Кіріспе

Бір гаметофитте екі жыныстың гаметаларын өндіретін түрлерге тән. Моноцик (/m/ɒ/'/n//oʊ//ə//s//i/) – гаплоидты өсімдіктерде (көбінесе бриофиттерде) жыныстық жүйе, онда сперматозоидтар мен жұмыртқалар бір гаметофитте түзіледі, ал диоцик – әр гаметофит тек сперматозоидтарды немесе жұмыртқаларды түзеді, бірақ екеуін бірдей емес. Моноидтық (/m/ɒ/'/n//oʊ//ə//k//ə//s/) және диоидтық гаметофиттер гаметанияларда гаметаларды мейоз емес, митоз арқылы түзеді, сондықтан сперматозоидтар мен жұмыртқалар генетикалық тұрғыдан аналық гаметофитімен бірдей. Судың жетіспеуі салдарынан спорофиттерді өндіру мүмкіндігі шектеулі құрғақ ортада моноцик пайдалы болуы мүмкін деген пікір бар. Моноцик тұқымды өсімдіктерге (сперматофиттерге) қатысты қолданылады және бір өсімдіктегі әр түрлі жыныстық топалаңдар немесе гүлдердің болуын білдіреді.

Этимологиясы мен тарихы

Моноикоз және оған қатысты моноэциоз сөздері грек тіліндегі mόνος (mónos) – «бір», және οἶκος (oîkos) немесе οἰκία (oikía) – «үй» сөздерінен туындаған. Диоикоз және диоэциоз сөздері οἶκος немесе οἰκία және δι (di) – «екі рет», «қос» сөздерінен алынған. ((o)e грек тіліндегі οι әрпін латынша транслитерациялау тәсілі, ал oi – одан әлдеқайда қарапайым, қазіргі заманғы жазу форматы.) Көбінесе, «моноикоз» және «диоикоз» терминдері гаплоидты жыныстық қатынасты (гаметофиттік жыныстық қатынас) сипаттаумен шектеледі, сондықтан гаметофит басым буын болатын мүктерді сипаттау үшін қолданылады. Ал «моноэциоз» және «диоэциоз» диплоидтық жыныстық қатынасты (спорофиттік жыныстық қатынас) сипаттау үшін қолданылады, демек, спорофит басым буын болатын тамырлы өсімдіктерді (трахеофиттер) сипаттауға қолданылады. Дегенмен, бұл қолданыс, дәл болғанымен, барлық жерде қолданылмайды, және кейбір мүктер зерттеушілері (бриологтар) әлі де «моноэциоз» және «диоэциоз» терминдерін гаметофит үшін пайдаланады.

Пайда болуы

Қоңыр мүктердің 40% -ы бір үйлі.

Тірі қалудағы рөлі

Моноикалық немесе диоикалық организмдер үшін таңдау артықшылықтары да, таңдау кемшіліктері де болуы мүмкін. Моноикалық бриофиттер жыныстық жолмен оңай көбейе алады, себебі екі жыныс та бір организмде кездеседі. Дегенмен, бұл туыс көбеюге алып келуі мүмкін және популяция ішіндегі генетикалық әртүрлілікті төмендетуі мүмкін. Диоикалық организмдер жыныстық көбею кезінде түрдің басқа организмдерімен гендерді алмастырады, гетерозиготностьты және өзгергіштікті арттырады (жеткілікті түрлі жұптасу популяциясы болған жағдайда). Бірақ, оқшауланған жағдайда организмдер тек көбеюге қабілетсіз болуы мүмкін, бұл уақыт өте келе таңдау артықшылығынан айырылуға себеп болуы мүмкін. Сондықтан, бриофиттердің сперматозоидтарының таралуы түрлердің ұзақ өмір сүруі үшін маңызды, әсіресе диоикалық түрлер үшін. Сперматозоидтардың таралуы көбінесе пассивті болады, яғни сперматозоидтар су арқылы таралады, бірақ кейбір түрлерде өте белсенді таралу механизмдері байқалады, мысалы, Conocephalum conicum бауыр тұқымдасында жақында сипатталған ауа арқылы таралу.

Эволюция

Бриофиттердің ата-тегінің жыныстық жүйесі белгісіз, бірақ моноиция және диоиция бірнеше рет дамыған деген ұсыныс бар. Radula туысына жататын бауырмосаларда эпифитизммен байланысты жақындағы эволюциялық қасиет, 6 рет пайда болғандығы анықталды.