Кіріспе

Үбехебе кратері (/j//u//b//i/'/h//iː//b//i/ yoobeeHEEbee) – АҚШ, Калифорния штатындағы Өлім сарқылы ұлттық паркіндегі Үбехебе кратерлері жанартау алаңындағы ірі жанартау кратері.

География

Убехебе кратері Коттонвуд тауларының солтүстік ұшында орналасқан. Кратердің ені шамамен 800 метр (бір километр) ал тереңдігі де сондай. Кратердің жасы 2000 жылдан 7000 жылға дейін деп есептеледі. 2012 жылы жаңа мәліметтер кратердің жасы 800 жылға жуық болуы мүмкін екенін көрсетті, алайда бұл ең төменгі шектегі бағалау еді және кратер одан да көне болуы мүмкін.

Геология

Кратер магма жер бетіне жақын жылжығанда пайда болды, және магманың қызуы жер асты суын күйдіріп буға айналдырып, үлкен мөлшерде ұнтақталған ескі тау жыныстарын және жаңа магманы, аңғардың төменгі жағындағы тасты аллювиалды жамылғы арқылы шашыратты. Магма Тін тауының батыс беткейіндегі жарық арқылы көтерілді. Осы жарықтағы қозғалыс Коттонвуд тауларының барлық тізбегінің көтерілуіне әкеп соқты.

Жарылыс

Геологтар осыдан туындаған үлкен бу жарылыстарын гидроволканикалық немесе фреатикалық атқылау деп атайды, ал пайда болған шұңқырлар маар деп белгіленеді. Убехебе – жақын маңдағы ұқсас атқылаулардың соңғысы және ең ірісі болды (оның атқылау күші тау жынысының созылу шегінен 10 есе жоғары болды). Алдыңғы атқылаулар оңтүстікке қарай бірнеше, ал батысқа қарай бір маар тобын құрады. Кіші Хебе – оңтүстік топтағы ең үлкен маарлардың бірінің ортасында өскен шашыраңқы конус. Жанартау өңіріндегі лаваның жалғыз маңызды шоғыры Кіші Хебеде орналасқан. Маар құратын барлық атқылаулар жанартау өңірінің кең аумағын қамтыған сынықтарды таратып жіберді (тек Убехебеден ондаған бу жарылысы болды). Нәтижесінде пайда болған ақшыл-қоңыр күл шөгінділері ұсақ бөлшектерге бөлінген жанартаулық тау жынысынан және ұнтақталған тау жынысынан тұрады, ал олардың қалыңдығы Убехебеге ең жақын жерде 80 футқа (24 метрге) жетеді. Атқылауларға дейін аймақтың терең шатқалдары мен арналары болған, олар сынықтармен көмілді. Кейіннен эрозия осы нысандарды қайта ашты, жақын маңдағы қырқаларды әлі де жауып тұрған күл қабаттарын көрсетті. Бір атқылау кезінде Убехебеден базалық күш деп аталатын пирокластикалық ағынның бір түрі шықты. Бұл оқиға үлкен сынықтар тігінен көтеріліп, содан кейін құлау басталғанда болды. Ыстық күл мен газдың (базалық күш) донат пішіндес бұлты бағананың табанынан жерге жақын жылдамдықпен қозғалып, аймақтағы барлық нысандардың Убехебеге қараған бетін жабыстырды.

Тұнбалар

Миоцен дәуіріне жататын, көбінесе қызғылт-сары түсті конгломераттар Убехебе қабырғаларының ашық жартас құрамын құрайды. Бұл шөгінділер ағыстармен келген және диаметріне дейін әктас, сазтас, кварцит және жанартаулық кесекті тастарды қамтиды. Бұл теңіз шөгінділерінің түсі де әртүрлі: сол жақтағы шөгінділер сарғыш, ал оң жақтағылар қызғылт-сары. Бұл екі түрлі шөгінді бірлікті бөлетін жарықтан туындайды; уақыт өте келе осы жарық бойымен кем дегенде 400 фут (122 м) тік ығысу осы екі шөгінді бірліктің жанасуына алып келді. Жарылыстан бұрынғы бетке құлау 30 футқа (9 м) дейін жетеді, бірақ жарық оны ығыстырмаған. Убехебе ішінде кратер қабырғаларында шағын аллювиалды жайылмалар, сондай-ақ қиыршық ағындарынан құлаған талус құлдыраулары пайда болған. Ақ күл Убехебе кратерінің түбін және кейбір айналасындағы кратерлерді жабады.

Сапарға

Кратерде үш негізгі жол бар. Бір жол тұрақтан Убехебе кратерінің түбіне дейін, екіншісі кратер жиегін айналып өтеді, ал үшінші жол Кіші Хебеге жетеді. Убехебе жиегіндегі жел өте күшті және көбінесе күрт соғады. Сайтта әжетхана жоқ.