Кіріспе
Матуа (Матуа, 松輪島) – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Охотск теңізіндегі Курил аралдарының тізбегінің ортасына жақын орналасқан, Головнин бұғазы арқылы Райкоке аралынан бөлінген, адам тұрмайтын жанартаулы арал. Оның атауы айну тілінен шыққан, «тозақ аузы» деген мағынаны білдіреді.
Matua (Матуа, 松輪島) is an uninhabited volcanic island near the center of the Kuril Islands chain in the Sea of Okhotsk in the northwest Pacific Ocean, across Golovnin Strait from Raikoke. Its name is derived from the Ainu language, from “hellmouth”.
Тарих
Айнулардың аң аулау және балық аулау тобы Матуаға ұзақ жылдар бойы келген, бірақ еуропалықтармен байланыс орнаған кезде аралда тұрақты қоныс болған жоқ. 1644 жылғы Едо дәуіріне жататын Мацумаэ доменінің картасында арал белгіленген. 1715 жылы Токугава шогунаты осы иелікті ресми түрде бекітті. Кейбір еуропалық құжаттарда арал Раукоке деп аталған. Ресей империясы аралдың иелігін талап етті, ол бастапқыда 1855 жылғы Шимода шарты бойынша Ресейге өтті, бірақ 1905 жылғы Санкт-Петербург шарты бойынша Курил аралдарының қалған бөлігімен бірге Жапон империясына қайтарылды. Жапония Матуаны Хоккайдоның Немуро субпрефектурасының Шимуширу ауданының құрамында басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралда шығыс-батыс бағытындағы жапон әскери әуежайы болды, онда Aichi D3A Val секіруші бомбалаушыларымен жабдықталған IJNAS-тың 553-ші Kōkūtai орналасқан. Әуежайдың ұзындығы шамамен 1,33 км (4360 фут) болатын, ең оңтүстік бөлігінде орналасқан. Бұл әуежай үш жеке ұшу-қону жолағынан тұрды, оның бірі қалған екеуімен 120 градус бұрышпен жалғастырылған. Бұл әуе бөлімдерінің бір мезгілде ұшып шығуы мен қонуына, сондай-ақ қолайсыз жел жағдайында ұшып шығу мүмкіндігіне мүмкіндік берді. Сонымен қатар, екі негізгі ұшу-қону жолағында ыстық су арналары салынған. Мұзды немесе қарлы ауа-райында аралдың геотермальдық белсенділігінен пайда болатын ыстық су осы арналар арқылы айдалып, ұшу жолақтарын жыл бойы мұздан таза ұстады. Аралда 41-ші тәуелсіз аралас полк, 6-шы тәуелсіз танк ротасы және басқа да қолдаушы бөлімшелердің 7000-8000 әскери қызметкері орналасқан. 1944 жылы АҚШ әскери-әуе күштері аралдағы жапондық нысандарды бомбалады, ал АҚШ әскери-теңіз күштері оны артиллериямен атқылады. Америкалықтар арал маңында немесе портода тұрған бірнеше жапондық жүк кемелерін батырды. 1944 жылдың 1 маусымында Тоған нүктесіндегі жапондық жағалау батареясы американдық "Herring" су асты кемесін батырды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы апталарында Курил аралдары үшін болған шайқаста жапон гарнизоны Қызыл Армияға қарсылық көрсетпей берілді (1945 жылдың тамызы). Соғыстан кейін арал Кеңес Одағының бақылауына өтті, ал Кеңес шекара әскерлері бұрынғы жапондық әскери нысандарды күзетті. Оның ең маңызды қызметі – Курил аралдарын радармен бақылау болды. 1950-1960 жылдары "Tall King" VHF P 14 радарын пайдалануға берді, сондай-ақ P 35 радарын және, мүмкін, PRV 10 “Rock Cake” радарын да пайдаланды. 1991 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін совет әскерлерінің кетуімен арал адамсыз қалды. Ресей Федерациясы оны Сахалин облысының құрамына енгізді. 2016 жылы екі жүзге жуық ресейлік шенеуніктер мен техникалық сарапшылар аралға экспедиция жасады, мақсаты – 1,2 км ұзындығындағы совет әуежайын жаңарту және жаңа әскери-теңіз және логистикалық база құру. 2016 мен 2019 жылдар арасында 1400 метрлік жаңа ұшу-қону жолағы және жаңа бетон плиткалар салынды, олар Google Earth және басқа да спутниктік суреттерде көрінеді. Қазір аралда "Bastion" кемеге қарсы зымыран батареясы орналасқан.
Геология
Матуа аралы шамамен овал тәрізді, ұзындығы – [ұзындық мәні], ені – [енінің мәні], ал ауданы – [аудан мәні]. Арал екі негізгі шыңы бар күрделі стратовулкан болып табылады. Сарычев шыңы (Влк.Сарычева, 芙蓉山; Фуёзан, сондай-ақ Мацуа Фудзи деп те аталады) аралдың солтүстік-батысында Курил аралдарының ең белсенді жанартауларының бірі. Орталық конусы өте тік беткейлі, тік қиыр жиекті кең кратерге ие, оның биіктігі лава ағындарына жетеді. Лава ағындары шыңның барлық жағынан төгіліп, жағалау бойындағы мүйістерді құрайды. Жарылыстар 1760 жылдардан бері тіркелді, оның ішінде 1878–1879, 1923, 1930, 1946, 1960, 1976, 1981, 1987, 1989 және 2009 жылдары болды, ал ең ірісі 1946 жылы теңізге жеткен пирокластикалық ағындарды тудырды. 2009 жылғы жарылыс Азия мен Солтүстік Америка арасындағы әуе трафигіне әсер етті. Оңтүстіктегі әлдеқайда кішірек шың, 天蓋山; Тенгэйзанның биіктігі – [биіктік мәні].
Климат
Матуа Париж немесе Сиэтлмен бірдей ендікте орналасқан болса да, Алеут төмен қысымының батыс жағындағы Ояшио ағыны Матуаға полярлық климатқа (ET) жақын субарктикалық климатты (Кёппен Dfc) сыйлайды. Дегенмен, Сібір немесе Моңғолияның дәстүрлі субарктикалық климатынан өзгеше, Матуада жаңбыр, қар және тұман түрінде өте көп жауын-шашын жауады. Маньчжуриядағы солтүстік ендіктермен салыстырғанда Матуадағы қыс айлары да әлдеқайда жұмсақ: Матуадағы ең суық айдың орташа температурасы, ал Хэйлунцзяң провинциясының Цикихар қаласындағы температурасы . Барлық Курил аралдарындағыдай, климаттың маңызды ерекшелігі – маусымдық кешігу, тамыз айы ең жылы, ал ақпан айы ең суық ай болып табылады.