Өзгеріп Жатыр Жер

Кіріспе

1981 жылы Роджер Зелазнидің фантастикалық романы

"Өзгеріп жатқан жер" – американдық жазушы Роджер Зелазнидің 1981 жылы алғаш жарық көрген фантастикалық романы. Роман Дилвиш, Дәмділер атты әртүрлі қысқа әңгімелердегі (1982 жылы "Дилвиш, Дәмділер" жинағында топтасқан) оқиға желісін аяқтайды. Роман "Локус" сыйлығына ие болды. Роман сюжетінің кейбір элементтері қасақана түрде Г.Ф. Лавкрафт, Фрэнк Белкнап Лонг және Уильям Хоуп Ходжсонның туындыларын, соның ішінде Тиндалостың итттері ("Тандалостың итттері" деп аталған), "Шекарадағы үй" және Ежелгі Құдайлардың бейнесін көрсетеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман "Дилвиш, қарғысқа ұшыраған" романының соңғы тарауындағы оқиғалардан кейін бірнеше ай өткен соң басталады. Дилвиштің ас жауы Джелерактың бірнеше бекіністерінің бірі – "Уақытсыз" қамалында қазіргі уақытта "есі дұрыс емес" Ескі Туалуа тұрады. Туалуа өзінің түріне тән "өзгерістердің" біріне ұшырап жатыр, ол оған жүйкелік аурудың кезеңдік ұстамаларын тудырады. Бұл ұстамалар қамалдың төңірегіндегі жерлерге түрлі хаотикалық, болжауға келмейтін және көбінесе қауіпті әсерлерді келтіреді. Бірнеше сиқыршы Туалуаның зор күшін пайдалануды үміттене отырып, бұл құйыннан өтіп, қамалға жетуге тырысады. Оқиғаларды сырттан бақылап отырған Сиқыр қоғамының мүшелері хаостың таралуын тоқтатуға тырысады. Дилвиш Джелеракқа кек алуға бекініп, оның ішінде өзінің ас жауы бар деп үміттене отырып, сиқырлы кедергілерді бұзып өтуге тырысады. Серігі Қарамен бірге, қара металл ат пішіндес жын, олар сиқыршы Велеандты қышқылға батып кетуден құтқарады. Көп ұзамай олар сиқырлы желмен тоңған жас Эльф сиқыршысы Арлатамен кездеседі. Велеанд жағдайды Қараға көшіріп, оны ерітеді де, қашып кетеді. Содан кейін Дилвишті қамалдың күзетшісі, Қосымша қол Баран тұтқынға алады және басқа бірнеше тұтқынға алынған сиқыршылармен бірге түрмеге тастайды. Түрмеден қашып, Дилвиш қамал ішінде саяхаттап, ақырында Семираманы табады, ол ежелгі патшайым, Джелерак оны тірілткен, өйткені ол Туалуаның ежелгі тілін біледі. Семирама Туалуамен жақын қарым-қатынас орнатқан және жартылай құдайды оның кезеңдік мазасыздығынан гөрі қамал төңірегіндегі жерлерді одан да көп хаосқа түсіруге көндірген. Бұл Баранның Джелерактың билігін басып алу жоспарының бір бөлігі, бұл бұзылыс сырттан келгендердің қамалға кіруіне кедергі келтіреді. Баран басқа кіреберіс нүктелеріне де сиқырлы күзетшілерді орналастырған, мысалы, портал ретінде әрекет ететін айна. Қара өзінің адам пішінде қамалға тығырықтап кіреді және Велеанд кейпінде киген Джелеракпен кездеседі, ол Туалуаның бақылауын алу үшін есінен айырылған Арлатаны құрбандыққа шалуға дайын. Темдеуді қашып кеткен сиқыршылар қамалдың қалыпты уақытта бекітіліп тұруын қамтамасыз ететін сиқырды жоюға үкілеп, қаладағылардың барлығы уақытша есінен айырылады. Бүкіл қамал мен оның тұрғындары алыс болашаққа өте жылдам жылдамдықпен итеріледі, тіпті уақыттың соңына жетеді. Бұл жерде олар жұлдыздардың биіктігіндегі алып жаратылыстар ретінде көрінетін Ескі Құдайлармен кездеседі, олар төмендегі жарыстың нәтижесін бақылау құқығы үшін ойыншықтармен құмар ойнап жатыр. Баранды сиқыршылардың бірі өлтіреді, ал Джелерак пен Туалуа екеуі де Ескі Құдайлардың иелігіне өтеді, біріншісі олардың тұтқыны, екіншісі олардың бірі. Семираманың қайта тірілуі Ескі Құдайлардың Джелеракты басып алуымен тоқтатылады, шаңға айналады, оның жаны қазір қазбадағы айналардың балама әлемінде, онда ол Дилвиштің атасы Селармен кездеседі. Ескі Құдайлар Уақытсыз Қалдықты уақыт ағынына қайта қосып, ол ғаламның басынан өтеді, онда сиқыршылар "Тандалостың итттерімен" шайқасуға мәжбүр болады. Қалдық ақырында тарихи орнында тоқталады. Дилвиш бастапқыда кек алу ниеті орындалмағанына ашуланып, кейін Джелерактың құдайлардың қолынан жаза алатынын түсінеді. Дилвиш Арлатамен бірге туған жеріне қайтуға шешім қабылдайды, ол сол жерде Дилвиштің бұрынғы махаббаттарының бірінің немересі. Қоғамның бір мүшесінің көмегімен аман қалғандар айна порталы арқылы қашып құтылады.

