Қазақстандағы эоцен дәуірінің динозаврлары: Монғол Гобі шөліндегі Velociraptor мен Protoceratops арасындағы қазбалар, Альтай тауындағы кішкентай динозаврлар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Креталық Моңғолия – мезозой экожүйелерінің ең таңғажайып және жақсы сақталғандарының бірі. Бұл аймақтың жылжымалы құмдары, тіпті сол кездегі Гобі шөлінде өмір сүрген жануарлардың қазбаларын, олар жерленген қалпында, көптеген сүйектері бірге табылған күйде сақтап қалды. Ең маңызды қазба – өте жақсы сақталған Велоцираптордың дене қалдықтары, ол кішкентай мүйізді динозавр – Протоцератопспен шайқасқанда табылған.
Cretaceous Mongolia is one of the strangest and best preserved of all Mesozoic ecosystems. The shifting sand of what was, even then, the Gobi Desert have ensured that fossils of the animals that lived there can be found in exactly the position in which they were buried, with most of the bones together. The most notable fossil is the very well preserved remains of a Velociraptor, locked in combat with a Protoceratops, a small ceratopsian.
Алтай тауындағы динозаврлар
Алтай тауы ерекше, себебі азық-түліктің жетіспеуі динозаврлардың көпшілігінің өте кішкентай болып қалуына себеп болды, олардың көпшілігі қазіргі адамнан аса ірі емес еді. Дегенмен, бірнеше ірі динозаврлар да болды. Тарбозавр – Тираннозавр рекске монғол аналогы, оның мөлшері де шамамен сондай болды. Ірі шөп жеушілер көптеген ерекше пішінге ие болды. Терризинозавр – екі аяқты шөп жеуші, биіктігі тарбозаврмен тең, ұзын мойны, кішкентай басы және қолындағы ерекше ұзын тырнақтары бар, оларды қорғану үшін және алыстағы ағаштардан жапырақтарды жұлуға пайдаланған. Кішкентай анкилозаврлар – қабықпен жабылған жануарлар, ал гадрозаврлар ет жеушілерге үлкен азық болды. Овираптор сияқты ерекше тарихи жануарлар, велоцираптордың жеген тағамдарымен қоректенген. Екі түр де көбінесе азық үшін бәсекелестікке түскен. Гоби шөлі көбінесе бұталы жерлермен, ал кейде өсімдіктердің, жәндіктердің және Shuvuuia мен Mononykus сияқты кішкентай динозаврлардың тіршілік ететін тығыз жаңбырлы ормандармен қиылысқан. Мононикус, Шувуия және Велоцираптор – қазіргі құстармен туыс таксондардың қатарында.
Mt. Altai is unusual because the comparative lack of food means that most of the dinosaurs there remained quite small, most not much bigger than a present day person. There were a few large dinosaurs, though. Tarbosaurus was the Mongolian equivalent of Tyrannosaurus rex and was almost as large. The large herbivores grew into many strange shapes. Therizinosaurus was a bipedal herbivore about as tall as Tarbosaurus with a long neck, small head and characteristic long claws on the hands which it used for defence and to help it browse far away trees. Small ankylosaurs were the armour plated residents and hadrosaurs provided large prey for the carnivores. Unusual prehistoric animals, such as the Oviraptor, fed on many of the same things that Velociraptor did. The two species often competed for food. The Gobi Desert was often interspersed with scrubland and occasionally a dense rainforest supporting many types of plant life, insects, and small dinosaurs like Shuvuuia and Mononykus. Mononykus, Shuvuuia and the Velociraptor were among the dinosaurs that are taxon related to modern birds.