, немесе екеуіне де тесілген тесікке салынып, оны созады. Лабрет термині тесілген ерін әшекейлерінің барлық түрлерін, оның ішінде пластинкалар мен тығындарды білдіреді. Археологиялық дәлелдер дискілі және пластинкалы лабреттердің Африкада (Судан және Эфиопия; б.д. 5500–6000 жылдары) және басқа да жерлерде бірнеше рет ойлап табылғанын көрсетеді.
The lip plate, also known as a lip plug, lip disc, or mouth plate, is a form of body modification. Increasingly large discs (usually circular, and made from clay or wood) are inserted into a pierced hole in either the upper or lower lip, or both, thereby stretching it. The term labret denotes all kinds of pierced lip ornaments, including plates and plugs. Archaeological evidence indicates that disk and plate labrets have been invented multiple times including in Africa (Sudan and Ethiopia; 5500–6000 BC)
Африкадағы қолданысы
Кейбір африкалық елдерде төменгі ерінге пластина салу әдетте екі төменгі алдыңғы тісті, кейде барлық төртеуін алумен бірге жасалады. Чадтың Сара және Лоби халықтары жоғарғы ерінге де пластина салады. Танзания мен Мозамбиктегі Маконде тайпалары бұрын тек жоғарғы ерінге ғана пластина тағушы еді. Көптеген дереккөздер пластинаның мөлшері кейбір тайпаларда әлеуметтік немесе экономикалық мәнін көрсететін белгі болған деп санайды. Дегенмен, адам терісінің табиғи механикалық ерекшеліктеріне байланысты, пластинаның мөлшері көбінесе еріннің созылу деңгейіне және оны тағушы адамның тілегіне байланысты болуы мүмкін.
Эфиопия
Эфиопиядағы Омо өзенінің төменгі аңғарындағы Сурма және Мурси халықтарында жас қыздың үйленуіне 6-12 ай қалғанда, әдетте 15-18 жаста анасы немесе туысының бірі ерінін теседі. Алғашқы тесу төменгі еріннің 1-2 см ұзындығындағы тілігі түрінде жасалады, содан кейін қарапайым ағаш тігіш салынады. Жара жазылғаннан кейін, әдетте екі-үш апта өткен соң, тігіш біршама үлкенірек тігішпен ауыстырылады. Диаметрі шамамен 4 см болатын бірінші ерін жапқышы саз балшықтан жасалады. Әр әйел өзіне тән жапқыш жасайды және оны әшекейлеумен безендіруге ұмтылады. Соңғы диаметрі шамамен 8 см-ден 20 см-ге дейін жетеді. 1990 жылы Беквит пен Картер Мурси және Сурма әйелдеріндегі ерін жапқышының мөлшері күйеу бағасы ретінде төленген малдың санына байланысты деген пікір білдірді. Мурси халқын 30 жыл бойы зерттеген антрополог Туртон бұл пікірмен келіспейді. Ал ЛаТоски, көптеген Мурси әйелдері ерін жапқыштарын тағады және әшекейлеудің мәні әйелдердің күш-қуаты мен өздеріне деген құрмет сезімінде жатыр деп санайды. Қазіргі кезде 13-18 жас аралығындағы қыздардың көпшілігі ерін жапқышын тағу немесе тақтау жолында өзіндік шешім қабылдайды. Бұл әшекей Мурси және Сурма әйелдерін туристерге тартымды нысан ретінде қарауға себепкер болды. 2014 жылы Эфиопиядағы ең үлкен ерін жапқышы тіркелді, оның көлденеңі 59,5 см (23,4 дюйм), ені 19,5 см (7,6 дюйм) құрады. Ол Атайе Элигиданеге тиесілі.
Америкадағы қолданысы
Оңтүстік Америкада, Амазония тайпаларының арасында, жас жігіттер дәстүрлі түрде еріндерін тесіп, ер адамдар үйіне кіргенде және әйелдер әлемінен шыққанда пластиналар тағуды бастайды. Сол жердегі ерін пластиналары сөйлеу және ән айтумен байланысты. Ең үлкен пластиналарды ең шебер сөздерді айтушылар мен әскери басшылар, мысалы, Кайапо тайпасының басшысы Раони, белгілі экологиялық белсенді киеді. Оңтүстік Америкада ерін пластиналары көбінесе жеңіл ағаштан жасалады. Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батысында лабреттерді қолданудың ұзақ тарихы бар, ол кем дегенде бес мың жылға дейін жетеді. Кейде оларды ерлер де, әйелдер де қолданған, бірақ соңғы уақытта (мысалы, 19 ғасырда) жоғары мәртебелі әйелдердің ғана пайдалануымен байланысты болды. Хайда, Цимшиан және Тлингит тайпаларында әйелдер оларды бір кезде қыздың әйелдік өмірге дайын екенін көрсете отырып, әлеуметтік жетілудің символы ретінде қолданған. Қыздың алғашқы пластинасын орнатуы тойлы кешпен атап өтілді. Батыс елдерінде кейбір жастар, соның ішінде Modern Primitive қозғалысының мүшелері де, үлкен калибрлі ерін тесіктерін жасап, олардың кейбіреулері ерін пластиналарын киюге мүмкіндік алды. Кейбір мысалдар BME веб-сайтында келтірілген.
Денсаулыққа қатысты мәселе
Бұл практика инфекцияға, әсіресе перфорация кезінде шақыруы мүмкін. Сонымен қатар, ол сілекей шығару және тамақтану сияқты ауыздың қалыпты функцияларын қиындатады. Пластинаның үйкелісі салдарынан қызыл иектің тітіркенуіне байланысты қызыл иек аурулары мен инфекциялар да пайда болуы мүмкін. Тістердің аралануы және эрозиясы да болуы мүмкін. Осы себепті Эфиопия үкіметі бұл әдетті басуға күш салып жатыр.
Убанги атауы дұрыс емес
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында, африкалық әйелдер, еріндерін тілшемен жабатын, цирктер мен түрлі шоуларда көрсету үшін Еуропа мен Солтүстік Америкаға әкелінді. 1930 жылдары Ринглинг ағайындылары мен Барнум & Бейли француз Конгосынан келген әйелдерді "Убанги" тайпасының мүшелері деп таныстырды; Ринглингтің баспасөз өкілі бұл атауды экзотикалық дыбысы үшін картадан таңдағанын мойындады. "Убанги" сөзі 2009 жылға дейін кейбір ағылшын тіліндегі сөздіктерде африкалық тайпа ретінде берілген. Осы сөз 1937 жылы Маркс ағайындыларының "Жарыс күні" фильмінде осылай қолданылды.