The novel picks up several months after the events in the last chapter of Dilvish, the Damned. The Castle Timeless, one of several fortresses belonging to Dilvish's arch enemy, Jelerak, is currently inhabited by the "mad" Old One Tualua. Tualua is undergoing one of the "changes" common to his kind, which are causing him periodic fits of insanity. These fits cause the land surrounding the castle to be subject to all sorts of chaotic, unpredictable, and often deadly effects. A number of wizards, hoping to tap into Tualua's vast power, attempt to pass through this maelstrom and reach the castle. Watching events from the outside are members of the Society of Magic, who are containing the spread of chaos. Dilvish, determined to avenge himself against Jelerak, appears and attempts to breach the magical barriers, hoping to find his arch enemy inside. Accompanied by his companion Black, a demon like being in the shape of a black metal horse, they rescue a wizard, Weleand, from being drowned in an acid pit. Soon after they meet a young Elven sorceress, Arlata, frozen by a magical wind. Weleand unfreezes her by transferring the condition to Black, and escapes. Dilvish is then captured by the caretaker of the castle, Baran of the Extra Hand, and thrown into the dungeon with several other captured wizards. Escaping the dungeon, Dilvish wanders the castle, eventually finding Semirama, a Queen from long ago resurrected by Jelerak because she can speak Tualua's ancient language. Semirama has built a rapport with the Tualua, and has convinced the demi god to disrupt the lands around the castle with even more chaos than his periodic madness would cause. This is part of Baran's plan to usurp Jelerak's power, the disruption being one of the things preventing outsiders reaching the castle. Baran has also placed magical guards on other entry points, such as a mirror that can act as a portal. Black manages to sneak into the castle in his human form, and encounters Jelerak, who was disguised as Weleand, about to sacrifice an unconscious Arlata as a means to gain control of Tualua. Meanwhile the escaped wizards manage to disable the maintaining spell which keeps the castle anchored in normal time, causing everyone in the castle to become temporarily unconscious. The entire castle and its inhabitants are rapidly accelerated into the far future, so far that they reach the end of time. Here they encounter the Elder Gods, who appear as gargantuan beings the height of the stars, gambling with dice, apparently for the right to control the outcome of the contest beneath them. Baran is killed by one of the wizards, and both Jelerak and Tualua are claimed by the Elder Gods, the former as their prisoner and the latter as one of their own. Semirama, her resurrection canceled by the Elder Gods' capture of Jelerak, collapses into dust, her soul now inhabiting the alternate universe of mirrors in the castle, where she meets up with an ancestor of Dilvish's, Selar. The Elder Gods re attach Castle Timeless to the flow of time, and it passes through the beginning of the universe, where the magicians have to do battle with the "Hounds of Thandalos". The fortress eventually comes to rest at its original point in history. Dilvish is initially enraged by the denial of his desire for vengeance, but then realizes that Jelerak will receive justice at the hands of the Gods, whom he has openly defied. Dilvish decides to go back to his homeland with Arlata, who is the granddaughter of one of Dilvish's former loves in that land. With the help of a Society member, the survivors escape through the mirror portal.

Кейіпкерлер

Дилвиш, басты кейіпкер, эльф және адам тегінің араласуынан туған. Ол өзін тозаққа жіберген сиқыршы Джелеракты өлтіру үшін жолға шыққан. Ол өзі сиқыршы емес, бірақ барлық "Қорқынышты сөздерді" біледі, олар – өте күшті қара сиқырлы дұғалар. Мұндай дұғаның біреуін оқу – ядролық қаруды іске қосумен тең, сондықтан ол оларды тек соңғы шара ретінде ғана қолданады. Ол басқа түрмедегі сиқыршыларға "шайтан тұзағын" сақтап, оларды қамал ішінде кездесетін және тұтқындардың арасынан тамақ іздейтін жын-шайтандардан қорғауға көмектесу үшін жеткілікті сиқыр біледі. Сонымен қатар, ол кез келген бетте тұрақтап қалуға мүмкіндік беретін "эльфтік етіктер" киеді. Қара – Дилвиштің мінген жын атты. Қара толығымен металдан жасалған және мұрынынан от шығарады. Ол есті және Дилвишпен қамал төңірегіндегі жерді келісімге келтіріп әңгімелеседі. Кейбір жағдайларда ол белдік киген, сақалды күшті еркекке айнала алады. Қосымша қолдың Бараны – қамалдың бақылауын алған сиқыршы, ол сырттан келгендерді Семираманың қайта тірілген Эльф патшайымына тәуелсіз Туалуа жартылай құдайын басқарудың жолын тапқанша ұстап тұру үшін пайдаланады. Баранның бақылауындағы сиқырлы қол жауларына шабуыл жасау үшін сиқырлы әлемнен пайда болады. Баран өлтірілгеннен кейін қол пайда болып, оны үйіне қайтарады. Семирама – бір кезде Дилвиштің атасының сүйіктісі болған әдемі Эльф патшайымы. Туалуа тек оның дауысына ғана жауап береді. Ол ғасырлар бойы өлген, бірақ Джелерак оны Туалуаны басқару үшін қайта тірілтті. Туалуа – қамал ішіндегі ластануған шұңқырда тұратын, көбінесе ұйтқылар мен бунақденелілерден тұратын, жаман жартылай құдай. Мельбринион саззерстелдрегандишель селиор – дене бөліктерінің үйлесімсіз жиынтығынан, мысалы, қосмекенділер мен бунақденелілерден тұратын, қамал ішінде кездесетін, бірақ Баран мен Семираманың бұйрығымен басқарылатын жын. Оның ата-анасы оны сиқыршылардың шақыруынан қорғау үшін осылай атаған, себебі сиқыршы шақыру үшін және жынды басқару үшін есімді дұрыс айта білуі керек. Айырықша, Баранның ана тілі біріктіргіш болғандықтан, оған бұл есім ешқандай қиындық тудырмайды. Қара адам кейпінде жүргенде, ол өзінің серігі жынды кездестіріп, оны өлтіреді, бұл жынды қатты таң қалдырады. Арлата – қамал төңірегіндегі өзгермелі жерлерге түсіп қалған Эльф іздеушісі. Ол Дилвиштің бұрынғы сүйіктісі Февераның немересі және оған ұқсайды. Шын мәнінде Джелерак болған Уелеанд оны босатып, кейін Джелерак оны Туалуаны басқаруға көмектесу үшін құрбандыққа шалады. Джелерак – бұрынғы жақтастарының шабуылынан уақытша билігін жоғалтқан күшті қара сиқыршы. Ол Туалуа жартылай құдайын басқару арқылы билігін қайтару үшін өз бекінісіне оралады. Холрун – Сиқыршылар Кеңесінің жас, амбициялық мүшесі. Ол "Уақытсыз қамал" мәселесін шешудегі наразылығын білдіріп, қызметінен кетті. Шындығында, ол бұл әрекетті көрсету үшін жасады, өзіне еркіндік беру үшін және жағдайды өз пайдасына айналдыруды үміттенеді. Ол қамалға сиқырлы түрде кіруге тыйым салатын сиқырды, қашықтан көру арқылы табады. Өзінің дағдыларын пайдаланып, ол қорғаныш сиқырының ішіне өзінің сиқырын енгізеді, бұл оған қамалға өз қақпасын құруға мүмкіндік береді. Соңында Дилвиш пен Арлата осы қақпадан қашып құтылады.

Dilvish, the main protagonist, is of mixed Elvish and human parentage. He is on a quest to kill the wizard Jelerak, who consigned him to Hell. He is not a magician as such, but he does know all the "Awful Sayings", which are tremendously powerful black magic spells. Using one of these spells is like setting off a nuclear weapon, so will only use them as a last resort. He knows enough magic to help the other imprisoned magicians in the fortress to maintain a "demon trap" in their cell, protecting them from the demons who roam the fortress and occasionally help themselves to a snack from among the prisoners. He also wears "elf boots" which allow him to maintain his footing on any surface. Black, the demon horse on which Dilvish rides. Black is made entirely of metal and can breathe fire from his nostrils. He is intelligent and speaks to Dilvish as they negotiate the land around the fortress. Under some circumstance, he can become a burly bearded man in a kilt. Baran of the Extra Hand is a wizard who has taken control of the fortress and is using the demi god Tualua to keep outsiders at bay until he can figure out a way to control Tualua without using Semirama, the resurrected Elf queen. Baran has control of a magic giant hand that appears from a magical plane to attack his enemies. After Baran is killed the hand appears and carries him back to its home. Semirama is a beautiful Elvish queen who once loved an ancestor of Dilvish. Tualua will respond to her voice only. She has been dead for centuries, but was resurrected by Jelerak to control Tualua. Tualua is a vile demi god, apparently a mass of tentacles, who lives in a pit full of fecal matter inside the fortress. Melbriniononsadsazzersteldregandishfeltselior is a demon, consisting of mismatched body parts such as pieces of amphibians and arthropods, who roams the castle but can be commanded by Baran and Semirama. His name was an attempt by his parents to make him proof against summoning by wizards, since the wizard must be able pronounce the name properly in order to make the summoning and control the demon. Unfortunately Baran's native language is agglutinative, so the name presents no problems for him. Black encounters his fellow demon while in human form and kills him, much to the demon's surprise. Arlata is an Elvish quester trapped in the changing land around the fortress. She is the granddaughter and look alike of Dilvish's long ago sweetheart Fevera. Freed by Weleand, who is really Jelerak, she is later captured by Jelerak for a sacrifice to help him control Tualua. Jelerak is a powerful black magician temporarily reduced in power by attacks from some of his former followers, who returns to his fortress to regain power by controlling Tualua, the demi god. Holrun is a young ambitious member of the ruling Council of Magicians, who has resigned in protest at the handling of the Castle Timeless matter. In fact he has done this for show, and to give himself a free hand, hoping to exploit the situation for his own ends. He locates a spell protecting the Castle from intrusion by magical means, using a form of remote viewing. Using his skills, he inserts his own spell within the protecting spell, which allows him to form his own gateway into the Castle. At the conclusion, Dilvish and Arlata use this gateway to escape.